सेनेटरी प्याड घरमै

अगन्धर तिवारी

पर्वत — क्याङ ९ खुइँजरीकी १९ वर्षीया देवी पुनलाई महिनावारी हुँदा एउटै समस्याले सताउँथ्यो । गाउँमा खोजेका बेला सेनेटरी प्याड नपाइने । ‘प्याड नभएकै कारण गाउँमा पढ्ने बेलासम्म कति दिन स्कुल छुटाएर बसें,’ उनले भनिन्, ‘गाउँका सबै साथीको समस्या एउटै थियो ।’ महिनावारी हुँदा बग्ने रगत लुकाउन र सरसफाइमा ध्यान दिन नसकेकै कारण अझै पनि धेरै छात्राको स्कुल छुट्ने उनले बताइन् ।

चुवाकी १६ वर्षीया सुस्मिता शर्मा चापागाईंको समस्या पनि उस्तै हो । महिनावारीका बेला चाहिने प्याड किन्ने पैसा नभएकै कारण विद्यालय छुटाएका दिन उनलाई याद छ । ‘चाहिएका बेला साथमा पैसा हुँदैन । पैसा भए पनि भन्नेबित्तिकै प्याड पाइन्नथ्यो,’ उनले भनिन्, ‘धेरैपटक स्कुल छुटाइयो ।’ पुन र चापागाईंजस्ता धेरै किशोरीको महिनावारी व्यवस्थापनको समस्याका कारण पढाइ नछुटोस् र पैसाको पनि बचत होस् भनेर यतिबेला जापानी स्वयंसेवक युकी युकी यामामोतो घरघरै पुगेकी छन् । 

किशोरकिशोरी तथा महिला लक्षित गरी घरेलु विधिमा आधारित सेनेटरी प्याड बनाउने तालिम सञ्चालन गर्दै आएकी छन् । उनले हालसम्म करिब ७ सय किशोरीलाई तालिम दिएको बताइन् । २ वर्षअघि महिला तथा बालबालिका कार्यालयमा स्वयंसेविकाका रूपमा काम सुरु गरेकी उनले ग्रामीण महिलामा महिनावारीका बेला देखिने यो समस्या जटिल बन्दै गएको पाएपछि जिल्लाभर अभियान थालेको बताइन् ।

‘म गाउँमा धेरै समय बस्दा महिलाहरूको साझा समस्या देखें,’ युकीले भनिन्, ‘त्यसपछि युटयुबमा प्याड बनाउन सकिनेबारे खोजेर हेरेपछि बनाउने तालिम सुरु गरें ।’ सय रुपैयाँको एक मिटर फलाटिन कपडा काटेर १० वटासम्म प्याड बनाउन सकिने उनले बताइन् । फलाटिनको कपडाभित्र सफा पुरानो कपडा राखेर प्रयोग गर्न सकिने प्याड नियमित सफा राख्न सके २ वर्षसम्म प्रयोग गर्न सकिने उनले बताइन् । बजारको प्याड प्रयोग गर्दा वर्षमा पाँचदेखि ११ सय रुपैयाँ खर्च हुनेमा घरमै बनाएको प्याड प्रयोग गर्दा १५ देखि २० रुपैयाँले पुग्ने उनीहरू बताउँछन् ।

यतिबेला सेनेटरी प्याड बनाउने तालिम दिन युकीलाई भ्याइनभ्याइ छ । सदरमुकामदेखि ग्रामीण क्षेत्रका स्कुल, संघसंस्था, आमा समूह, युवा तथा बाल क्लबहरूले उनलाई तालिम दिन बोलाउने गर्छन् । जिविसको संयोजकत्वमा करिब २ सय किशोरी तथा महिलालाई तालिम दिएको सामुदायिक विकास कार्यक्रम अधिकृत दीपेन्द्र लम्सालले बताए । 

सेनेटरी प्याडकै कारण पढाइ छुटाउने 
किशोरी लक्षित गरी ६ देखि १२ कक्षामा अध्ययनरतलाई स्कुलमै पुगेर तालिम दिन लागिएको अभियानका पर्वत संयोजक राजेन्द्र पहाडीले बताए । ‘हामीले शिक्षामा कुरा गरेका छौं,’ उनले भने, ‘स्कुलको २ पिरियड समयमा प्याड बनाउन सिकाउन सकिन्छ ।’

प्रकाशित : फाल्गुन २०, २०७३ १०:०५
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

विद्यालय पुनर्निर्माणमा ढिलाइ

कुम्भराज राई

ओखलढुंगा — भूकम्पले क्षति पुगेका विद्यालय पुनर्निर्माणमा ढिलाइ हुँदा जिल्लाको दर्जनांै विद्यालयमा पठनपाठन अझै सहज हुन सकेको छैन । जाडो महिनाभरि चिसो ठिहीमा टहरामुनि पढ्नुपर्‍यो । अब गर्मीको सुरुवात हुँदैछ । फेरि घामको चर्कोमा बस्नुपर्ने बाध्यता आएको छ ।

अझ कक्षाकोठा अभावले गर्दा कतिपय विद्यालयमा बहुकक्षा विधि अपनाएर सञ्चालन गर्नुपरेको छ, शिक्षा कार्यालयले अस्थायी शिक्षण केन्द्रसमेत पहुँचका आधारमा वितरण गरेपछि दुर्गममा जस्ता र चित्राका भरमा विद्यालय सञ्चालन भइरहेका छन् । ०७२ वैशाख १२ को भूकम्पमा २ सय ६७ विद्यालयका ८ सय १० कक्षामा क्षति पुगेको थियो । तर भौतिक सुविधा वितरण दलीय भागबन्डा र नेता शिक्षकको पहुँचका आधारमा वितरण भए । 
अस्थायी शिक्षण केन्द्रमा जाडोयाममा शीत चुहिने, गर्मीमा कक्षामा बस्न नसकिने अवस्थाले पठनपाठन कष्टकर बन्यो । कक्षा अभावले बहुकक्षा शिक्षणमार्फत कक्षा सञ्चालन गर्दै आएको तिनपिप्ले आधारभूत विद्यालय तलुवाकी व्यवस्थापन समिति अध्यक्ष राधा निरौलाले बताइन् ।
तिनपिप्लेमा कक्षा ८ सम्म पढाइ हुन्छ । विद्यालयमा १ सय २० विद्यार्थी छन् । तर शिक्षक संख्या ६ जनामात्र छन् । तीनमात्र स्थायी दरबन्दीमा कार्यरत छन् । निजी तथा राहत दरबन्दीमा शिक्षक राखेर विद्यालय सञ्चालन गर्नुपर्दा भत्किएका भवन तथा कक्षाकोठा निर्माण गर्न सकेका छैनन् । कोठा अभावमा तीन वटासम्म कक्षा एकै ठाउँमा राखेर पठाउनुपरेको अध्यक्ष निरौलाले बताइन् । भवन नहुँदा पात्ले गाविसको जनकल्याण आधारभूत विद्यालयमा उत्तिकै समस्या छ । अस्थायी टहराभित्र बहुकक्षा शिक्षण गर्नुपर्छ । शौचालयसमेत छैन । भवन बन्ने नबन्ने विषयमा अहिलेसम्म कुनै जानकारी नआएको शिक्षिका मनीषा तामाङले बताइन् ।
बहुकक्षा शिक्षण विधिमा सबैभन्दा समस्या भनेको एकैपटकमा दुईवटा कक्षा एउटै शिक्षकले सञ्चालन गर्नु हो । यसरी पढाउँदा प्राय: बाँसको चित्रा र जस्तापाताले बारेकाले हल्ला हुने गर्छ । यसरी सयौंको संख्यामा विद्यालय भवन नहुँदासमेत पुनर्निर्माण प्रक्रिया ढिला भएको छ । जसले गर्दा पठनपाठन प्रभावित भएको दुई वर्ष बितिसकेको छ ।
शिक्षा कार्यालयले भने सबै विद्यालयलाई एकैपटक पुनर्निर्माणको काम सुरु गर्न नसकिएको जनाएको छ । कार्यालयका अनुसार संघीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालयको केन्द्रीय आयोजना कार्यान्वयन इकाई (सीएलपीआईयू) मार्फत पुनर्निर्माणका लागि ११ उमावि र १० मावि गरी २१ वटाको सर्वे भएको थियो । त्यसमध्ये २ उमावि र ४ मावि गरी ६ वटाको पुनर्निर्माणका लागि ठेक्का आहवान भइसकेको छ । त्यसैगरी जिल्ला आयोजना कार्यान्वयन इकाई (डीएलपीआईयू) मार्फत १ उमावि, ६ मावि, ८ निमावि र ८ प्रावि गरी ४७ वटा पुनर्निर्माणको प्रक्रियामा छन् ।
सहास नेपाल नामक संस्थाले १ उमावि, ६ मावि, ८ निमावि र ८ प्रावि गरी २३ विद्यालय निर्माण गरिरहेको छ । अन्य संघसंस्थाले पनि केही विद्यालय बनाइरहे पनि पर्याप्त छैन । 
विद्यालय भवन मर्मततर्फ शिक्षा विभागको नियमित कार्यक्रमअन्तर्गत २५ विद्यालयलाई ५० हजारका दरले बजेट प्राप्त भएको शिक्षा कार्यालयका सूचना अधिकारी खगेन्द्र श्रेष्ठले बताए । अन्य १० विद्यालयको रेट्रो फिटिङका लागि १५ लाखका दरले बजेट आउने भनिए पनि अझै प्राप्त भइनसकेको उनले बताए । बाँकी क्षतिग्रस्त विद्यालयको भवन भने प्राथमिकता निर्धारणको आधार क्रमश: आगामी आवमा पुनर्निर्माण गरिने श्रेष्ठले बताए । 

प्रकाशित : फाल्गुन २०, २०७३ ०९:३४
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT