अलैंची खेती रोज्छन् महिला

कान्तिपुर संवाददाता

ताप्लेजुङ — महिला र पुरुषका लागी समान पारिश्रमिक हुने भएकाले श्रमिक महिलाको पहिलो रोजाइ अलैंची खेतीमा हुने गरेको छ । कानुनमा समान ज्यालाको व्यवस्था भएपनि सबैतिर लागू भएको छैन ।

ताप्लेजुङको सिरिजंघा गाउँपालिका १ सिनामका एक दम्पती गोबर मल व्यवस्थापन गर्दै । तस्बिर : आनन्द

फुङलिङ नगरपालिका १० फुरुम्वुकी रुपा लिम्वूले भनिन, ‘मैले समान ज्याला त अलैंचीमा काम गर्दा मात्रै पाएको छु, मकै गोडा, धान रोप्ता, उठाउदा वा अरु काम गर्दा कहिल्यै पाएको छैन ।’ दिनभरी सँगै ढुङगा कुटेर डोकामा बोक्तापनि नपाएको उनले दुखेसो गरिन ।

तर धुंवारहित चुल्हो बनाउँदा भने पुरुषको तुलनामा बढी पारिश्रमिक लिएको पनि सुनाइन् । ‘एकैदिनमा दुई हजारसम्म लिएकी छु तर त्यो महिला भएकाले नभएर मेरो विशेष दक्षताले पाएकी हुँ ।’ चुलो बनाउने दक्षता नभएको भए पाउने अवस्था नहुने उनले बताइन् ।

उन्नति समावेसी कार्यक्रम अन्तर्गत नेपाल महिला उद्यमी संघले आयोजना गरेको ‘समान कामका का लागी समान ज्याला’ कार्यक्रममा महिला उद्यमी संघका अध्यक्ष लिलादेवी वोखिमले महिलाहरूले आवाज उठाउन सक्नुपर्नेमा जोड दिएकी थिइन् ।

यस्को कानुनी प्रक्रियाका विषयमा वडाका महिलाहरूलाइ यसअघि तीन पटक अनुशिक्षण गरिएको थियो । टोल टोल छुट्याएर दक्ष प्रशिक्षक मार्फत जानकारी गराइएको उद्यमी संघका कार्यक्रम निर्देशक किरण पौडेलले बताए ।

‘हामीले नगरपालिकाका प्रमुखदेखि वडा सदस्य र महिला संघसंगठनका प्रतिनिधिसम्मलाई बुझाएका छौं,’ वोखिमले भनिन्, ‘श्रम गर्ने श्रमिक महिलालाई पनि जानकारी गराएका छौं, अव जागरुक हुने पालो श्रमिक महिला आफ्नै हो ।’ आफूहरूले पनि सहयोग गर्ने उनले बताइन् । रुद्रकला लिम्वूले भने पुरै श्रम गर्ने र श्रममा लगाउने नभएकाले यस्तो विभेद भएको बताइन् । ‘म पनि अर्काको मेला जान्छु र मेरोमा पनि काम गर्न बोलाउँछु । आफुले वरावरी लिंदा अरुलाई पनि तेसरी नै दिनुपर्छ, त्यसैले पनि आवाज उठाउने कोही नभएको हो,’ रुद्रकलाले भनिन्, ‘खै अब पनि कस्ले बराबरी गर्छ होला र ?’ फुरुम्वू मात्रै नभएर तेल्लोक लगायत जिल्लाभरीको अवस्था यस्तै रहेको छ । महिला संघले यसअघि तेल्लोकमा गरेको कार्यक्रममा पनि यस्तै गुनासो गरेका थिए ।

अलैंची टिप्ता, छोडाउदा, भट्टी लगाउदा भने महिला पुरुषले समान ज्याला पाउने गरेका छन् । टिप्दा आठ सयदेखि एक हजार, छोडाउदा र भट्टी लगाउदा समान पाँच सय रुपैयाँ दिने गरिएको छ । अलैंची ओसार्नेले भने किलोको आधारमा पाउने गरेका छन् । मकै गोड्दा, धान रोप्ता वा अरु काम गर्दा भने दोब्बर बढी अन्तर रहेको छ । पुरुषले पाँच सय रुपैयाँ पाउँदा महिलाले ठाउँअनुसार दुईदेखि तीन सय रुपैयाँ मात्रै पाउने गरेका छन् ।

प्रकाशित : जेष्ठ ३, २०७५ ०९:४२
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

४ नाबालकको बिचल्ली

बाबुआमाकै निधनपछि सहारा दिने कोही भएनन्
यो बज्रपातले चाहेर पनि पढाइ अघि बढाउन उनीहरूले कुनै उपाय देखेका छैनन्
कान्तिपुर संवाददाता

इलाम — आमाबाबुको निधनपछि मोरङ ६ रम्याङका ४ बालबालिका बिचल्लीमा परेका छन् । २ वर्षअघि अल्पायुमा नै टिकाबहादुर राईको निधन भयो । बालबालिकाको संरक्षण गर्दै आएकी भीमकुमारी रायको पनि वर्ष दिनअघि निधन भएपछि बालबालिकाको लालनपालनदेखि पढाईसम्म प्रभावित भएको छ ।

बावु आमाको निधनपछि यी बालबालिकाको कलिलो दिमागमा नराम्रो छाप बस्यो । यो बज्रपातले चाहेर पनि पढाई अघि बढाउन उनीहरूले कुनै उपाय देखेका छैनन् । बाबुको निधनपछि जसोतसो आमाले घर चलाएर सवैलाई विद्यालय पठाएकी थिइन । अहिले सबै अभिभारा जेठा छोराको काँधमा आएको छ । अन्य बालबालिका पनि पढाई सकेर साँझ विहान हातमुख जोर्न अन्य काममा लाग्नु पर्ने अवस्था छ । ३ भाई बहिनाको पालनपोषणकालागि ७ कक्षामा पढदै गरेका दाजु रुबिनले विद्यालय छाडे । पैतृक जग्गा समेत पहिरोले बगाएको कारण उनिहरूको भागमा खासै जमिन पनि छैन । अहिले दाजु रुबिन काम गर्न विभिन्न स्थान चहार्छन् ।

अचेल रुबिन घरमा नै रहे पनि अरु बेला घरमा प्रविन र प्रमोस राई मात्र छन् । कान्छो प्रसन बाजेको घरमा बसेका छन् । न्यून आयस्रोत भएको यो परिवारमा परेको पीडाको भागिदार उज्वल भविश्यको पर्खाइमा रहेका बालबालिका हुनुपरेको छ । १६ वर्षका रुविन कामका लागि विभिन्न स्थान चहार्छन् । सानै भएकाले दिगो काम नपाएपछि अरु समस्या भोग्नुपरेको छ । प्रविन ८ कक्षामा अध्ययनरत छन् भने प्रमोस र प्रसन ५ कक्षामा पढ्छन् । यी सवैलाई पोशाक, स्टेसनरी किन्नेदेखि घरमा के खाने भन्ने चिन्ता सधैं हुन्छ ।

‘आफूलाई पढेर प्रगति गरौं भन्ने लागेको छ,’ प्रविनले भने, ‘तर बुवाआमाले छाडेर गएपछि समस्या भयो ।’ दाजुले दु:ख गरेर अहिलेसम्म विद्यालय पठाए पनि कतिन्जेल यसरी चल्छ भन्ने चिन्ताले सताएको उनी सुनाउँछन् । कच्ची घरमा बस्ने यी बालबालिकालाई ठूलो हुरी चल्दा र मुसलधारे बर्षा हुँदा पनि डर लाग्छ । जग्गा जमिन बगाएको पहिरो नजिकको अस्थाई घरमा कतिन्जेल वस्ने उनीहरूलाई चिन्ता छ ।

केहि वर्षअघिदेखि चलेको पहिरोले उनीहरूका बावुको नाममा रहेको धेरै जमिन बगाएको छ । त्यही पहिरोमा लडेर टिकाबहादुरको ज्यान गएको हो । अहिले गाउँकै सरस्वती माध्यामिक बिद्यालयमा उनीहरू अध्ययन गर्छन् । विद्यालय छुट्टीको समयमा सानोतिनो काम गरेर आर्थिक जोहो गर्नुपर्ने अवस्था उनीहरूको छ । पढाइमा राम्रै भए पनि घरायसी अवस्थाले उनीहरूलाई समस्या भएको शिक्षक गोविन्द पौडेलले बताए । ‘बच्चाहरूको जिविकोपार्जन र पढाइलेखाइमा सहज होस भनेर चिनेजानेकालाई उनीहरूको अवस्था सुनाउने गरेको छु,’ उनले भने । शनिबारमात्र विराटनगर आइकेयरले त्यहाँ सञ्चालन गरेको शिविरमा ३ भाइकै आँखासमेत कमजोर पाइएको छ ।

प्रकाशित : जेष्ठ ३, २०७५ ०९:४१
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT