सडकले फेरियो दैनिकी

चन्द्र कार्की

मंगलबारे (तेह्रथुम) — टुटेदेउरालीदेखि संखुवासभाको गुफा बजार हुँदै ताप्लेजुङको दोभानसम्मको क्षेत्रमा चौंरीलाई भारी बोकाउने प्रतिस्पर्धा दशकअघिसम्म स्थानीयबीच निकै चल्थ्यो । यो रूटमा जसले धेरै चौंरी पालेर भारी बोकाउने व्यवसाय गर्छ, त्यो प्रतिष्ठित कहलिन्थ्यो ।

बसन्तपुर, टुटेदेउराली, चौकी, मंगलवारे, गुफा, साँघु हुँदै दोभानसम्मको रूटमा सयभन्दा बढी व्यवसायी चौंरी र खच्चडलाई भारी बोकाउने पेसाबाट मालामाल भएका थिए । तर अहिले अवस्था फेरिएको छ ।


माथिल्लो पहाडी र तल्लो हिमाली क्षेत्रमा चौंरी र खच्चडलाई भारी बोकाएर हिँडाउने वसन्तपुर गुफा हुँदै ताप्लेजुङको दोभानसम्मको पदमार्गमा यतिबेला सडकको डोब तयार भइसकेको छ । सडक निर्माणसँगै सवारी साधनले माथिल्लो क्षेत्रमा खाद्यान्न लगायत दैनिक उपभोग्य वस्तु ढुवानी गरीदिन थालेपछि चौंरी र खच्चड पालेर भारी बोकाउने व्यवसाय गर्दै आएका व्यवासायीहरूले पेसा नै परिवर्तन गरेका छन् ।

Yamaha


संखुवासभा र ताप्लेजुङको उच्च पहाडी र तल्लो हिमाली भेगसम्म चौंरीलाई भारी बोकाएर व्यवसाय गरेर जीविकोपार्जन र आयआर्जन गर्दै आएका धेरैको पुस्तौनी पेसा फेरिएको हो ।


धेरैजसोले चौंरी र खच्चड बिक्री गरिसकेका छन् । पहिले यो रूटमा भरियाले खाद्यान्न लगायतका दैनिक उपभोग्य वस्तु बोकेर माथिल्लो क्षेत्रमा पुर्‍याउँथे । पछि यो काम चौंरी र खच्चडले गर्न थाले । भरीयाको तुलनामा चौंरी र खच्चडले धेरै सामान बोक्ने भएकाले धेरै व्यवसायी यतातिर आकर्षित भएका गुफा बजारकी व्यवसायी डोङगा लामाले बताइन् ।


यही रूट भएर सडक निर्माण भएपछि भने सयौं चौंरी र खच्चड व्यवसायी एकैसाथ यो पेसा र बाटै विस्थापित भएको गुफा बजारका होटल व्यवसायी हरि खनालले बताए । सुरुमा माथिल्लो क्षेत्रका भोटे समुदायले मात्र अपनाएको चौंरीलाई भारी बोकाउने व्यवसायमा पछिल्लो समय अन्य जाति र समुदायका मानिस समेत संलग्न भएका थिए ।


यो रूटमा चौंरी र खच्चडलाई भारी बोकाउने व्यवसाय गर्दै आएका छिरिङ लामा अहिले यो व्यवसाय छाडेर निर्माण व्यवसायमा लागेका छन् । दशकअघिसम्म उनी यो रूटमा ३० वटाभन्दा बढी चौंरी र खच्चडलाई बसन्तपुरबाट समान बोकाएर ताप्लेजुङका विभिन्न ग्रामीण क्षेत्र र बजारसम्म पुर्‍याउने काम गर्थे ।


आफूहरूले चौंरी धपाउने रूट भएर मोटर बाटो निर्माण भएपछि बाध्य भएर पेसा नै परिवर्तन गर्नुपरेको लामाले बताए । त्यस्तै गुफापोखरीमा ५० भन्दा बढी चौंरी र खच्चड पालेर भारी बोकाउने व्यवसाय गर्दै आएका ग्यावु शेर्पाले वसन्तपुर हँुदै निर्माण भइरहेको मोटरबाटो घरको आँगनसम्मै आइपुगेपछि सवै चौंरी र खच्चड बिक्री गरेर ल्यान्डरोभर गाडी किनेर चलाइरहेका छन् ।


बाजुबाजेपछि आफूले पनि गर्दै आएको चौंरीलाई भारी बोकाउने पेसा सडकले खोसिदिएपछि बाध्य भएर अर्को पेसामा लागेको शेर्पाले बताए । ‘अब चौंरी र खच्चडलाई भारी बोकाउने पेसा नचल्ने भो,’ चौंकी गुफा खण्डको सडकमा ल्यान्डरोभर गाडीको स्टेरिङ घुमाउँदै गरेको अवस्थामा भेटिएका शेर्पाले भने, ‘के गर्नु परिवार त पाल्नै पर्‍यो, अर्को पेसा भए पनि गर्दैछु ।’ सडकले आफूजस्ता सयौं चौंरी पालक व्यवसायीलाई अर्को व्यवसाय गर्न बाध्य बनाएको उनले पीडा सुनाए ।


यही रूटमा चौंरी र खच्चड किनेर भारी बोकाउने व्यवसाय गर्दै आएका पाँचपोखरीका डम्वर बुढाथोकी, धु्रव खडका, हर्क राईलगायत धेरै व्यवसायीहरू पनि फरक पेसा र व्यवसायमा लागेका छन् । टुटेदेउरालीदेखि तीनजुरे, चौकी, मंगलबारे, श्रीमाने, भालुखोप, लामपोखरी, गुफाबजार हुँदै दोभानसम्मको चौंरी हिँड्ने सडकमा अहिले साना ठूला सवारी गुढ्छन् । यो रूटको मंगलबारेमा व्यापार गर्दै आएका राम उप्रेती सडक निर्माणसँगै धेरै चौंरी र खच्चड व्यवसायीहरू विस्थापित भएको बताउँछन् ।


सडक र सवारीले पेसा विस्थापीत गरिदिएपछि केही चौंरी र खच्चड व्यवसायीहरू अहिले लेकाली क्षेत्रमा पाइने मालिङगोका चोयाबाट डोका, डाला, थुन्से, नाङलो, मान्द्रोलगायत सामग्री बनाउने व्यवसायतर्फ पनि लागेका छन् । चांैरीलाई भारी बोकाएर गाउँ–गाउँ पुर्‍याउने पेशा सडकसँगै गाडीले खोसिदिएपछि सानै भए पनि फरक पेसा रोजेको ताप्लेजुङ ढुंगेसाँघुका बलबहादुर तामाङले बताए । पहिले यो रूटमा आफंै भारी बोक्ने तामाङ पछिल्लो समय चौंरी किनेर भारी बोकाएर लेकाली बस्तीसम्म सामान पुर्‍याउने गर्दै आएका थिए ।


यो बाटो भएर चौंरीले संखुवासभाका मावादिन, नुनढाकी, मुलखर्क, रामवेनी, सिद्धकाली, सिद्धपोखरी, जलजला, बाह्रविसे, तेह्रथुमको हाकु, श्रीजुङ, संक्रान्ती, खाम्लालुङ, सम्दु तथा ताप्लेजुङका हाङपाङ, चाँगे, ढुंगेसाँघु, साँघु, निगुरादिन, फाकुम्वा, थिङलाबु लगायत गाउँमा खाद्यान्नलगायत दैनिक उपभोग्य बस्तु तथा अन्य सामानहरू ओसार्दै आएका थिए ।


तर अहिले यी गाउँका भित्री भागसम्म टयाक्टर बाटो बनेकाले टयाक्टरबाटै समान ढुवानी हुने गरेको छ । चौकी बजारका होटल व्यवसायी उदयकुमार तामाङका अनुसार सडक निर्माणपछि धेरै व्यवसायीहरू चौंरी र खच्चड बिक्री गरेर अन्य पेसा व्यवसायमा लागेका छन् । उच्च पहाडी र तल्लो हिमाली क्षेत्रमा मालसामान ढुवानी गर्ने प्रमुख साधनका रूपमा प्रयोग हुने चौंरी अचेल यतातिर देखिँदैनन् । मदन भण्डारी लोकमार्गका रूपमा निर्माण भइरहेको सडकका कारण तेह्रथुम, संखुवासभा र ताप्लेजुङका सयौं भरिया र चौंरी खच्चड व्यवसायीले फरक पेसा अंगालेको गुफापोखरी आधारभूत विद्यालयकी प्रध्यानाध्यापक हिमा खनालले बताइन् ।


प्रकाशित : भाद्र ६, २०७५ १२:१६
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

सडकमा सास्ती

सडकमा प्रत्येक दिन क्षति बढिरहेको भए पनि यसको रोकथाम र मर्मत सम्भारको पहल कतैबाट भएको छैन ।
चन्द्र कार्की

तेह्रथुम — गत असारमा फेदाप गाउँपालिकाको सम्दु गाउँका ५२ वर्षीय नगेन्द्र चोङबाङलाई हृदयाघात भयो । उपचारका लागि धरान लैजाँदै गर्दा उनी सवार गाडी हिलामा भासियो । निस्कन नसकेपछि उनको गाडीमै मृत्यु भयो ।

गत असारमै शल्यक्रियापछि प्रसूति भएकी म्याङलुङ ५ अम्फुवाकी २७ वर्षीया दिलु लिम्बूलाई ३ लाख ६० हजार रुपैयाँ ऋण खोजेर उपचारका लागि हेलिकप्टर चार्टर गरी काठमाडौं लगियो । वसन्तपुर–म्याङलुङ २६ किलोमिटर सडक हिलाम्मे हुँदा आफन्त यस्तो विकल्प रोज्न बाध्य भएका थिए ।

गत वर्ष वसन्तपुर–म्याङलुङ–च्याक्चे खण्डको हिलोमा चिप्लेर मोटरसाइकल खोलामा खस्दा एक जनाको घटनास्थलमै मृत्यु भएको थियो । मोटरसाइकलमा सवार अर्का गम्भीर घाइते भए । गत वर्ष नै जिरीखिम्ती–म्याङलुङबीचको गढी भीरको साँघुरो सडकमा औंसी डाँडातर्फ जाँदै गरेको बस दुर्घटना हुँदा ३ जनाको मृत्यु भएको थियो ।

यही सडक भएर धरान जाँदै गरेको बस दुई वर्षअघि सिंधुवा नजिक दुर्घटना हुँदा पूर्वअर्थ राज्यमन्त्री हरिराज खेवासहित २० जनाको मृत्यु भएको थियो । ३० जना घाइते भए ।

यो सडक खण्डमा यीबाहेक दुर्घटनामा परेका साना सवारी र ट्याक्टरको सूची लामो छ । यो संख्या प्रत्येक महिना बढिरहेको छ । सबै दुर्घटनाको मुख्य कारण सडकको दूरवस्था हो । जिल्ला सदरमुकाम जोड्ने एकमात्र वसन्तपुर–म्याङलुुङ २६ किलोमिटर सडकमा ज्यान गुमाउने र सास्ती भोग्नेहरूको सूची निकै लामो छ ।

करोडौं रकम खर्चेर पटक–पटक कालोपत्रे र मर्मत गरिए पनि यो सडकमा अहिले सवारी गुडदैनन् । समयमै अस्पताल पुग्न नसक्दा धेरै जिल्लावासीले अकालमा ज्यान गुमाइरहेको पूर्वजिविस सभापति किशोरचन्द्र दुलालले बताए । हिलो र कच्ची सडकमा सवारी दुर्घटनाको संख्या पनि बर्सेनि बढिरहेको जिल्ला ट्राफिक प्रमुख योगेन्द्र दाहालले बताए ।

मर्मत सम्भारको काम गुणस्तरीय नहुँदा चित्रे–म्याङलुङ खण्डमा वर्षात्मा पैदल यात्रा गर्नै सकस छ । क्षमताभन्दा बढी भार भएका सवारीले पनि सडक भत्काउने गरेका छन् । पूर्वी तराईबाट आयात हुने निर्माण सामग्री सिमेन्ट, रड, बालुवा, इँटा, गिट्टी, पुल तथा सडकका भारी सामानले सडक भत्काउने गरेको छ । यस्तै पहाडबाट तराई निर्यात हुने काठका गोलियालगायत बढी भार बोकेर गुड्ने सवारीले पनि सडक बिग्रिरहेको छ ।

राजमार्गको चित्रेदेखि म्याङलुङसम्मको ३० किलोमिटर खण्डमा ६ हजार बढी खाल्डा छन् । सडकमा परेका खाल्डा र हिलोका कारण पूर्वी तराईबाट आएका सवारी बीच बाटोमै सातासम्म थन्किने गरेको यातायात कर्मचारी दयाराम ढकालले बताए । साना सवारी गुड्न सक्ने अवस्था छैन । सडकमा प्रत्येक दिन क्षति बढिरहेको भए पनि यसको रोकथाम र मर्मत सम्भारको पहल कतैबाट भएको छैन । अत्यधिक भार लिएर गुड्ने सवारीलाई ट्राफिक प्रहरीले जरिवाना काट्नेबाहेक अन्य कारबाही गरेको देखिँदैन ।

सडक मर्मत सम्भारको नाममा करोडौं रुपैयाँ खर्च भइरहे पनि ठेकेदारले राम्रो काम नगर्दा सडकको अवस्थामा सुधार हुन नसकेको सडक डिभिजन कार्यालय धनकुटाका प्रमुख विष्णुप्रसाद काफ्लेले बताए । सडकमा ठूला खाडल परेको र हिलोले पूर्वी तराईदेखि वसन्तपुर हुँदै तेह्रथुमको म्याङलुङ, औंसीडाँडा, हलिमेला, संखुवासभाको गुफा, चैनपुर, खाँदबारी, मानेभन्ज्याङ, ताप्लेजुङको साँघुलगायतका स्थानतर्फ जाने सवारी ठाउँ ठाउँमा रोकिएका छन् । पूर्वी तराईबाट धनुकटाको सिंधुवा हुँदै तेह्रथुमको शुक्रबारेतर्फ गुडेका सवारी पनि बीचबीचमा रोकिएका छन् ।

सडक हिलो भएर सवारी फस्ने गरेपछि पहाडका किसानले उत्पादन गरेको ताजा तरकारी र दूध ढुवानीमा समस्या हुँदै आएको छ । किसानले उत्पादन गरेको आलु, बन्दा, मूला, काउली, दूधलगायतका कृषि उत्पादन समयमा बिक्री गर्न नपाउँदा दैनिक करोडौं रुपैयाँको नोक्सान भइरहेको किसानको गुनासो छ । सडक निर्माण र मर्मत सम्भारमा लापरबाही र ढिलासुस्ती गर्दासमेत स्थानीय प्रशासन, राजनीतिक दलका अगुवा र जनप्रतिनिधिले पनि प्रभावकारी काम गर्न सकेका छैनन् । कांग्रेस सभापति गोविन्द ढुंगानाले आफूहरूको गुनासो सडक डिभिजन र ठेकेदारले नसुनेको भन्दै उल्टै गुनासो गरे ।

ठेकेदार कुनै न कुनै दलमा आबद्ध हुने भएकाले पनि समस्या भएको उनले बताए । समयमा काम सम्पन्न नगर्ने र गुणस्तरहीन काम गर्ने ठेकेदारलाई कारबाहीको दायरामा ल्याउने प्रक्रिया अघि बढाएको सडक डिभिजन कार्यालयले जनाएको छ । तर, कारबाही भएको देखिँदैन ।

तीन दशकभन्दा बढी समयदेखि निरन्तर निर्माण भइरहेको यो सडकमा अहिलेसम्ममा कति रकम खर्च भयो भन्ने यकिन तथ्यांक सम्बन्धित निकायसँग छैन । यो सडक निर्माण र स्तरोन्नतिमा सडक विभाग, अर्थ मन्त्रालय, बेलायत सरकारको अन्तर्राष्ट्रिय विकास विभाग (डिफिड) तथा अन्य दातृ निकायले समेत बर्सेनि रकम खर्च गर्दै आएका छन् ।

सडक डिभिजनका इन्जिनियर र ठेकेदारको मिलेमतोमा सामान्य प्रकृतिको झारा टार्नमात्र काम हुने गरेको उद्योग वाणिज्य संघ वसन्तपुरका अध्यक्ष रोशन सुवेदीले बताए । सडक निर्माणको गुणस्तर मापन गर्ने छुट्टै आधिकारिक निकाय नभएसम्म सडक सुधारको काम राम्रो नहुने थापाको भनाइ छ ।

प्रकाशित : भाद्र ४, २०७५ ०७:२२
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT