दुर्गमको तरकारी बारीमै

डिल्लीराम खतिवडा

रौतामाई (उदयपुर) — दुर्गम क्षेत्रका किसानले उत्पादन गरेको अर्गानिक तरकारी र। फलफूल बजारसम्म पुर्‍याउन नसक्दा बारीमै कुहिन थालेको छ । सडक सञ्जालमा बजारमा जोडिन नसकेकाले समस्या भएको हो ।

दुर्गम पहाड र लेकाली क्षेत्रका किसानले बाह्रै महिना हरियो साग, धनिया, मुला, काउली, बन्दा, टमाटार, आलु, काक्रालगायत तरकारी र फलफूल उत्पादन गर्छन् । सुन्तला, कागती, नास्पाती, अम्बा र भुइँस्याउ (ग्राउन्ड एप्पल) जस्ता फलफूल पनि किसानले प्रशस्तै खेती गरेका छन् । तर बजार पुर्‍याउन नसक्दा ती तरकारी र फलफूल बारीमै कुहिने गरेको किसानको गुनासो ।


बजारसम्म पुर्‍याउन नसक्दा फलफूल र तरकारी भाईभैंसीको कुँडो र मदिरा बनाउन प्रयोग हुने गरेको छ । उदयपुरका ४ नगरपालिका र ४ गाउँपालिका समेत ८ वाटै स्थानीय तहको पहाडी क्षेत्रमा प्रशस्त तरकारी र फलफूल खेती हुनेछ ।

Yamaha


८ मध्ये रौतामाई र लिम्चुवुङ्गा गाउँपालिकको पहाडी क्षेत्रमा सवैभन्दा बढी किसान तरकारी खेती गर्ने गरेका छन् । दुर्गम पहाडी क्षेत्रको पनि रौतामाईको अधिकांश क्षेत्रमा वर्षांैयता किसान तरकारी खेती गर्दै आएका थिए ।


तर त्यसरी गरिएको खेती आफैंलाई प्रयोग गर्न र पाहुनालाई कोसेलीका रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । अहिले कृषिमा आधुनिकीकरणसँगै किसानले व्यावसायिक रूपमा खेती गर्न सुरु गरेका छन् । ५ वर्षयता रौतामाईमाको पहाडी क्षेत्रमा किसानले व्यावसायिक तरकारी खेती सुरु गरेको कषि अभियान्ता गंगा रानामगरले बताए । ‘


किसानलाई खेतीमा अभिप्रेरित गर्न समय लाग्यो,’ गंगाले भने, ‘अहिले सयांै किसान व्यावसायिक आधुनिक खेतीका लागि तयारी भए, खेती पनि सुरु गरे ।’ अहिले किसानले अर्गानिक उत्पादन गरिरहेका छन् तर बजार पुर्‍याउन नसक्दा समस्या भएको उनले बताए ।


रौतामाईको किसानको उत्पादन गर्ने मुख्य बजार भनेको सदरमुकाम गाईघाट बजार नै हो । तर ४४ किलोमिटर दूरीको बजार आवतजावत गर्ने सडक नै स्तरीय छैन । स्तरीय नभए पनि सवारी साधन सञ्चालन भइरहेका छन् । सवारी साधन चलेपनि किसानको उत्पादन बजार पुर्‍याउन महँगो भाडा तिर्नुपर्दा झनै समस्या भएको किसान प्रेम रानामगरले बताए ।


‘एक क्रेट टमाटार गाईघाट पुर्‍याउन ३ सय रुपैयाँँसम्म भाडा तिर्नुपर्ने हुन्छ,’ किसान रानामगरले भने, ‘२० किलोग्रामको क्रेटको ३ सय तिर्नुपर्दा प्रतिकिलो १५ रुपैयाँँ भाडा मात्रै लाग्छ ।’ न्यूनतमा २० रुपैयाँँ प्रतिकिलोको गोलभेडा १५ रुपैयाँँ भाडा तिर्नुपर्दा ३५ रुपैयाँ किलो लागत पर्ने उनले वताए ।


‘आफनै जिल्लाको ग्रामीण क्षेत्रबाट ल्याउँदा ३५ रुपैयाँ किलो पर्ने गोलभेडा उपभोक्ता किन्न चाहदैनन्,’ चार वर्षयता व्यावसायिक खेतीमा सलग्न रौतामाई ६ नामनताका किसान तिलकबहादुर रानामगरले भने, ‘धरान, धनकुटा र इलामबाट ल्याएको गोलभेंडा गाईघाट बजारमा २५ देखि ३० रुपैयाँ किलो पाइन्छ ।’ सडक मार्ग सहज हुँदा धरान, धनकुटा र इलामबाट ल्याएको तकारी सस्तो भएकाले स्थानीय उत्पादनले बजार नपाउने उनले बताए ।


सडक संजाल विस्तार हुन नसक्ने र भएको सडक समेत गुणस्तरीय किसानमैत्री हुन नसक्दा समस्या भएको किसानले गुनासो गरेका छन् । विभिन्न संघसंस्थाले बिक्री प्रवद्र्धन गरिदिने आश्वासनसँगै किसानलाई खेती गर्ने प्रविधिको जानकारी गराएका थिए । तर ती संघसंस्थालेपछि वास्तै नगरेपछि दुर्गमका किसानले उत्पादन गरेको तरकारी र फलफूलले बजार पाउन समस्या भएको हो । त्यसैले उत्पादित ग्राउन्ड एप्पल रक्सी बनाउने र गाईवस्तुको खोले कुडोमा प्रयोग गर्ने गरेको किसान बताउँछन् ।

‘किसानलाई ग्राउन्ड एप्पल खेती गरे वार्षिक लाखौं आम्दानी गर्न सकिन्छ भनियो,’ नामेटारका किसान एकबहादुर मगरले भने, ‘सामान्य खेती गरे पनि वर्षमा लाखौं कमाइ हुन्छ भनियो ।’ तर त्यसको बजार र महत्त्व बारे खासै जानकारी नहँुदा अहिले गाईभैंसीको खोले र रक्सी बनाउन प्रयोग भइरहेको उनले बताए । नामेटारमा तरकारी उत्पादन भइरहँदा रौतामाई कै १ क नम्बर वडाको माझखर्क, भालेवास, यारी खोला, रतने, ठाँडा खोलाका किसानले ग्राउन्ड एप्पलको खेती गरिरहेका छन् । न्यूनतम वार्षक ५ क्यइटेलदेखि ५० क्युइटेलसम्म यहाँका किसानले ग्राउन्ड एप्पल उत्पादन
गरिरहेका छन् ।


‘गाउँभरि नै ग्राउन्ड एप्पलको उत्पादन भइरहेको छ,’ बजारीकरणको प्रयास गरिरहेका अगुवा किसान तिलकले भने, ‘तर बजार छैन, यातायताको साधन नहुँदा र उत्पादित ग्राउन्ड एप्पल बजार नै नभएकाले समस्या भएको छ ।’ त्यसैले किसानले रक्सी बनाउन प्रयोग गरिरहेको उनले बताए ।


धरान, विराटनगर, इटहरी लगायतका पूर्वका बजारमा यसको माग भए पनि दुर्गमा उत्पादित ग्राउन्ड एप्पलले बजार नपाएको किसानले गुनासो गरेका छन् । ‘धरान, विराटनगर, वीरगन्ज र काठमाडांैमा माग भए पनि गाउँमा उत्पादन गरिएको ग्राउन्ड एप्पल त्यहाँ पुर्‍याउन सकिएन,’ तिलकले भने ।


औषधीय गुण भएको ग्राउन्ड एप्पल, मानवीय स्वास्थ्यलाई ख्याल गरी उत्पादन गरिएको अर्गानिक तरकारी र फलफूल बजार पुर्‍याउन नसक्दा समस्या भएको रौतामाई गाउँपालिका प्रमुख गजेन्द्रबहादुर खड्काले बताए । ‘किसानलाई बजारसम्म उत्पादित सहजै पुर्‍याउन गाउँपालिकाले योजना बनाउँदै छ,’ प्रमुख खडकाले भने, ‘रौतामाई गाउँपालिका क्षेत्रका किसानले उत्पादन गरेको वस्तुको बजारीकरणका लागि पहल भइरहेको छ ।’

प्रकाशित : श्रावण ३०, २०७५ १०:१२
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

करोडौं खर्च, अवस्था उस्तै

रौतापोखरी
डिल्लीराम खतिवडा

रौतापोखरी (उदयपुर) — दुई दशकभन्दा बढीदेखि पटकपटक गरी करोडौं रुपैयाँ लगानी गरिए पनि पर्यटकीय तथा धार्मिकस्थल रौतापोखरीको विकास हुन सकेको छैन । सरकारी तथा गैरसकारी क्षेत्रबाट बर्सेनि ठूलो रकम खर्च हुने गरेको छ ।

रौतापोखरीको विकास गर्ने भन्दै सरकारी तथा गैरसरकारी संस्थाले २५ वर्षयता ३ करोड ५० लाख रुपैयाँभन्दा बढी खर्च गरिसकेको देखिन्छ । तर अवस्थामा भने उस्तै छ । बरु विकासका नाममा प्राकृतिक पोखरीको सौन्दर्यमा ह्रास आएको स्थानीयको भनाइ छ । पोखरीको वरीपरि दर्जन बढी सूचना बोर्ड राखिएका छन् । सरकारी तथा गैरसरकारी संघसंस्थाले राखेका ती बोर्डमा आफूले पोखरीका लागि सहयोग गरिएको रकम उल्लेख छ ।

‘पोखरीको वरिपरि शृंगारपटार गरेर मात्रै विकास हुँदैन,’ स्थानीय गंगा रानामगरले भने, ‘यसको पूर्वाधार र संरक्षणको काम हुनुपर्‍यो ।’ यो स्थान आउजाउ गर्ने सडक व्यवस्थित पार्न ध्यान नगएको उनको भनाइ छ । समुद्र सतहदेखि ५१ सय फिटको उचाइमा रहेको रौतापोखरी क्षेत्र प्राकृतिक सुन्दर छ । यो धार्मिक दृष्टिले पनि महत्त्वपूर्ण स्थान मानिँदै आएको छ । उदयपुर सदरमुकाम गाईघाट बजारबाट ४४ किमि उत्तर पहाडी क्षेत्रमा पर्ने रौतापोखरी धार्मिक आस्थाको केन्द्र र प्राकृतिक रमणीय दृश्यले भरिपूर्ण भएकै कारण पर्यटकीय क्षेत्र बन्ने प्रशस्त सम्भावना छ ।

‘रौतापोखरीको पर्यटन विकास गर्ने हो भने बाह्रैमहिना यातायातका साधन चल्न सक्ने बनाउन आवश्यक छ,’ स्थानीय सुभद्रा कार्कीले भनिन्, ‘गुरुयोजना निर्माण गरी थप व्यवस्थित गर्न जरुरी देखिन्छ ।’ भौतिक पूर्वाधार र सडकको स्तर वृद्धि हुन नसक्दा पर्यटकीय स्थल ओझेलमा परेकोमा स्थानीय चिन्तित छन् । रौतापोखरीसम्म कच्ची सडक पुगेको छ । तर व्यवस्थित नहुँदा सवारी साधन सञ्चालनमा समस्या छ । ‘पर्यटनका लागि प्रचुर सम्भावना बोकेको रौतापोखरीको संरक्षणमा खासै चासो राखेको देखिएन,’ रौता पोखरीमै भेटिएका हेटौंडाका रामशरण पुडासैनीले भने, ‘बर्सेनि हजारौं पर्यटक आउने यी स्थल जोड्ने कच्ची सडकको स्तरोन्नति गरिएको रहेनछ ।’

सडकको स्तरोन्नति र भौतिक पूर्वाधार तयार भए पर्यटक आगमन बढ्ने उनले बताए । ‘अब रौतापोखरीको प्रवद्र्धन र विकास गरिने खर्च गर्न गाउँपालिकाको स्वीकृत लिनुपर्ने छ,’ रौतामाई गाउँपालिका प्रमुख गजेन्द्रबहादुर खड्काले भने, ‘अब गाउँपालिकाको स्वीकृति लिएर मात्रै काम गर्न पाइनेछ र खर्च पारदर्शी गरिनेछ ।’

प्रकाशित : श्रावण २८, २०७५ ०९:४७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT