उच्च व्यावसायिक नेतृत्व

सुजीव शाक्य

काठमाडौँ — नम्र स्वभावका, जहिले पनि चिटिक्क देखिने, सबैलाई आदर गर्ने उद्योगपति थिए– प्रभावकर शमशेर राणा । उनीसंँग मेरो करिब ३० वर्षको यात्रा विविध संस्मरण र सम्झनाले भरिएका छन् । ग्लोबल नेपाली : मेरो उनीसँगको प्रथम भेट म सोल्टी होटलमा तालिम लिन जाँदा भएको थियो । उनीसँगको मेरो गहकिलो भेटचाहिँ चार्टर्ड एकाउन्टेन्ट बनेर बधाई लिँदाको थियो ।

उनले प्रोत्साहनसाथै नेपालमा केही गर्न आह्वान पनि गरेका थिए । त्यसबेलासम्म नेपालमा काम गर्ने कि अन्य देशबाट प्राप्त अवसर अँगाल्ने भन्ने दोधारमा थिएँ म । उनीसित जति नजिकिंँदै गएँ, त्यति ग्लोबल नेपालीका रूपमा यहीं बसेर गर्न सक्छु भन्ने विश्वास बलियो हुँदै गयो ।

सायद उनको समयमा नेपालमा धेरै कम व्यक्ति थिए, जसले दिल्ली, लन्डन र वासिङगटन डिसीमा काठमाडौंमा झैं आफ्नो नेटवर्क बनाएर बसे । बेस्मेन्टमा रहेका अफिसका कोठाहरूलाई उनले विश्वको महत्त्वपूर्ण कोठा बनाइसकेका थिए । जहाँ संसारका बिभिन्न ठाउँबाट नाम चलेका व्यक्तिहरू आउँथे र भलाकुसरी गरिन्थ्यो । सत्ता दाउपेचका कुरासम्म हुन्थे । नेपालमै बसेर ग्लोबल हुन सकिन्छ भनी प्रभाकरले सिकाए ।

व्यापारिक शैली ः उनी व्यापारी बनेर जन्मेका पनि होइनन्, तर व्यापारसँंग जोडिँदै गएपछि लगानीकर्ता बनेका हुन् । उनी आफ्नो ‘करिअर’ परराष्ट्र मन्त्रालयबाट सुरु गरेको सुनाउँथे । तर त्यसलाई छाडेर पछि सोल्टी होटलमा म्यानेजर भए । जागिरे भएको २० वर्षपछि लगानीको अवसर आउन थाल्यो र उनी त्यसैका लगानीकर्ता बने । व्यस्थापनमा रहँदा उनले व्यवस्थापकको भूमिका निर्वाह गरे भने लगानीकर्ता बनेपछि लगानीकर्ताको रूपमा बोर्डको भूमिकामा आफूलाई सीमित राखे ।

व्यवसाय प्रोफेसनलहरूलाई चलाउन दिए । व्यवस्थापनमा अब्बल सहयात्रीहरू चाहिने कुरामा जोड दिए । होटल व्यवसायमा उनले ओबराय र पछि इन्टरकन्टिनेन्टलसँंग साँठगाँठ गरे । जलविद्युतमा अमेरिकी कम्पनीसंँग साझेदारी गरे । स्वमित्व र व्यवस्थापनलाई छुट्टै रूपमा हेरे । व्यवस्थापकहरूलाई उनी निकै छुट दिन्थे ।

सायद नेपालमा व्यापारी घरानाहरूले प्रोफेसनल व्यवस्थापकहरूलाई जिम्मा दिएर उद्योग, व्यापार चलाउने देखासिखी भएको भए सिन्डिकेटको आडमा विदेशी लगानीको विरोधमा उत्रेर व्यवसाय गर्नुपर्ने अवस्था आउने थिएन । उनी मसँग सोधिरहन्थे, ‘हाम्रो कर्पोरेट कल्चर देखासिखी गरेर होटल, हाइड्रो, गाडी डिलर गर्नेहरू किन अघि नबढेका होलान् ?’ त्यो प्रश्नको जवाफम खोजिरहेछु ।

नेतृत्व र मार्गदर्शक : नेतृत्वको कुरा गर्दा हामीले गुरु–चेलाको रूपमा हेर्ने गरेका छौं न कि मेन्टर र मेन्टी । सायद यो अवधारणामा विश्वास नगर्ने भएर होला, हामीले यसको नेपाली शब्दहरू पनि बनाएनौं ।

मेरा निम्ति प्रभाकर राणा जागिर दिने व्यक्तिमात्र थिएनन्, मार्गदर्शक थिए । सोल्टीमा पदका भर्‍याङ चढ्दै जाँदा जीवनका अनेक खुड्किलामा उनले प्रभाव पारे । समयको महत्त्व बुझाए । भेटघाट ठिक समयमा सुरु हुने प्रथा बसाले । ९ बजेको बैठक हो भने ८ः५७ सम्ममा बसिसक्नुपर्ने सिकाए । डायरीमा ६ महिना, ९ महिनापछिका कार्यक्रमको समय नोट गर्न सिकेँ । यात्रा गर्दा लबीमा ठ्याक्क समयमा भेटेर बैठकमा जान सिकेँ । आफूले गरेका कामको प्रतिक्रियामा उनी विश्वास राख्थे ।

त्याग्न सक्ने क्षमता : भनिन्छ, मानिसलाई त्याग्न सक्ने क्षमता आउन धेरै गाह्रो पर्छ । तर उनीबाट सबैले सिक्नपर्ने भनेकै त्याग्ने कसरी भन्ने हो । धेरै व्यापारिक घराना, राजनीतिक र अन्य संस्थामा एक पिढीकाले अर्को पिढीलाई नेतृत्व हस्तान्तरण नगर्दा समस्या धेरै आएका छन् । उनी भने कार्यभार त्यागेपछि कहिलै दख्खल दिन फर्कंदैनथे । पेसा, व्यवसाय छोरा सिद्धार्थलाई सुम्पेपछि उनले आफूलाई लागेका विषयमा समय बिताए । छोरालाई भार थाम्न सक्ने भएपछि मात्र नेतृत्व हस्तान्तरण गरे ।

सुशासन र पारदर्शिता ः सुशासन र पारदर्शिताको कुरा आउने बित्तिकै हामीलाई दातृ संस्थाका कुनै प्रतिवेदनको सम्झना हुन्छ । किनकि हामीले यी दुई शब्दलाई धर्ममा मोक्षजस्तो कुरा गर्न सकिने, तर प्राप्त गर्न नसकिने कुराको रूपमा सोचेका छौं । तर उनले नेपालमै बसेर यी दुई शब्दलाई अँगाले ।

उनी भन्थे, ‘कर बढी छ, लगाएको तरिका गलत छ । सरकारले त्यो पैसाको दुरुपयोग गर्न सक्छ भनेर कर तिर्दिन भन्न मिल्दैन ।’ कानुनी रूपमा गलत छ भने कानुनी रूपमै लड्नुपर्ने उनको सोच थियो । तर कर तिर्दिन भन्न मिल्दैन भन्थे । त्यही सिद्धान्त अनुरुप उनले स्थापना गरेका कम्पनीहरू अहिले पनि वर्षेनि कर विभागबाट पुरस्कृत हुन्छन् ।

प्रभाकरसंँगै एउटा युगको अन्त्य भयो । उनका बारे कसैले पुस्तक लेख्लान् । उनको जीवनबाट हामीले सिक्ने कुरा धेरै छन् ।

प्रकाशित : जेष्ठ २८, २०७६ ०७:५८
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

'सम्मानभन्दा जित आवश्यक’

एएफपी

ब्रिस्टोल — बंगलादेशका कप्तान मासरफी मोर्टजाले विश्वकपमा आफ्नो टोलीले जहिलेसम्म जित हासिल गरिरहन्छ, तबसम्म विपक्षीलाई सम्मान गरेर पनि बस्न सकिने बताएका छन् । दक्षिण अफ्रिकाविरुद्धको प्रभावशाली जितसाथ बंगलादेशले विश्वकप अभियान सुरुआत गरेको थियो । पछि कप्तान मोर्टजा जस्तो विश्लेषण सुने त्यसबाट निराश बने ।

बंगलादेशका कप्तान मासरफी मोर्टजा । तस्बिर : एपी

‘तपाईलाई लाग्छ हाम्रो त्यो जित आश्चर्यजनक थियो ?,’ उनले प्रतिप्रश्न गर्दै भने, ‘यदि हामीले आफ्नो शतप्रतिशत दिन सक्यौं भने हामीलाई थाहा छ, हामी के गर्न सक्छौं । मलाई यो पनि थाहा छ कि केही मानिसहरू हाम्रो क्रिकेटलाई राम्रो मान्दैनन् । हामी हाम्रो खेलमा ध्यान दिन्छौं र अन्य मानिसलाई कुरा काट्न समय ।’

त्यसपछि बंगलादेशले कार्डिफमा गत साताको अन्त्यमा आयोजक तथा उपाधि दाबेदार इंग्ल्यान्डसँग १ सय ६ रन र न्युजिल्यान्डसँग २ विकेटको झिनो हार सामना गर्नुपर्‍यो । यी हार बंगलादेशका लागि प्रतियोगितामा अपेक्षित लय भेट्टाउन संघर्षरत श्रीलंकाविरुद्ध मंगलबार ब्रिस्टोलमा हुने खेल धेरै महत्त्वपूर्ण बनेको छ ।

‘म यस कुराबाट चिन्तित छैन कि कसले हामीलाई सम्मान गरिरहेको छ । हामी आफ्नो प्रदर्शनप्रति चिन्तित छौं,’ मोर्टजाले सोमबार ब्रिस्टोलमा संवाददातासँग भने, ‘खेल जित्नु हाम्रो लागि धेरै महत्त्वपूर्ण हो । मलाई लाग्दैन, सम्मानको असर २२ यार्डको पिचमा भेटिनेछ । हामीले मैदानमा कस्तो व्यवहार देखाउँछौं त्यसले निर्भर गर्नेछ ।’

३५ वर्षीय भेट्रान तीव्र बलरले आफूहरूले २ अंक जोड्न सक्यौं भने त्यो सम्मानभन्दा धेरै गुणा महत्त्वपूर्ण हुने बताए । बंगलादेशले सन् २०१५ मा इंग्ल्यान्डलाई क्वाटरफाइनल प्रवेशबाट वन्चित गर्दै समूह चरणबाट घर पठाएको थियो । तर यस संस्करणको फर्म्याट अलग छ । १० टोलीसम्मिलित विश्वकप राउन्ड रोबिन प्रणालीमा खेलाइएको छ ।

त्यसबाट शीर्ष चार स्थानका टोलीले सेमिफाइनल खेल्नेछन् । ‘यदि तपाईले १० कप्तानलाई नै यो प्रश्न सोध्नुभयो भने उनीहरूले इमानदारीसाथ भन्नेछन् कि सेमिफाइनल पुग्न चाहन्छौं,’ विश्वकपमा बंगलादेशको लक्ष्यबारेमा सोधिएको प्रश्नमा मोर्टजाले भने, ‘निश्चय नै हामी पनि सेमिफाइनल पुग्न चाहन्छौं तर अहिले अवस्थामा कठिन छ । म फेरि भन्दैछु कि यो असम्भव छैन । हामीले जितको लय फर्काउनुपर्छ ।’

श्रीलंकाले साबिक विजेता अस्ट्रेलियाविरुद्ध निकै नै कमजोर प्रदर्शन गर्‍यो । अफगानिस्तानसँग साँघुरो जितमा उसको ब्याटिङ निष्प्रभावी थियो । मोर्टजाले श्रीलंकालाई पराजित गर्न बंगलादेशलाई अतिरिक्त दबाबको महसुस नभएको पनि प्रस्ट पारेका छन् । ‘न्युजिल्यान्डविरुद्ध र इंग्ल्यान्डविरुद्धका हाम्रो खेलबारे मानिसहरू के कुरा गरिरहेका थिए थाहा छैन तर हामी जितबारेमा सोचिरहेका थियौं,’ उनले भने, ‘मेरो विचारमा हरेक खेलमा दबाब हुन्छ ।

शतप्रतिशत दबाब हुन्छ तर त्यही समयमा हामीले दबाब चिर्दै उत्कृष्ट क्रिकेट खेल्नुपर्छ ।’ ब्रिस्टोलमा मंगलबार वर्षा हुने मौसम पूर्वानुमानले दुवै टोलीको मनोबल उच्च पार्ने जितको लक्ष्य कुण्ठित पार्न सक्छ । ‘आशा गरौं हामीले पूरा खेल खेल्न पाउने छौं, हामी खेल जित्न भोको छौं,’ मोर्टजाले भने ।

प्रकाशित : जेष्ठ २८, २०७६ ०७:४९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT