४ नाबालकको बिचल्ली

बाबुआमाकै निधनपछि सहारा दिने कोही भएनन्
यो बज्रपातले चाहेर पनि पढाइ अघि बढाउन उनीहरूले कुनै उपाय देखेका छैनन्
कान्तिपुर संवाददाता

इलाम — आमाबाबुको निधनपछि मोरङ ६ रम्याङका ४ बालबालिका बिचल्लीमा परेका छन् । २ वर्षअघि अल्पायुमा नै टिकाबहादुर राईको निधन भयो । बालबालिकाको संरक्षण गर्दै आएकी भीमकुमारी रायको पनि वर्ष दिनअघि निधन भएपछि बालबालिकाको लालनपालनदेखि पढाईसम्म प्रभावित भएको छ ।

बावु आमाको निधनपछि यी बालबालिकाको कलिलो दिमागमा नराम्रो छाप बस्यो । यो बज्रपातले चाहेर पनि पढाई अघि बढाउन उनीहरूले कुनै उपाय देखेका छैनन् । बाबुको निधनपछि जसोतसो आमाले घर चलाएर सवैलाई विद्यालय पठाएकी थिइन । अहिले सबै अभिभारा जेठा छोराको काँधमा आएको छ । अन्य बालबालिका पनि पढाई सकेर साँझ विहान हातमुख जोर्न अन्य काममा लाग्नु पर्ने अवस्था छ । ३ भाई बहिनाको पालनपोषणकालागि ७ कक्षामा पढदै गरेका दाजु रुबिनले विद्यालय छाडे । पैतृक जग्गा समेत पहिरोले बगाएको कारण उनिहरूको भागमा खासै जमिन पनि छैन । अहिले दाजु रुबिन काम गर्न विभिन्न स्थान चहार्छन् ।

अचेल रुबिन घरमा नै रहे पनि अरु बेला घरमा प्रविन र प्रमोस राई मात्र छन् । कान्छो प्रसन बाजेको घरमा बसेका छन् । न्यून आयस्रोत भएको यो परिवारमा परेको पीडाको भागिदार उज्वल भविश्यको पर्खाइमा रहेका बालबालिका हुनुपरेको छ । १६ वर्षका रुविन कामका लागि विभिन्न स्थान चहार्छन् । सानै भएकाले दिगो काम नपाएपछि अरु समस्या भोग्नुपरेको छ । प्रविन ८ कक्षामा अध्ययनरत छन् भने प्रमोस र प्रसन ५ कक्षामा पढ्छन् । यी सवैलाई पोशाक, स्टेसनरी किन्नेदेखि घरमा के खाने भन्ने चिन्ता सधैं हुन्छ ।

Yamaha

‘आफूलाई पढेर प्रगति गरौं भन्ने लागेको छ,’ प्रविनले भने, ‘तर बुवाआमाले छाडेर गएपछि समस्या भयो ।’ दाजुले दु:ख गरेर अहिलेसम्म विद्यालय पठाए पनि कतिन्जेल यसरी चल्छ भन्ने चिन्ताले सताएको उनी सुनाउँछन् । कच्ची घरमा बस्ने यी बालबालिकालाई ठूलो हुरी चल्दा र मुसलधारे बर्षा हुँदा पनि डर लाग्छ । जग्गा जमिन बगाएको पहिरो नजिकको अस्थाई घरमा कतिन्जेल वस्ने उनीहरूलाई चिन्ता छ ।

केहि वर्षअघिदेखि चलेको पहिरोले उनीहरूका बावुको नाममा रहेको धेरै जमिन बगाएको छ । त्यही पहिरोमा लडेर टिकाबहादुरको ज्यान गएको हो । अहिले गाउँकै सरस्वती माध्यामिक बिद्यालयमा उनीहरू अध्ययन गर्छन् । विद्यालय छुट्टीको समयमा सानोतिनो काम गरेर आर्थिक जोहो गर्नुपर्ने अवस्था उनीहरूको छ । पढाइमा राम्रै भए पनि घरायसी अवस्थाले उनीहरूलाई समस्या भएको शिक्षक गोविन्द पौडेलले बताए । ‘बच्चाहरूको जिविकोपार्जन र पढाइलेखाइमा सहज होस भनेर चिनेजानेकालाई उनीहरूको अवस्था सुनाउने गरेको छु,’ उनले भने । शनिबारमात्र विराटनगर आइकेयरले त्यहाँ सञ्चालन गरेको शिविरमा ३ भाइकै आँखासमेत कमजोर पाइएको छ ।

प्रकाशित : जेष्ठ ३, २०७५ ०९:४१
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

सीप सिक्दै अग्निपीडित महिला

‘आगोले खाएको उजाड बस्ती दिनभर हेरिरहनुभन्दा त सानोतिनो सीप सिक्नु उचित लाग्यो’
कान्तिपुर संवाददाता

सुनसरी — आगलागी भएपछि उजाड बनेको बस्तीको एउटा कुनामा आगोले खाएको टिनको छानोमुनी सुकदेवी चौधरी र सरिता चौधरी बाँसको मुढा बनाउने तरिका सिक्न अचेल व्यस्त छन् । दैनिक चार घण्टा उनीहरूका आैंलाहरू चलिरहन्छन् ।

उनीहरूको नजिकै बसेका ललिता चौधरी, गीता चौधरी, चानोदेवी उराव र रीतादेवी चौधरी पनि हंसी मजाक गर्दै सानो छुरीले बाँस खिप्न व्यस्त हुन थालेका छन् । खिपेको बाँसमा डोरी छिराउँदै सुकदेवीले भनिन्, ‘आगोले खाएको उजाड बस्ती दिनभर हेरिरहनुभन्दा त सानो तिनो सीप सिक्नु उचित लागेर मुढा बनाउने कला सिकेको हो ।’ सीप सम्बन्धी उनको भनाइलाई अरू महिलाहरूले पनि ‘हो मा हो’ थपे ।

गत चैत ३ गते बेलुका मधुवनमा आगलागी भएको थियो । मानवीय क्षति नभए पनि लाखौंको धनमाल आगोमा खरानी भएको थियो । तिनै आगलागी पीडित महिलाहरूलाई लक्षित गरेर घरेलु तथा साना उद्योग कार्यालय सुनसरी र लघु उद्यम विकास इनरूवाको सहयोगमा मुडा, ढाकी र नाङ्लो बनाउने तालिम सुरु गरिएको हो ।

आगलागी भएपछि विभिन्न दाताहरू र संघसंस्था र बराह क्षेत्र नगरपालिकाले केही महिना पुग्ने खाद्यान्न, लत्ताकपडा, भाँडावर्तन, टिनको पातो दिए पनि आर्थिकरूपमा आत्मनिर्भर हुन उनीहरूलाई व्यावहारिक सीपमूलक तालिम दिएको हो । तालिममा सहभागी अधिकांश महिलाहरू यसअघि कुनै पनि सहभागितामुलक व्यावहारिक तालिममा भाग लिएका थिएनन् ।

आर्थिक, सामाजिक, सांस्कृतिक र राजनैतिक रूपमा पनि धेरै पछि परेका चौधरी, सरदार, उराव समुदायका महिलाहरूले यसअघि अवसर नपाएर पनि कुनै पनि सीपमूलक तालिममा उनीहरूलाई सहभागी गराइएको थिएन । तालिममा सहभागी सन्भा सरदारले भनिन्, ‘मुढा, नाङ्लो, ढाकीजस्ता घरमा प्रयोग हुने सामान बनाउने तालिम पहिले सिक्न पाएको थिएन । पहिले जानेको भए यति सारो बेरोजगार हुने थिएनौं, केही न केही त बनाएर सानो तिनो व्यापार गर्ने हुन्थ्यौं होला ।’

बाँसका मुढा, नाङ्लो र ढाकी बनाउने तालिमलाई आगलागी पीडित महिलाहरूले सीप सिक्ने र निकट भविष्यमा सानोतिनो व्यवसाय गर्ने अवसरका रूपमा लिएको बताए । सरिता चौधरीले भनिन्, ‘आगलागी भएपछि कतिपयका लोग्ने (पति) परिवारको जीविका चलाउन इटहरी, धरान, विराटनगर, इनरूवातिर रोजगारी गर्न बाहिरिएका छन् । दाताले सधैं दिदैन । आफैं गरिखान त सीप नै चाहिन्छ भन्ने भर्खर बुझ्न थालियो ।’

एक महिनासम्ममा सवैले मुढा, नाङ्लो र ढाकी बनाउन जान्ने हुने लघुउद्यम विकासबाट आएका प्रशिक्षक निलकुमार राईले बताए । उनका अनुसार जानी सकेपछि कम्तिमा दैनिक दुइटा मुढा तयार गर्न सक्ने छन् । बजारमा एउटा मुढाको मूल्य दुई सय पचासदेखि चार सयसम्म पर्छ । उनले भने, ‘आगलागी पीडित परिवारका खेतीबारी छैन । जीविका चलाउने अरू माध्यम नभएपछि यस्तै सानातिना व्यवसाय गरेर पनि जीवन धान्न प्रेरित गर्न यो तालिममा सहभागी गराइएको हो ।’

पीडितमध्ये कतिपय केही चलाख महिलाहरू भने सीपमुलक तालिममा सहभागी छैनन् । तालिम आयोजकले दैनिक भत्ता नदिएकाले सहभागिता नजनाएको तालिममा सहभागी महिलाहरूले बताए ।

प्रकाशित : जेष्ठ ३, २०७५ ०९:४०
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT