दूध उत्पादन क्षमता बढाउँदै किसान

एक वर्षअघिसम्म गाउँका संकलन केन्द्रदेखि चिस्यान केन्द्रसम्म दूध ढुवानीका लागि ५५ जना मानिस र घोडाको प्रयोग हुँदै आएको थियो
कान्तिपुर संवाददाता

तेह्रथुम — छथर दुग्ध चिस्यान सहकारी संस्थामा पछिल्लो एकै वर्षमा दैनिक १ हजार लिटर दूध उत्पादन बढेको छ । पछिल्लो एकै वर्षको अवधिमा किसानले यति धेरै दूध उत्पादन वढाएका हुन् ।

तेह्रथुमको छथर गाउँपालिका शुक्रबारेमा रहेको छथर दुग्ध चिस्यान सहकारी संस्थामा दूध बिक्री गर्दै किसान । तस्बिर : चन्द्र कार्की । कान्तिपुर

दूध उत्पादनको मुख्य सिजनमा पनि दैनिक १ हजार ५ सय लिटर मात्रै दूध किसानले सहकारीमा बिक्रीका लागि ल्याउने गर्दथे । तर एक वर्षयता तिनै किसानले सहकारीमा दैनिक २ हजार ५ सय लिटर दूध बिक्रीका लागि ल्याइरहेका छन् । दूध उत्पादन क्षमता बढाउने कार्यमा किसानलाई डेनमार्क सरकारको सहयोगमा उन्नती समाबेशी वृद्धि कार्याक्रमले गरेको हो ।

४२ जना अगुवा दूध उत्पादक किसान मिलेर स्थापना गरेको संस्थामा अहिले छथर गाउँपालिकाका झन्डै २ हजार किसानले दूध बिक्रीका लागि ल्याउने गरेका छन् । उन्नती समावेशी वृद्धि कार्यक्रमले सहकारी संस्थामार्फत दूध उत्पादन क्षमता बढाउने र दूधको गुणस्तर सुधार गर्ने कार्यमा भौतिक पूर्वाधार सहितको सहयोग गरेपछि पछिल्लो समय छथर गाउँपालिकामा दूध उत्पादक किसानको संख्या बढेको दुग्ध उत्पादक जिल्ला सहकारी संघका जिल्ला अध्यक्ष बुद्धिमान खुलालले बताए ।

Yamaha

दूध उत्पादन, बजारीकरण, गुणस्तर सुधार लगायतका काममा करोडौं लागतका संरचना निर्माण भएपछि पशुपालक किसानमा दुधालु गाईभैंसीमा लगानी गर्दा फाइदा हुने आत्मविश्वास बढेको छथर गाउँपालिका २ हमजरजुङका किसान धनबहादुर कटुवाले बताए । उनले अहिले दूध उत्पादन क्षमता बढाएर दैनिक ३० लिटर पुर्‍याएका छन् ।

एक वर्ष अघिसम्म उनले सहकारीलाई दैनिक २० लिटर मात्रै दूध बिक्री गर्दै आएका थिए । कटुवाल जस्ता सयौं किसानले अहिले दूध उत्पादन क्षमता वृद्धि गरेर दैनिक आमदानी बढाएका छन् । उन्नतीकै सहयोगमा किसानलाई उन्नत जातका दुधालु घाँसका बिरुवा वितरण गरिएको व्यवस्थापक बुढाथोकीले बताए ।

अहिले दूध उत्पादक किसानका बारीका कान्लामा दूध उत्पादन बढाउने सिओफोर नामक जातको घाँस रोपीएको छ । यो जातको घाँस पशु वस्तुलाई खुवाउँदा दाना कम लाग्ने गरेको र दूध उत्पादन समेत बढ्ने पशु सेवा कार्यालयका प्रमुख डाक्टर शिवजी प्रसाद दासले बताए । यो जातको घाँस दुधालु गाईभैंसीलाई खुवाउन थालेपछि दाना कम लाग्ने गरेको र किसानले दानामा गर्दै आएको लागत समेत घटेको अध्यक्ष खुलालले बताए ।

एक वर्षअघिसम्म गाउँका संकलन केन्द्रदेखि चिस्यान केन्द्रसम्म दूध ढुवानीका लागि ५५ जना मानिस र घोडाको प्रयोग हुँदै आएको थियो । अहिलो प्रत्येक संकलन केन्द्रसम्म पुगेर टयाक्टरले दूध ढुवानी गर्छ । २५ लाखको लागतमा खरिद गरिएको टयाक्टरलाई ५० प्रतिशत लगानी अनुदान उन्नतीले नै दिएको छ ।

ढुवानी मजदुर अभाव खेप्दै आएका दूध उत्पादक किसानले अहिले टयाक्टर पाएका छन् । ‘अब पहिले जस्तो समस्या छैन,’ छथर गाउँपालिका ५ ओख्रेका किसान बेगबहादुर खडकाले भने, ‘टयाक्टर आएपछि सवै किसानको दूध ढुवानीमा धेरै सजिलो भएको छ ।’ पशुपालनका लागि उन्नत जातको घाँस, उत्पादित दूधका लागि ढुवानी, गुणस्तर सुधार र बजारको समेत समस्या नभए पछि आगामी दुई वर्षभित्रमा किसानले दूध उत्पादन क्षमता बढाएर दैनिक ५ हजार लिटर पुर्‍याउने लक्ष्य सहकारीले लिएको छ ।

प्रकाशित : भाद्र २, २०७५ ०८:४५
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

धानमा जिंकको मात्रा अत्यधिक

कान्तिपुर संवाददाता

मोरङ — ‘सुख्खा ३’ नाम दिइएको प्रजातिको धानको चामलमा जिंक तत्त्वको मात्रा अत्यधिक पाइएको छ । क्षेत्रीय खाद्य प्रविधि तथा गुण नियन्त्रण कार्यालय विराटनगरले गरेको अनुसन्धानमा झापास्थित धान सुपरजोनमा उत्पादित चैते धानमध्ये यो प्रजातिमा जिंकको मात्रा अत्यधिक पाइएको हो ।

कार्यालय प्रमुख प्रमोद कोइरालाले सुख्खा ३ धानको सय ग्राम चामलमा १५ दशमलव ८ मिलिग्राम जिंक पाइएको बताए । सामान्यतया प्रतिसय ग्राम चामलमा ७ देखि मिलिग्राम जिंक पाइने गरेको तर सुख्खा ३ मा १५ दशमलव ८ मिलिग्राम पाइनु फाइदाजनक रहेको बताए ।

‘जिंकको अभावमा मानिसको शरीरमा विभिन्न किसिमको रोग लाग्छ तर यहाँको धान त्यति धेरै पाउनु अत्यन्तै लाभदायक हो,’ उनले भने, ‘जिंक गर्भवती महिला, नवजात शिशु, बालबालिका, किशोरावस्थाका व्यक्तिलाई लाभदायक हुन्छ ।’

जिंक बढी भएको चामल भनेर छुट्टै ब्रान्डिङ गर्न सकिए किसान र व्यवसायी दुबैलाई बढी फाइदा हुने कोइरालाले बताए । ‘पोषण तत्त्वको महत्त्व बुझ्नेहरूले जिंकको मात्रा बढी भएको चामल नै किन्छन्,’ उनले भने, ‘त्यसैले झापाका चामल उत्पादक उद्योगीहरूसँग जिंक बढी भएको चामल भनेर उत्पादन, बिक्री, वितरण र बजारीकरणका लागि छलफल गरिरहका छौं ।’

सुख्खा ३ धानको प्रतिसय ग्राम चामलमा प्रोटिन ९ दशमलव ७३, जलांस १० दशमलव १५, कुल भष्म १ दशमलव ३५, चिल्लो पदार्थ १ दशमलव ८९, फाइवर शून्य दशमलव ८८, कार्बोहाइड्रेट ७५ दशमलव ६५ प्रतिशत र इनर्जी ३ सय ५८ दशमलव ५३ किलो पाइएको कोइरालाले बताए । उनले झापाको धान सुपर जोनमा उत्पादित आइआर–६२६–बी–बी–५७, एनआर–२१६७–४१–१–१–१, कान्छी, मन्सुली, सुख्खा ३, सामा मन्सुली सब १, रन्जित, स्वर्ण सब १, राधा १४ र शरना धानको चामलको नमुना संकलन गरी पौष्टिक तत्त्व विश्लेषण गरिएको बताए ।

बरिष्ठ फिजिसियन डा. रोशन खडकाले गर्भवती, नवजात शिशु, बालबालिका, किशोरको शारीरिक वृद्धि र विकासका साथै मानसिक विकासमा समेत जिंक महत्त्वपूर्ण हुने बताए । ‘जिंकले रोग प्रतिरोधक क्षमता वृद्धि, प्रोटिन संश्लेषण, डीएनए संश्लेषण, घाउ निको गर्न, शरीरमा सेल विभाजनलगायतको काम गर्छ,’ उनले भने, ‘सुख्खा ३ धानमा त्यतिको जिंक पाइनु अत्यन्तै लाभदायक हो, त्यसको छुटै ब्रान्डिङ गरेर बिक्री गर्नु राम्रो हुन्छ ।’

कृषि अनुसन्धान परिषदले तीन वर्षअघि सुख्खा ३ प्रजातिको धान सार्वजनिक गरेको थियो । सुख्खा ठाउँमा कम पानी हुँदा पनि उत्पादन हुने र रोग किरा कम लाग्ने यो धानको विशेषता हो ।

प्रकाशित : भाद्र २, २०७५ ०८:४४
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT