बिजुली ल्याउन गाउँले खटे

दीपेन्द्र शाक्य

संखुवासभा — सिलिचोङ गाउँपालिका २ को दांखिला गाउँका जीवन कुलुङ सिसुवाखोलाबाट निकालिएको बिजुली बाल्न पाउने भएपछि खुसी छन् । वर्षाैंदेखि धिपधिपे टुकीको उज्यालोमा बस्दै आएका गाउँवासीको बिजुली बाल्ने सपना पूरा हुन लागेको छ ।

सिलिचोङ १ को दांखिला लगिएको ५० केभी क्षमताको टान्सफर्मर विद्युत् गृहसम्म लैजाँदै स्थानीय बासिन्दा । तस्बिर : दीपेन्द्र । कान्तिपुर

सिलिचोङमा बिजुली बाल्न सदरमुकाम खाँदबारीसम्म टयाक्टरमा ल्याइएका सामग्री हेलिकप्टरबाट गाउँ ढुवानी गरिसकिएको छ । गएको सोमबार विद्युतका सामानहरू लिएर हेलिकप्टर सिलिचोङ २ को कोदांखिला गाउँ पुग्यो ।

हेलिकप्टरबाट सामान झार्न गाउँले लामबद्ध भएर बसेका थिए । हेलिकप्टरको पंखा रोकिनासाथ उनीहरूले टान्सफर्मर झिक्न हानाथाप गरे । बिजुली बाल्न ५० केभी क्षमताको टान्सफर्मर लगिएको छ । ‘दांखिलावासीमा खुसियाली छायो, किनकि केही महिनाभित्र नै सिंगो गाउँ अन्धकार हट्दैछ, जीवनले भने, मट्टीतेलको भरमा बसेका हामी पनि बिजुलीको उज्यालोमा बस्न पाउने भयौं । महँगोमा हेलिकप्टर चार्टर गरेर सामग्री ढुवानी गरिएको उनले बताए ।

सिसुवाखोलाबाट निकालिएको लघु जलविद्युत यसअघि छिमेकी गाउँ बालाको मुलगाउँसम्म बालिएको थियो । दांखिला र बेतेनीगाउँका स्थानीय भने अँध्यारोमा बस्दै आएका थिए । यो गाउँमा हुनेखानेले सौर्य प्रणाली जडान गरेर बत्ती बाल्दै आएका छन् । न्यून आयस्रोत भएकाहरू अझै धिपधिपे टुकी बालेर बस्छन् । वर्षौंदेखि बिजुली बाल्ने सपना देखेका गाउँले यसपटक सपना पूरा हुने भएपछि जनश्रमदानमा पनि जुट्दै आएका छन् ।

सदरमुकाम खाँदबारी टयाक्टरबाट ल्याइएका सामग्री सडक अभावले हेलिकप्टर चार्टर गरेर दांखिला लगिएको थियो । उपभोक्ताले श्रमदानको भरमा बिजुली जडानका सामान गाउँसम्म लगिसकेका छन् । भरियाले बोक्नै नसक्ने उपकरण हेलिकप्टरबाट गाउँसम्म लगिएको उनले बताए ।त्यस क्षेत्रमा सडक यातायात छैन, उनले भने, ‘सदरमुकामबाट हेलुवाबेंसीसम्म मात्रै यातायात चल्छ’, उनले भने, ‘त्यसपछि भीरको बाटो हिँडेरै जानुपर्छ ।’ बिजुलीको पोल र तार लगायतका सामग्री गाउँ लगिसकिएको छ । केही बाटोमै छन् । सदरमुकामबाट १६ कोष टाढा रहेको दांखिला र बेतेनी गाउँमा विस्तार गर्न लागिएको बिजुलीबाट थप सयभन्दा बढीलाई प्रत्यक्ष राहत मिल्नेछ । केही महिनाभित्र गाउँवासीलाई अँध्यारोबाट मुक्त पार्ने उनले बताए ।

सिलिचोङको २ नम्बर वडाको सबैभन्दा विकट दांखिला र बेतेनी मानिन्छ । सिलिचोङमा विद्युत् प्राधिकरणको केन्द्रीय प्रसारण लाइन पुगेको छैन । स्थानीय स्तरमा उत्पादित बिजुलीको भए पनि पहुँच पुर्‍याउने लक्ष्य लिएका छौं, वडाध्यक्ष मोहनसम्सेर कुलुङले भने, ‘वडाले पनि प्राथमिकतामा राखेर बजेट विनियोजन गरेको छ ।’

यो बर्ष बिजुली विस्तारका लागि ३० लाख बजेट विनियोजन गरेका छांै, सबै वडावासीको पहुँचमा पुर्‍याउँछाैं, उनले भने, ‘केन्द्रीय प्रसारण कहिले आउँने हो पत्तो छैन ।’ विनियोजित बजेटले सबै काम नभ्याउला तर ऋण खोजेर भए पनि गाउँलेको पहुँचमा बिजुली बाल्ने योजना छ । यसअघि वडा नम्बर २ मा विस्तार गरिएको विद्युतको ‘हाइटेन्सन’ लाइनको पूरै तार फेर्नुपर्ने भएकाले खर्चको बढेको उनले बताए । कमजोर तार राखिएको कारण विद्युत् प्रवाहमा खरावी आएपछि १८ हजार किलोमिटर तार फेरिएको छ । एउटा ट्रान्सफर्मर जलेकोले फेर्नु पर्दा खर्चको क्षेत्र बढेको उनले बताए ।

सात वर्षअघि सिशुवाखोलाबाट ६० किलोवाट लघुजलविद्युत निकालिएको थियो । त्यो बेला सिलिचोङ १ को सिशुवा र २ को बालाका स्थानीयलाई वितरण गरिएको थियो । वडा नम्बर ३ ताम्कुका केही भागमा पनि बिजुली वितरण गरिएको थियो । यी गाउँका ५ सय बढीले यो बिजुली उपभोग गरिरहेका छन् । यहाँका दुर्गम क्षेत्रहरूमा सानासाना खोलाबाट लघुजलविद्युत उत्पादन गरेर गरेर सेवा लिइरहेका छन् ।

प्रकाशित : श्रावण २७, २०७५ ०८:५८
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

आधुनिक प्रणालीले कृषकलाई राहत

डिल्लीराम खतिवडा

नामनता (उदयपुर) — चार वर्षअघिसम्म तीलकबहादुर रानामगर ढाक्रे (ढाकरमा भारी बोक्ने भरिया) थिए । गाईघाट र मुर्कुची बजारबाट उदयपुर र खोटाङका विभिन्न पहाडी क्षेत्रमा भारी बोक्नु उनको दिनचर्या थियो ।

विकासको क्रमसँगै दुर्गम पहाडी क्षेत्र सडक सञ्जालले जोडिँदै जाँदा रौतामाई गाउँपालिका ६ नामनताका ४६ वर्षीय तिलकबहादुर भारी बोक्ने पेसा संकटमा पर्‍यो । पहाडी क्षेत्रमा सवारी साधनले ढुवानी गर्न सुरु गरेपछि तीलकबहादुर जस्ता सयौंको गुजारा गर्ने माध्यम खोसियो ।

उनी र र उनीजस्ता सयौंको व्यवसाय नै लोप भयो । नयाँ के परिचय दिने तीलक सोच्दै थिए । गाउँमा कृषिमा आधुनिकीकरणको कुरा चलिरहेको थियो । तीलकले सोचे आधुनिक कृषितिर लागे केही हुन्छ कि, हराएको ढाक्रेको परिचय बदलिएर कृषिमा परिचय बनाउन सकिन्छ कि ? त्यसै सेरोफेरोमा उनले गाउँकै कृषि अभियान्ता गगा रानामगरलाई आफूले कृषिमा केही गर्ने सोच भएको सुनाए । गगाले तिलकलाई परम्पागत खेती छोडेर आधुनिक खेतीमा लागे आम्दानीसँगै परिचय पनि बदलिने सुझाए ।

गंगाले सुझाएअनुसार नै तीलक आधुनिक खेतीमा लागेको बताउँछन् । ‘त्यसैले अहिले मेरो परिचय फेरिएको छ, ढाक्रेबाट अहिले अगुवा किसान भएको छु,’ उनले भने, ‘अहिले मलाई उदयपुरको पहाडी क्षेत्रमा अलैंची किसान भनेर चिन्छन् ।’ परिचय फेरिएसँगै आम्दानी समेत बढेको उनले बताए । ‘वर्षौंसम्म ढाकर बोकेको ढाक्रेले आधुनिक खेती, सोच्ने सकिन,’ तिलकले भने, ‘तर ढाक्रेको परिचय हराएको थियो, नयाँ परिचयका लागि केही त गर्न नै थियो ।’ त्यसैले आधुनिक खेती सुरु गर्ने अठोट गरे, पराम्परागत धान, मकै, कोदो र फापर छोडेर आलु, अम्रिसो, अलैंची र जडिबुटी खेतीमा लागेको उनले बताए ।

तीलकले अहिले नामतामा २० रोपनी क्षेत्रफलमा अलैंची, तेजपता, किवि,पाखनवेद र ठूलोओखतीको खेती सुरु गरेका छन् । झन्डै ४ वर्षयता तीलकले आधुनिक खेती सुरु गरेका हुन् । १३ रोपनी क्षेत्रमा अलैंची र अन्य ७ रोपनी जडिबुटी र फलफूल खेती गरिरहेको उनले बताए ।‘खेतीको सुरु गरेको वर्षदिनपछि ३० हजार आम्दानी भयो,’ तीलकले भने, ‘गत वर्ष १ लाख ५० हजार रुपैयाँको अलैंची बिक्री गरे ।’ यो वर्ष न्यूनतम ५ लाखको अलैंची बिक्री गर्ने लक्ष्य राखेको उनले बताए ।

तीलकले गोलसाई र रामसाई जातको अलैंचीको खेती गरेका छन् । झन्डै १ सय ५० केजी पाखनवेद तयारी अवस्थामा भण्डार गरेका छन् । आलु, काक्रा बिक्रीबाट झन्डै ५० हजार आम्दानी गरिसकेको उनी बताउँछन् । ‘तर सकारी सहयोग खासै छैन,’ तीलकले भने, ‘चार वर्षअघिसम्म ढाक्रे भएर ढाकर बोक्दा पनि त सरकारी सहयोग थिएन ।’ त्यसैले सरकारी सहयोग नभए पनि आफूसँगै गाउँलेलाई पनि आधुनिक खेती गर्न प्रोत्साहन गरिरहेको उनले बताए ।

‘नामनता गाउँ नै अहिले आधुनिक कृषिमा लागेको छ,’ नामनताका तरकारी किसान प्रेम रानामगरले भने, ‘तीलक जस्तै अलैंची, जडिबुटीसँगै आलु, काउली, टमाटार लगायतका बार्‍हैमास तरकारी खेती पनि हुन थालेको छ ।’ रौतामाई– ६ को नामनता अहिले आधुनिक कृषिका नामले चिनिदै गएको उनले बताए ।

रौतामाई गाउँपालिकको लेकाली क्षेत्र पछिल्लो सयम नगदे बालीका रूपमा अलैंचीसँगै चिया, जडिबुटी, फलफूल र तरकारी खेती हुँदै आएको कृषि अभियान्त गंगा रानामगरले वताए । ‘आधुनिक कृषि प्रणाली अबलम्वन गरेर सँगै यहाँका किसानको गरिबी हटदै गएको छ,’ उनले भने, ‘थोरै भिरालो बारीमा मकै र कोदो खेती गरेर गुजारा गर्दै आएका किसान अहिले आधुनिक खेतीले वार्षिक लाखौंको आम्दानी गर्दै आएका छन् ।’ तीलकबहादुर जस्ता दर्जन किसानले आफनो पुरानो परिचय बदल्दै अहिले आधुनिक कृषि प्रणाली अपनाउँदै आधुनिक खेती गरेयता नयाँ परिचय बनाएको उनले बताए ।


गाउँको नामै ‘आधुनिक कृषि’

‘नामनता गाउँ नै अहिले आधुनिक कृषिमा लागेको छ, तरकारी किसान प्रेम रानामगरले भने, ‘अलैंची, जडिबुटीसँगै आलु, काउली, टमाटार लगायत बार्‍हैमास तरकारी खेती पनि हुन थालेको छ ।’ रौतामाई– ६ को नामनता अहिले आधुनिक कृषिका नामले चिनिँदै गएको उनले बताए ।

प्रकाशित : श्रावण २७, २०७५ ०८:५६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्