विद्युत् महसुल असुलीमा वृद्धि

कान्तिपुर संवाददाता

दमक — विद्युत् प्राधिकरण दमक वितरण केन्द्रले विद्युत् चोरी नियन्त्रण अभियानलाई तीव्र पारेको छ । केन्द्रले हुकिङ र मिटर बाइपास गरेर विद्युत् चोरी गर्नेहरूको नियन्त्रण तीव्र पारेको हो ।

चुहावट नियन्त्रण शाखाका सुपरभाइजर महेश दाहालका अनुसार चालु वर्षको साउनदेखि माघ २८ गतेसम्म ८० जनालाई कारबाही गरिएको छ । उनीहरूबाट १७ लाख २६ हजार ५ सय ९ रुपैयाँ असुली गरेको दाहालले बताए । उनका अनुसार विद्युत् चोरी गर्नेमा मिटर बाइपास गरेर बढी छन् ।
केन्द्रअन्तर्गत ठूलो मात्रामा रहेको चुहावटलाई नियन्त्रण गर्ने अभियानलाई प्रभावकारी बनाएको केन्द्र प्रमुख राजीब सिंहले बताए । उनले अभियानअन्तर्गत ग्रामीण क्षेत्रमा हुकिङ गर्नेमाथि निगरानी बढाएको, कारबाहीमा परेकालाई जरिवान तिराएको, मिटर रिडरको छड्के जाँच गर्ने, जडान भएका मिटरको निरीक्षण तथा मिटर लिन आउने ग्राहकलाई तत्कालै उपलब्ध गराउने गरेको बताए ।
सिंहका अनुसार गौरीगन्ज, खजुरगाछी, जुरोपानी, तोपगाछीलगायत क्षेत्रमा हुकिङ गरी विद्युत् चोरी गर्ने बढी पाइएको छ । झिलझिले, दूधे, गौरादह, दमक क्षेत्रमा मिटर बाइपास गरी विद्युत् चोरी गर्नेको संख्या बढिरहेको उनले बताए । नियन्त्रण अभियानलाई तीव्र पारेपछि केन्द्र अन्तर्गतको चुहावट घटेको सिंहले बताए ।
आर्थिक वर्ष २०७३/०७४ मा विद्युत् चुहावट २३.४१ प्रतिशत थियो । अभियान सञ्चालनमा ल्याएपछि चुहावट १९ दशमलव ५ प्रतिशतमा झरेको उनले बताए । चालु आर्थिक वर्षको अन्त्यसम्ममा चुहावट १८.८४ प्रतिशतमा झार्ने लक्ष्य राखेको सिंहले बताए । चुहावट नियन्त्रण अभियान सञ्चालनपछि केन्द्रको महसुल असुलीमा वृद्धि भएको छ । लेखा अधिकृत मदन पौडेलका अनुसार केन्द्रको राजस्व संकलन अहिले १०८ प्रतिशत पुगेको छ । उनले लामो समयदेखि महसुल नतिरेका ग्राहकको लाइन काटेर बक्यौता असुली कार्यलाई तीव्र पारेको बताए ।
चालु वर्षको छ महिनामा तीन सय ३० जना ग्राहकको लाइन काटिएको छ । लाइन काटिएकाबाट ४४ लाख १० हजार ९ सय ७७ रुपैयाँ बक्यौता उठाउनुपर्नेमा दुई सय ७० ग्राहकले ३९ लाख ५२ हजार एक सय ९६ रुपैयाँ बुझाएको पौडेलले बताए । बक्यौता असुलीअघि केन्द्रको असुली ९८ प्रतिशत थियो । पौडेलका अनुसार महसुल तिर्ने समयावधि समेत घटेको छ । गत वर्ष ३४ दिन रहेकोमा अहिले बढीमा २० दिनभित्र ग्राहकले महसुल तिर्ने गरेको पौडेलले बताए । केन्द्रले अहिले मासिक तीन करोड ७५ लाखको हाराहारीमा विद्युत् महसुल असुली गरिरहेको छ ।

प्रकाशित : फाल्गुन १, २०७४ ०९:३३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

हात्ती आतंक : सधैंको पीडा

अर्जुन राजवंशी

दमक — पाँच वर्षअघिसम्म ‘हात्तीपीडित क्षेत्र’ का रूपमा बाहुनडाँगीलाई मात्र चिनिन्थ्यो । तर, अहिले जिल्लाको अधिकांश स्थानमा हात्तीको उपद्रो बढ्दो छ । भारतसँग सीमा जोडिएको बाहुनडाँगीमा विद्युतीय तारबार गरिए पनि जिल्लामा जंगली हात्तीको आतंक घटेको छैन ।

जंगली हात्तीले भत्काइदिएको इलाम चुलाचुलीका तुलसी पौडेलको घर । तस्बिर : अर्जुन/कान्तिपुर

दैनिकजसो हात्तीको हन्जा (बथान) बस्तीमा पस्दा ठूलो मात्रामा जनधनको क्षति हुने गरेको छ । जिल्ला वन कार्यालयका अनुसार पछिल्लो पाँच वर्षमा मात्र जंगली हात्तीको आतंकबाट जिल्लाका एक हजार ६ सय ४५ घरपरिवार पीडित बनेका छन् । उनीहरूमध्ये ३३ जनाले ज्यान गुमाएका छन् । त्यति नै संख्यामा सख्त घाइते भएका छन् । पृथ्वीनगर, पथरीया, जलथल, बनियानी, घेराबारी, भद्रपुर क्षेत्रमा जंगली हात्तीले क्षति नपुर्‍याएको रात छैन ।
बालकदेखि वृद्धसम्म सबै आतंकित छन् । रातैपिच्छे स्थानीयका बाली नष्ट हुने गरेको छ । घरमा थन्काएर राखेको अन्न खाइदिँदा चामल किनेर खानुपर्ने अवस्था सिर्जना भएको छ । जिल्लाको मेचीनगर, भद्रपुर, हल्दिबारी, कचनकवल, बाह्रदशी, दमक, शिवसताक्षी लगायतका स्थानीय तहमा जंगली हात्तीको आतंक सर्वसाधारणका लागि झेल्नैपर्ने नियति बनेको छ । राज्यले जनधनको क्षति भएपछि निर्देशिका अनुसार राहत दिने गरेको छ । राज्य संयन्त्रले जंगली हात्ती नियन्त्रणको ठोस कदम नचाल्दा जिल्लाबासी ज्यान गुमाएर राहत थाप्न बाध्य छन् ।
‘कैयौं रात भइसक्यो राम्ररी निदाउन पाएका छैनौं,’ पथरीयाका शंकर भट्टराईले भने, ‘गाउँमा हात्ती आयो भन्ने हल्लाले ज्यान कसरी बचाउने भन्ने चिन्ता हुन्छ । कोलाहल गरेर हात्ती धपाउँदै ठिक्क हुन्छ । कता निदाउनु ।’ उनले हात्तीको दैनिकजसो क्षतिले स्थानीयबासी बसाइँ जानुपर्ने अवस्था सिर्जना भइसकेको बताए । बालुबाडीकी निशा राजवंशीले हात्तीको डरले छोराछोरीलाई मावल पठाएको बताइन् । ‘हात्ती आयो भन्ने सुनेपछि केटाकेटी डराएर रूने, कराउने गर्न थाल्छन्,’ राजवंशीले भनिन्, ‘हात्ती आतंकको नराम्रो छाप केटाकेटीमा परेको छ । उनीहरूलाई घरमा राख्नै गाह्रो भइसक्यो ।’ हात्तीको डरले छोराछोरालाई मावल पठाउँदा उनीहरूको पढाइ बिग्रिने हो कि भन्ने अर्को समस्या उत्पन्न भएको उनले बताइन् ।
जाडो मौसममा हात्तीले घर भत्काइदिएपछि आफूहरूलाई बस्न, सुत्न गाह्रो भएको कचनकवल गाउँपालिका ३ का सिजुवा राजवंशीले भने । माघ १३ गते राति आएको जंगली हात्तीले उनकोसहित गंगा राजवंशी, चिरन राजवंशी र वडा सदस्य धनलाल राजवंशीको घर भत्काइदिएको थियो । हात्तीले पक्की घरको टिनको छाना भत्काइदिनुका साथै घर तथा पसलभित्रका अन्नपात खाएका थिए । हात्तीको क्षतिबारे दैनिकजसो सिफारिस आउने गरेको जिल्ला वन कार्यालयले जनाएको छ । कार्यालय प्रमुख बोधराज सुवेदीका अनुसार जिल्लामा ११ वटा हात्ती छन् । चारकोसे झाडीको अन्तिम जंगलको रूपमा रहेको जलथलसहित जिल्लाका विभिन्न वनमा हात्ती बस्दै आएका छन् । दिनभरि जंगलभित्र बस्ने हात्ती रातपरेसँगै आहाराको खोजीमा बाहिर निस्किने गर्छन् । ‘जंगलभित्र उनीहरूका लागि खाने कुरा केही छैन । त्यसैले हात्ती गाउँ पस्छन्,’ सुवेदीले भने ।
उनका अनुसार भारतबाट जंगली हात्ती आउने क्रम अझै रोकिएको छैन । विश्व बैंकको सहयोगमा तीन वर्षअघि बाहुनडाँगीमा १८ किलामिटर क्षेत्रमा विद्युतीय तारबार गरिएको छ । तारबारपछि हात्तीको हुल आउन केही कमी भए पनि पूर्णरूपमा नरोकिएको उनले बताए । ‘तारबार गर्नुअघि उक्त क्षेत्रबाट २० देखि एक सय ५० वटासम्म हात्तीको बथान एकै पटक नेपाल छिर्थे,’ उनले भने, ‘अहिले त्यस्तो अवस्था छैन । तर, अझै पनि ६–७ वटासम्म हात्ती नेपाल छिर्ने गर्छन् ।’
बाहुनडाँगीकी इन्दिरा पोखरेलले तारबार भए पनि अझै हात्ती आतंक नघटेको बताइन् । उनले बहुवनमा बसेका ४ वटा जंगली हात्तीले पछिल्लो एक हप्तामा करिब एक दर्जन घर भत्काएका छन् । दमक नगरपालिकामा रहेको हम्सेदुम्से सामुदायिक वन क्षेत्रमा प्रवेश गरेका ८ वटा हात्तीले स्थानीयका घर भत्काउनुकासाथै अन्न बाली नष्ट गर्दै आएको छ । हात्तीको बथान बिहान र बेलुका जंगलबाट निस्किएर बस्ती पस्ने गरेको छ । बस्ती पसेर हात्तीले घर भत्काइदिने, घरमा राखेका अन्नपात खाइदिने तथा खेतबारीमा लगाएको बाली कुल्चिएर नष्ट गर्ने गरेको छ । हात्ती आतंकबाट दमकको २ र ३ नम्बर वडाका बासिन्दा पीडित बनेका छन् ।
‘एक महिनादेखि राम्ररी सुत्न पाएका छैनौं,’ दमक २ का सोम ढुंगानाले भने, ‘बेलुका ७ बजेपछि गाउँमा हात्ती छिरिसक्छ । सबैले मिलेर धपाएन भने, घर भत्काएर, अन्नपात खाएर विध्वंस मच्चाउँछ ।’ वडा ३ का वडाध्यक्ष नबीन बरालका अनुसार एक महिनायता हात्तीले दुइटा वडामा गरी २७ वटा घर भत्काइदिएको छ । हात्तीको बथानै गाउँमा पस्ने गरेकाले स्थानीयले लगाएका गहुँ, तोरी, आलु, तरकारी बाली खाएर तथा कुल्चिएर नष्ट गरिदिएको बरालले बताए । जिल्ला वन कार्यालयका अनुसार ०६८ देखि हालसम्म जंगली हात्तीको आक्रमणबाट ३३ जनाको मृत्यु भएको छ । ३२ जना सख्त घाइते तथा १० जना सामान्य घाइते भएका छन् । हात्तीले ७१ परिवारको घरगोठमा क्षति पुर्‍याएको छ । एक हजार ८८ परिवारको अन्नबालीमा क्षति पुर्‍याएको छ । २८ परिवारको भण्डारण गरिएको अन्न खाइदिएको छ भने तीन सय १० परिवारको घरगोठ तथा भण्डारण अन्नमा क्षति पुर्‍याएको छ ।
हात्तीले ५१ परिवारको घरगोठ र अन्नबाली दुवैमा क्षति पुर्‍याएको छ भने २२ परिवारको घरगोठ, भण्डारण अन्न तथा अन्नबालीमा समेत क्षति पुर्‍याएको छ । हालसम्म एउटा चौपाया मारेको तथ्यांकमा उल्लेख छ । जंगली हात्तीले पछिल्लो पाँच बर्षमा मानविय तथा भौतिक क्षति पुर्‍याएकाका परिवारलाई दुई करोड ७२ लाख ३९ हजार एक सय ७४ रुपैयाँ राहत वितरण गरिसकेको कार्यालयले जनाएको छ ।

प्रकाशित : फाल्गुन १, २०७४ ०९:३३
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT