बाढीमा बालुवा झिक्न चटारो [फोटो फिचर]

तस्बिर/शब्द : हरिहरसिंह राठौर

धादिङ — यतिखेर बालुवा व्यापारीलाई दसैं लागेको छ । वर्ष दिनभरि हुने कमाई त्रिशूली र त्रिशुलीका शाखाहरु बेल्खु , आग्रा, महादेवखोला, मलेखु खोला, चिरौंदी र चरौंदी खोला, हुग्दी खोला किनारमा सयौंको संख्यामा वालुवा निकाल्ने मजदूरहरु व्यस्त छन् । कोही खोलामा पसेर बालुवा झिक्छन् भने कोही थुन्से थापेर बाहिर ओसार्छन् ।

प्रकाशित : श्रावण १, २०७६ १३:१६

त्रिशूली नदीसँग जोडिएर धादिङको दक्षिण सिमाना चितवन र मकवानपुरसँग जोडिएको महाभारतका पहाडी भू-भागबाट ठूलो वर्षात परे लगत्तै शाखा खोलाहरुले बालुवा सर्लक्कै त्रिशुली किनारमै ल्याएर आउँछ ।

त्रिशूली त आफैं पनि बालुवाको खानी हो । वर्षात्‌को भेलले त्रिशूलीमा बालुवा बगाएर छेउछाउ पुर्‍याउँछ । बालुवाबाट स्थानीय व्यापारीहरुले बर्सेनि करोडौंको कारोबार गर्छन् । त्रिशूली किनारका टार र ढिस्काहरुमा यसैपनि वैध/अवैध बालुवा खानीहरु सञ्चालनमा छन् । नदी र खोलाले बगाएर ल्याएको बालुवा संकलन गर्ने काम वैशाखदेखि भदौसम्मै चल्छ।

खोलाले बगाएर ल्याएको बालुवा संकलन गर्न यतिखेर पश्चिमको रुकुम, रोल्पा, जाजरकोट र सल्यानबाट समेत युवाहरु आएका छन् । गत वैशाखमा यार्सागुम्वा टिप्न डोल्पाको कागमारालेक पुगेका युवायुवतीहरु यसपाला यार्सागुम्वा को संकलन र व्यापार धेरै नभएपछि थप कमाई गर्न धादिङ आएका हुन् ।

‘यार्साले कमाई भएन, रित्तै हात घर फर्कन लाज भएर गत वर्ष झै यसपाला पनि यतै आयौं, घरमा कालापार भारत गएका होलान् भन्ने सोचेका होलान,’ जाजरकोट बारेकोट पछेउरीका सूर्य विकले भने । उनीसहित जाजरकोटका १३ युवाहरु दिनहुँ बालुवा बोक्छन् । एक टिपर बालुवाको स्थानीय ठेकेदारले ८ हजार रुपैयाँसम्म दिन्छन् ।

एक टिपर वालुवा भर्न ३ सय थुन्से बालुवा बोक्नु पर्छ । एक दिनमा एकजनाले २ देखि ३ हजारसम्म रुपैयाँसम्म कमाउँछन् । ठेकेदारले ३२ सय रुपैयाँ गाउँपालिकामा निकासी कर तिर्छन् । बालुवा झिक्नेलाई ८ हजार दिन्छन् । करिव ११ हजार खर्च लगानी गरेका ठेकदारले काठमाडौं पुर्‍याएर बालुवा प्रति टिपर २६ हजारमा बेच्छन् ।ज्यानकै बाजी लगाएर खोला र नदीमा पसेर बालुवा निकाल्ने क्रममा हरेक वर्ष डुबेर मजदुरको ज्यान जाने गरेको छ ।

ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

पूरै गाउँ पहिरोको जोखिममा

पहिरोले कैलाश प्राविको ४ कोठे भवन, २ पक्की शौचालय र दिवा खाजा बगाउनुका साथै ५० परिवारका घर बगाउने खतरा 
वसन्तप्रताप सिंह

(बझाङ) — भर्खरै निर्माण भएको सडकबाट खसेको पहिरोले केदारस्युँ गाउँपालिका ९, जुइल गाउँका बासिन्दा त्रसित भएका छन् । योसँगै गाउँमाथि नै पहिरो खस्ने जोखिम पनि उत्तिकै बढेको छ । गाउँको एउटा विद्यालय र एउटा घर पहिरोले बगाएको छ । 

सडकबाट आइतबार विहान खसेको पहिरोले जुईल गाउँमा रहेको कैलाश प्राविको ४ कोठे भवन, २ पक्की शौचालय र दिवा खाजा बनाउने घर बगाएपछि पढाइ ठप्प भएको छ । घरमा माथिबाट बनाइएको सडकले क्षति पुर्‍याएको हो । पहिरोले विद्यालयसँगै रहेको शिव मन्दिरसमेत बगाएको छ । गाउँकै भवानीको मन्दिरमा पनि पहिरोले क्षति पुर्‍याएको स्थानीय हर्क मल्लले बताए ।

पहिरोमा लालबहादुर मल्लको घर र खेतीयोग्य जमिन बगेको छ । उनको परिवार अहिले छिमेकीको घरमा आश्रय लिएर बसिरहेको छ । मल्ल भारतमा रोजगारीका लागि गएका थिए । पहिरोले घर बगाएको खबर पाएपछि उनी हतार–हतार फर्किएका हुन् । घरबासै पहिरोले बगाएपछि आफू सुकुम्बासी भएको उनले सुनाए । ‘घर खेत केही बाँकी राखेन । गाउँका अरु घर पनि बगाउन आँटेको छ । हामी सडकका कारण सुकुम्बासी भयौं,’ उनले भने ।

केदारस्युँ गाउँपालिकाको झोताबाट दुर्गाथली गाउँपालिका जोड्ने झोता–जुइल सडकबाट खसेको पहिरो बढ्न थालेपछि यहाँका ५० परिवारका घर जोखिममा परेका हुन् । विनाकुनै मापदण्ड गाउँपालिकाले सडक निर्माण गर्न थालेपछि आफ्नो गाउँ पहिरोको जोखिममा पर्ने भन्दै यहाँका बासिन्दाले सडक निर्माण नगर्न अनुरोध पनि गरेका थिए । ‘हामी विस्थापित हुन्छौं । जथाभावी नगर्नुस भनेर रोइकराई गर्दा पनि मानेन्,’ स्थानीय अम्बिका मल्लले भनिन्, ‘अहिले यस्तो हालत भयो । कुन बेला घर पहिरोले लैजाने हो भन्ने डरले सुत्न पनि सकेका छैनौं ।’ उनले पहिरोले गाउँ बगाउने चिन्ताले राति पालै–पालो पहरा दिने गरेको बताइन् ।

यता केदारस्युँ गाउँपालिका ९ का वडाध्यक्ष अहेन्द्रबहादुर शाहीले सडक कटानका कारण गाउँ नै जोखिममा परेको बताए । उनले यस विषयमा सडक उपभोक्ता समितिका पदाधिकारी र जनप्रतिनिधिबीच छलफल गर्ने प्रयास थालिएको पनि बताए । उनले सडक निर्माण अझै नसकिएकाले थप क्षति हुने सम्भावना रहेको बताए । ‘यो विषयमा छलफल गरी टुंगोमा पुग्नेछौं,’ उनले भने ।

गाउँ जोखिममा परेको विषयमा जिल्ला प्रशासन कार्यालयमा समेत गुनासो आएको प्रमुख जिल्ला अधिकारी सुरेश सुनारले बताए । जथाभावी निर्माण गरिएका सडकले निम्त्याएको क्षतिको क्षतिपूर्ति दिन तथा सुरक्षित तरिकाले सडक निर्माण गर्न आफूले केदारस्युँ र दुर्गाथली गाउँपालिकालाई पत्राचार गरिसकेको उनले बताए । ‘यो समस्याको समाधान चाँडै गर्नुपर्ने आवश्यक छ,’ उनले भने, ‘सबैको सहमति गरी अघि बढ्ने तयारीमा छौं ।’

प्रकाशित : श्रावण १, २०७६ १३:०१
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT