दुर्गमको तरकारी बारीमै

डिल्लीराम खतिवडा

रौतामाई (उदयपुर) — दुर्गम क्षेत्रका किसानले उत्पादन गरेको अर्गानिक तरकारी र। फलफूल बजारसम्म पुर्‍याउन नसक्दा बारीमै कुहिन थालेको छ । सडक सञ्जालमा बजारमा जोडिन नसकेकाले समस्या भएको हो ।

दुर्गम पहाड र लेकाली क्षेत्रका किसानले बाह्रै महिना हरियो साग, धनिया, मुला, काउली, बन्दा, टमाटार, आलु, काक्रालगायत तरकारी र फलफूल उत्पादन गर्छन् । सुन्तला, कागती, नास्पाती, अम्बा र भुइँस्याउ (ग्राउन्ड एप्पल) जस्ता फलफूल पनि किसानले प्रशस्तै खेती गरेका छन् । तर बजार पुर्‍याउन नसक्दा ती तरकारी र फलफूल बारीमै कुहिने गरेको किसानको गुनासो ।


बजारसम्म पुर्‍याउन नसक्दा फलफूल र तरकारी भाईभैंसीको कुँडो र मदिरा बनाउन प्रयोग हुने गरेको छ । उदयपुरका ४ नगरपालिका र ४ गाउँपालिका समेत ८ वाटै स्थानीय तहको पहाडी क्षेत्रमा प्रशस्त तरकारी र फलफूल खेती हुनेछ ।

Yamaha


८ मध्ये रौतामाई र लिम्चुवुङ्गा गाउँपालिकको पहाडी क्षेत्रमा सवैभन्दा बढी किसान तरकारी खेती गर्ने गरेका छन् । दुर्गम पहाडी क्षेत्रको पनि रौतामाईको अधिकांश क्षेत्रमा वर्षांैयता किसान तरकारी खेती गर्दै आएका थिए ।


तर त्यसरी गरिएको खेती आफैंलाई प्रयोग गर्न र पाहुनालाई कोसेलीका रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । अहिले कृषिमा आधुनिकीकरणसँगै किसानले व्यावसायिक रूपमा खेती गर्न सुरु गरेका छन् । ५ वर्षयता रौतामाईमाको पहाडी क्षेत्रमा किसानले व्यावसायिक तरकारी खेती सुरु गरेको कषि अभियान्ता गंगा रानामगरले बताए । ‘


किसानलाई खेतीमा अभिप्रेरित गर्न समय लाग्यो,’ गंगाले भने, ‘अहिले सयांै किसान व्यावसायिक आधुनिक खेतीका लागि तयारी भए, खेती पनि सुरु गरे ।’ अहिले किसानले अर्गानिक उत्पादन गरिरहेका छन् तर बजार पुर्‍याउन नसक्दा समस्या भएको उनले बताए ।


रौतामाईको किसानको उत्पादन गर्ने मुख्य बजार भनेको सदरमुकाम गाईघाट बजार नै हो । तर ४४ किलोमिटर दूरीको बजार आवतजावत गर्ने सडक नै स्तरीय छैन । स्तरीय नभए पनि सवारी साधन सञ्चालन भइरहेका छन् । सवारी साधन चलेपनि किसानको उत्पादन बजार पुर्‍याउन महँगो भाडा तिर्नुपर्दा झनै समस्या भएको किसान प्रेम रानामगरले बताए ।


‘एक क्रेट टमाटार गाईघाट पुर्‍याउन ३ सय रुपैयाँँसम्म भाडा तिर्नुपर्ने हुन्छ,’ किसान रानामगरले भने, ‘२० किलोग्रामको क्रेटको ३ सय तिर्नुपर्दा प्रतिकिलो १५ रुपैयाँँ भाडा मात्रै लाग्छ ।’ न्यूनतमा २० रुपैयाँँ प्रतिकिलोको गोलभेडा १५ रुपैयाँँ भाडा तिर्नुपर्दा ३५ रुपैयाँ किलो लागत पर्ने उनले वताए ।


‘आफनै जिल्लाको ग्रामीण क्षेत्रबाट ल्याउँदा ३५ रुपैयाँ किलो पर्ने गोलभेडा उपभोक्ता किन्न चाहदैनन्,’ चार वर्षयता व्यावसायिक खेतीमा सलग्न रौतामाई ६ नामनताका किसान तिलकबहादुर रानामगरले भने, ‘धरान, धनकुटा र इलामबाट ल्याएको गोलभेंडा गाईघाट बजारमा २५ देखि ३० रुपैयाँ किलो पाइन्छ ।’ सडक मार्ग सहज हुँदा धरान, धनकुटा र इलामबाट ल्याएको तकारी सस्तो भएकाले स्थानीय उत्पादनले बजार नपाउने उनले बताए ।


सडक संजाल विस्तार हुन नसक्ने र भएको सडक समेत गुणस्तरीय किसानमैत्री हुन नसक्दा समस्या भएको किसानले गुनासो गरेका छन् । विभिन्न संघसंस्थाले बिक्री प्रवद्र्धन गरिदिने आश्वासनसँगै किसानलाई खेती गर्ने प्रविधिको जानकारी गराएका थिए । तर ती संघसंस्थालेपछि वास्तै नगरेपछि दुर्गमका किसानले उत्पादन गरेको तरकारी र फलफूलले बजार पाउन समस्या भएको हो । त्यसैले उत्पादित ग्राउन्ड एप्पल रक्सी बनाउने र गाईवस्तुको खोले कुडोमा प्रयोग गर्ने गरेको किसान बताउँछन् ।

‘किसानलाई ग्राउन्ड एप्पल खेती गरे वार्षिक लाखौं आम्दानी गर्न सकिन्छ भनियो,’ नामेटारका किसान एकबहादुर मगरले भने, ‘सामान्य खेती गरे पनि वर्षमा लाखौं कमाइ हुन्छ भनियो ।’ तर त्यसको बजार र महत्त्व बारे खासै जानकारी नहँुदा अहिले गाईभैंसीको खोले र रक्सी बनाउन प्रयोग भइरहेको उनले बताए । नामेटारमा तरकारी उत्पादन भइरहँदा रौतामाई कै १ क नम्बर वडाको माझखर्क, भालेवास, यारी खोला, रतने, ठाँडा खोलाका किसानले ग्राउन्ड एप्पलको खेती गरिरहेका छन् । न्यूनतम वार्षक ५ क्यइटेलदेखि ५० क्युइटेलसम्म यहाँका किसानले ग्राउन्ड एप्पल उत्पादन
गरिरहेका छन् ।


‘गाउँभरि नै ग्राउन्ड एप्पलको उत्पादन भइरहेको छ,’ बजारीकरणको प्रयास गरिरहेका अगुवा किसान तिलकले भने, ‘तर बजार छैन, यातायताको साधन नहुँदा र उत्पादित ग्राउन्ड एप्पल बजार नै नभएकाले समस्या भएको छ ।’ त्यसैले किसानले रक्सी बनाउन प्रयोग गरिरहेको उनले बताए ।


धरान, विराटनगर, इटहरी लगायतका पूर्वका बजारमा यसको माग भए पनि दुर्गमा उत्पादित ग्राउन्ड एप्पलले बजार नपाएको किसानले गुनासो गरेका छन् । ‘धरान, विराटनगर, वीरगन्ज र काठमाडांैमा माग भए पनि गाउँमा उत्पादन गरिएको ग्राउन्ड एप्पल त्यहाँ पुर्‍याउन सकिएन,’ तिलकले भने ।


औषधीय गुण भएको ग्राउन्ड एप्पल, मानवीय स्वास्थ्यलाई ख्याल गरी उत्पादन गरिएको अर्गानिक तरकारी र फलफूल बजार पुर्‍याउन नसक्दा समस्या भएको रौतामाई गाउँपालिका प्रमुख गजेन्द्रबहादुर खड्काले बताए । ‘किसानलाई बजारसम्म उत्पादित सहजै पुर्‍याउन गाउँपालिकाले योजना बनाउँदै छ,’ प्रमुख खडकाले भने, ‘रौतामाई गाउँपालिका क्षेत्रका किसानले उत्पादन गरेको वस्तुको बजारीकरणका लागि पहल भइरहेको छ ।’

Esewa Pasal

प्रकाशित : श्रावण ३०, २०७५ १०:१२
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

घाम डुबेपछि ‘मोबाइल अफ’

दीपेन्द्र शाक्य

संखुवासभा — नुमका दुर्गाबहादुर पराजुली दिनभर मोबाइल प्रयोग गर्छन् । घाम लागुन्जेल उनको मोबाइलमा ‘टावर’ आउँछ । जब साँझ पर्छ मोबाइलले काम गर्न छाड्छ ।

फेरि मोबाइल प्रयोग गर्न परे उनले भोलिपल्ट घाम पर्खनुपर्छ । ‘घाम अस्ताएसँगै हाम्रो क्षेत्रमा वितरण गरिएको नेपाल टेलिकमका स्काइ र नमस्तेका टावर जान्छ,’ उनले भने, ‘प्राय: हुस्सु बढी लाग्ने र घाम नलाग्ने भएकाले टेलिकमले राखेको सोलार पर्याप्त चार्ज नहुँदा समस्या छ ।’


दुर्गम गाउँहरूमा रहेको टेलिकमको बीटीएस टावर अझै सोलार पावरको भरमा रहेको छ । केन्द्रीय प्रसारण लाइनको बिजुली विस्तार नभएका कारण दुर्गममा रहेका सात वटा वीटीएसका टावर घाम अस्ताए सँगै बन्द हुने गरेको छ ।


बिजुली नपुगेका स्थानमा टेलिकमका मोबाइल प्रयोग गर्ने ग्राहकहरूले मौसमको भरमा सेवा पाउँछन् । दिनभर घाम लागेन भने सोलार चार्ज नभएका कारण सेवाग्राही मोबाइल सेवा सञ्चालनमा आउँदैन । बेलुकी घाम अस्ताएपछि बिहान ८ बजेअघि दुर्गमका बासिन्दा सञ्चारबाट विच्छेद हुने गरेको पराजुलीले बताए ।


चीनको सीमावर्ती किमाथाङ्का नाकामा रहेको टावरबाट पनि २४ घण्टा सेवा प्रवाह हुँदैन । स्थानीय बासिन्दा छिमेकी देश चिनको सिमकार्ड प्रयोग गर्न बाध्य छन् । सोलारका भरमा रहेका वीटीएस टावरहरू रहेको स्थानमा व्याट्री पुरानो भएकाले पनि समस्या भएको टेलिकम खाँदबारी शाखाका प्रमुख राधारमण भट्टराईले जनाए । ‘ब्याट्री पुरानो भएको छ,’ उनले भने, ‘लामो समयसम्म काम गर्दैन, परिवर्तनका लागि माथिल्लो निकायमा पत्राचार गरेको छु । नयाँ ब्याट्री राखेपछि यो समस्या केही हदसम्म हट्छ ।’


नयाँ ब्याट्री राखे पनि घामको भरमा मात्र २४ सैं घण्टा सेवा दिन गाह्रो हुने भट्टराईले बताए । हिमाली क्षेत्रमा खासै घाम नलाग्ने भएकाले समस्या भएको उल्लेख गर्दै उनले बिजुली नपुगेसम्म यस्तै समस्या भइरहने बताए । खाँदबारी शाखाले भोजपुरसहित १७ स्थानबाट सञ्चार सेवा प्रवाह गरिएको छ ।


जिल्लाका छ स्थानका बीटीएस टावर सोलरबाटमात्र सञ्चालन हुँदै आएका छन् । चिचिला गाउँपालिकाको छ्याङुटी, मकालु गाउँपालिकाको भाटभोटेनी, भोटखोला गाउँपालिकाको बाक्ले, भोटखोलाको माक्पालुङ, सिलिचुङ गाउँपालिकाको रमितेमा सोलारपावरका भरमा वीटीएस प्रणालीमार्फत मोबाइल सेवा सञ्चालन भएको छ ।


भोटखोलाको किमाथाङामा रहेको टावर प्रत्यक्ष भिसेट (स्यार्टलाइट) मार्फत सञ्चालनमा रहेको शाखाका प्रमुख भट्टराईले जानकारी दिए । संखुवासभाबाट नै भोजपुरको साल्पासिलिछो गाउँपालिकाको कुलुङमा पनि सोलारकै भरमा वीटीयसबाट सेवा प्रदान गरिरहेको छ । शाखाले जीएसएम ८, सीडीएमए ५ र ल्याडलाइन सेवा ५ स्थानबाट सञ्चालन गरिरहेको उनले बताए ।


खाँदबारीबाट भोजपुरको षडानन्द नगरपालिकाको दिङ्लामा ल्याडलाइन वितरण गरिएको छ । षडानन्दको झ्याउँपोखरी र साल्पासिलिछोको कुलुङ्मा जीएसएम सेवा सञ्चालनमा छ । शाखाले १ हजार ९ सय २ बाट ल्याडलाइन फोन वितरण गरेको छ । सबैभन्दा धेरै खाँदबारीमा १ हजार १ सय ८० उपभोक्ता छन् । ल्याडलाइन वितरण भएको स्थानमा टेलिकमले एडीएसएल सेवा समेत वितरण गरेको उनले बताए । खाँदबारीले भोजपुरको दिङ्लामा पनि ल्याडलाइन वितरण गरेको छ ।

प्रकाशित : श्रावण ३०, २०७५ १०:१२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT