दैलोमै तरकारी

जितेन्द्र साह

विराटनगर — बिहानको ६ नबज्दै ढाकीभरि तरकारी बोकेर एकल महिला ७० वर्षीया बुलातीदेवी मण्डल विराटनगर प्रवेश गरी सक्छिन् । विराटनगरलाई दक्षिणपूर्वी भेकसँग जोड्ने हाटखोला चोकको मुख्य मार्ग छेउमा बसेर सागपातको मुठा बनाउँछिन्, अनि तरकारीले भरिभराउ ढाकीमाथि सजाएर घरघरै पुग्छिन् ।

ढोकामा ताजा हरियो तरकारी किनेपछि महिला व्यवसायीको शीरमा ढाकी राख्न सहयोग गर्दै विराटनगर–७ का स्थानीय । वरिपरिको ग्रामीण भेकमा उत्पादित तरकारी यो महानगरको घरघरमा ढाकीबाली भनेर चिनिने साना महिला व्यवसायीहरूले पुर्‍याउँछन् । तस्बिर : जितेन्द्र । कान्तिपुर

मोरङको सीमावर्ती जहदा गाउँपालिका–४ की उनको डेढ दसकदेखिको दिनचर्या हो यो । मण्डलले यो पेसा आमाबाट सिकेर गर्न थालेको बताइन् ।

‘झिसमिसेमा गाउँमै किसानसँग तरकारी किन्छौं,’ उनले भनिन् । सहरसम्मको सवारी भाडा काटेर दैनिक सय/डेढ सय रुपैयाँ बच्ने गरेको मण्डलले सुनाइन् ।

Yamaha

‘अब बुढी भइसकेकोले ४/५ किलोभन्दा बढी बोक्न सक्दिनँ,’ उनले भनिन्, ‘पहिला योभन्दा दोब्बर बोक्थेँ ।’ रोचक के छ भने उनी उहिलेदेखि विराटनगर–७ स्थित उत्तरपूर्वी टोलको घरघरमा मात्र बेच्छिन् । यहाँको कुन घरमा कति सदस्य र कसलाई कुन तरकारी मन पर्छ भन्ने समेत उनलाई थाहा छ ।

नगद र उधारोमा बरोबरी काम गर्ने उनी निरक्षर भए पनि हिसाबकिताबमा गल्ती गर्दिनन् । ‘मुखैले सागसब्जीको दाम जोड्छु, उधारो लिनेको अनुहार र घर कहिल्यै बिर्सन्नँ,’ मण्डलले भनिन् । उनको घरमा छोरा, बुहारी र नातिनातिना पनि छन् । ‘हातखुट्टा चलुन्जेल छोराबुहारीमाथि भार बन्नु नपरोस्, चियाखाजाका लागि पनि उनीहरूसँग पैसो माग्न नपरोस्,’ उनले भनिन् ।

विराटनगरको घरका ढोकाहरूमा पुगेर तरकारी बेच्ने उनी एक्लो महिला होइनन् । स्थानीयले ढाकीबाली, ढकियावाली वा तरकारीबाली भनेर सम्बोधन गर्ने मण्डल जस्ता धेरै छन् । जहदा–४ की ५० वर्षीया राधादेवी महतोले २८ वर्षदेखि यो व्यवसाय गरिरहेकी छन् । उनी बजार, अस्पताल र सरकारी कार्यालयहरू भएको क्षेत्रको घरमा पुग्छिन् ।

महतो गाउँबाट हरेक दिन १० देखि ३० किलोसम्म तरकारी लिएर आउँछिन् । सुरक्षित थलो खोजेर थन्काउँछिन् । ढाकीमा राखेर थोरथोर बोकेर बेच्छिन् ।

आफूले तरकारी बेच्दै आएको घरबेटीसँग परिवारझैं नाता भएको उनले बताइन् । ‘कसैको घरमा जन्म वा विहे भएमा र कोही बिरामी परेमा समेत थाहा हन्छ, छोराछोरीको विहेवारी गर्दा निम्तो समेत दिन्छन्,’ महतोले भनिन् ।

तरकारीको ढाकी भुइँमा राख्ने र उठाउने बेलामा स्थानीयले गर्ने स्नेहपूर्ण सहयोगले समेत उनको भनाइलाई पुष्टि गर्छ । यो व्यवसाय गरेर चार सन्तान पालिरहेकी उनी बेइमान ग्राहकको चक्करमा नपर्ने हो भने यो राम्रै कमाइ हुने बताइन् ।

बोक्ने क्षमताअनुरूप एक जनाले सबै खर्च काटेर दिनहुँ औषत २ सयदेखि ५ सय रुपैयाँसम्म कमाउने गरेको उनले बताइन् ।

‘कतिपय ग्राहकले थोरथोर उधारो लिँदै हजारौ रुपैयाँ पुर्‍याउँछन, त्यसपछि आजभोलि भन्दै बेपत्ता हुन्छन्,’ महतोले भनिन्, ‘निकै बाँकी लिएका एक घरबेटी काठमाडौं कि अमेरिका गइहाले, कहाँ खोज्नु ?’

ढोकासम्मै तरकारी पुर्‍याउने यो महिला समूहमा मात्रै ६ जना छन् । उनीहरूले आपसी समझदारीमै तरकारी बेच्ने एरिया वा टोल निर्धारण गर्छन् । एउटाले बेच्ने टोल वा घरमा अर्कोले हतपती प्रवेश गर्दैनन् । यही समूहकी ४२ वर्षीया गीतादेवी मण्डलले सात वर्षदेखि महानगरको सरस्वती टोलमा मात्र तरकारी बेच्छिन् ।

नाबालक छोरीकी आमा उनी बिहान घरतिरको जिम्मेवारी श्रीमानले सम्हाल्ने गरेको बताइन् । अरूलाई पनि यसैगरी श्रीमान् वा घरपरिवारका अन्य सदस्यले मद्दत गरिरहेको हुनाले उनीहरूको जीवन सहज ढंगले चलिरहेको देखिन्छ ।

उनलाई पनि प्रत्येक घरबेटी र भाडामा बस्नेहरूको रुची थाहा छ । ‘अर्डरअनुरूप पनि तरकारी खोजेर ल्याइदिन्छु,’ उनले भनिन् ।

थोरै परिमाणमा बोकेर आउने हुनाले गाडी भाडाका कारणले आफूहरूको तरकारी महँगो भएको मण्डलले सहर्ष स्वीकारिन् ।

उनले भनिन्, ‘बुझ्नेले धेरै मोलमोलाई गर्दैनन् ।’ कम दाममा बेच्दा घाटा लाग्ने हुनाले बिक्री नभएको तरकारी फर्काएर घरमा पकाएर खाने गरेको मण्डलले सुनाइन् । ‘हाम्रो ग्राहकमा बढी जसो समय अभाव हुने व्यस्त कामकाजी महिलापुरुष, विद्यार्थी, व्यापारी, बिरामी, अशक्त र ताजा मन पराउने हुन्छन्,’ उनले भनिन् ।

विराटनगर बस्ने मोरङको सुनवर्षी नगरपालिका धोकडिया टोलकी किराना पसले ६० वर्षीया मायादेवी राजवंशीले हरेक बिहान यिनै ढाकी बालीबाट लट्टे, मुन्टा, लौका, घिरौला, परवल, भिन्डी, बोरी, पिँडालु, गोलभेडा र कर्कलालगायतका तरकारी छानीछानी किन्छिन् ।

यी दिदीबहिनीहरूले निकै दु:ख गरेर आफूहरूजस्ता ग्राहकसम्म तरकारी पुर्‍याइरहेको उनले बताइन् । राजवंशीले भनिन्, ‘जाडो, वर्षा र अत्यधिक गर्मीमा समेत ताजा तरकारी ल्याइदिन्छन्, उनीहरूले गरिरहेको दु:खको तुलनामा हुने नाफा त केही होइन ।’

Esewa Pasal

प्रकाशित : भाद्र १, २०७५ ०८:५५
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

युवाले खोले साढे ३ करोडमा पोल्ट्री फार्म

कान्तिपुर संवाददाता

सुनसरी — अन्डा उत्पादन गर्ने उद्देश्यले बराहक्षेत्र नगरपालिका–९ जुंगेचोकमा छजना युवाहरू मिलेर व्यावसायिक पोल्ट्री फर्म सुरु गरेका छन् । तीन महिनामा दैनिक ९ हजार अन्डा उत्पादन गर्ने गरी फार्म खोलिएको हो ।

यसमा ३ करोड ५० लाख लगानी रहेको प्रकाशपुर कोसी कृषि तथा पोल्ट्री फर्मका सञ्चालक सदस्यमध्येका एक धनशेर लिम्बूले बताए । उनले भने, ‘अरू पेसा नअपनाइएको होइन । तर स्थीर रूपमा व्यवसाय गर्न सकिएन । तर अन्डा उत्पादनमा भविष्य देखेर यसमा लगानी गरेको हो ।’ अधिकांश अन्डा उत्पादकहरूले सहरको नजिकै फार्म सञ्चालन गर्ने गरेका छन् ।

उत्पादित अन्डा धरान, विराटनगर, दमक बिर्तामोडदेखि इलाम, पाँचथरसम्म पुर्‍याउने योजना रहेको लिम्बूले बताए । उनका अनुसार चैतदेखि लेमेन जातको कुखुराबाट व्यावसायिक अन्डा उत्पादन गर्न आधुनिक खोर निर्माण गरी १० हजार कुखुरा असारमा हालिएको छ ।

बजारमा अन्डाको माग अत्यधिक रहेको उल्लेख गर्दै अर्का सञ्चालक सदस्य बलराम लिम्बूले भने, ‘प्रकाशपुरको जुंगेचौकमा १ करोड २२ लाखमा १ बिघा १० कठ्ठा जग्गा किनेर कुखुरा फार्म सुरु गरेका हौं ।

फार्ममा धनशेर लिम्बू, बलराम लिम्बूसँगै इटहरी ५ का दिव्य कोइराला, नारायण खतिवडा, इन्द्र बुढाथोकी र माधवप्रसाद डोटेलको पनि लगानी छ । उनीहरूले चाँडै ५० हजार लेमेन जातका कुखुरा फर्ममा लगाएर दैनिक ४५ हजार अन्डा उत्पादन गर्ने लक्ष्य राखेका छन् । अन्डा पार्ने लेमेन जातका कुखुरा प्रतिगोटा १ सय ७२ रुपैयाँ पर्छ ।

उनीहरूले कुखुराको चारोका लागि ह्याचरी उत्पादन पनि गर्ने योजना बनाएका छन् । धनसेरले भने, ‘आफू गाउँमै जन्मेको र गाउँमै हुर्केकाले अब सहरको सुविधा खोज्दै सहर पस्नेभन्दा गाउँमै व्यवसाय गरेर रोजगारविहीन गाउँलेहरूलाई आर्थिक उपार्जनका लागि काम दिन सकिन्छ कि भनेर पनि कुखुरा फर्म सुरु गरेको हो ।’

प्रकाशित : भाद्र १, २०७५ ०८:५३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT