अरुण–३ को बाँध: जोखिम परिवारलाई स्थानान्तरण माग

दीपेन्द्र शाक्य

संखुवासभा — मकालु गाउँपालिकामा निर्माणाधीन बहुचर्चित अरुण–३, जलविद्युत् परियोजनाको बाँध निर्माण स्थल (ड्याम साइट) का १४ घर जोखिममा परेका छन् । उनीहरूलाई सुरक्षित स्थानमा सार्न सुरक्षित स्थान खोजी भइरहेको प्रशासनले जनाएको छ ।

मकालु–३ मा पर्ने अरुण तेस्रोको ड्यामसाइटमा उच्च जोखिममा रहेको नयाँ बस्ती । तस्बिर : दीपेन्द्र

सुरुङ निर्माण क्रममा बस्तीमुनिका चट्टान फुटाउने क्रममा जमिन हल्लिएको स्थानीयले बताए । चट्टान फोर्न विस्फोटक पदार्थ पडकाउँदा जमिन चिरिएर पहिरो जान थालेको स्थानीय दलबहादुर राईले बताए ।

मकालु–३ का दलबहादुर राई, मेघराज राई, नरेश राई, रुकमान राई र मेघनाथ राईलगायत १४ घरपरिवार जोखिममा परेका हुन् । आयोजनाको ड्यामसाइट निर्माणस्थलमा रहेका नयाँ बस्ती जोखिममा परेको हो । केही वर्ष अघिदेखि यहाँ बस्ती बस्न सुरु गरेको थियो ।

Yamaha

‘घरमुनिबाट अरुणको सुरुङ खनेर आयोजनाको काम भइरहेको छ,’ उनले भने, ‘यसरी निर्माणकार्य चलिरहँदा पहिरो जानसक्ने देखिएको छ । सुरक्षित स्थानमा सार्नुपर्छ ।’ दलबहादरका लगायत ५ वटा घर पूर्ण विस्थापितमा परेको गाउँपालिकाकी कार्यबाहक अध्यक्ष चमेली राईले बताइन् ।

यी ५ घरपरिवारलाई मुआब्जा दिएर स्थायी रूपमा सुरक्षित स्थानमा सारिनुपर्छ भनेर माग गरिएको छ । ‘अन्य ९ घरपरिवारलाई तत्कालका लागि आवास निर्माणमा लाग्ने खर्च उपलब्ध गराउने र सुरक्षित ठाउँमा स्थानान्तरण गर्नुपर्छ,’ उनले भनिन्, ‘सुरुङ खन्ने क्रममा ब्लास्टिङ गर्दा माथिल्लो भाग पूरै थर्किन्छ, कतिखेर झर्छ भन्ने चिन्ता भइरहन्छ ।’

आयोजनाको निर्माणकार्य सकिएपछि उनीहरूलाई सोही स्थानमा पुन:स्थापना गराउने तयारीमा रहेको राईले जानकारी दिइन् । त्यसका साथै त्यो बस्तीको जमिन आयोजनाले आवश्यकताअनुसार मुआब्जा दिएर अधिग्रहण गर्नुपर्ने उनको भनाइ छ । आयोजनाको निर्माणकार्य चलिरहेको समयमा कुनै पनि बेला त्यो बस्तीमा पहिरो जान सक्ने खतरा देखिएको छ । उनले भनिन्, ‘मानवीय जोखिम हुने देखिएकाले गाँउपालिका र स्थानीयले सुरक्षित स्थानमा सारिनुपर्ने माग राख्दै आएका छौं । भारतीय निर्माण कम्पनी सतलजलाई पटक–पटक ध्यानाकर्षण गराएपछि सुरक्षित स्थानमा सार्न सकारात्मक भएको स्थानीयको भनाइ छ ।

निर्माणकार्यले असर पर्ने सम्भावित क्षेत्रमा सतलज कम्पनी र लगानी बोर्डले चिचिला र मकालु गाउँपालिकाका अध्यक्षसहितको टोली लिएर साउन ३१ बाट अनुगमन सुरु गरेको थियो । यसअघि चिचिला गाउँपालिकामा पर्ने पावरहाउस निर्माणस्थल जाने अरुण–३, को प्रवेशमार्गबाट ५ घर विस्थापित भइसकेका छन् ।

उच्च जोखिममा परेका उनीहरूले अहिलेसम्म क्षतिपूर्ति नपाएको गुनासो छ । यसअघि सतलजले मकालु, चिचिला, सिलिचोङ र भोटखोलाका प्रभावितलाई मुआब्जा वितरण गरिसकेको छ । पाँच वर्षमा जलविद्युत् उत्पादन सुरु गर्ने लक्ष्य राखिएको अरुण तेस्रो आयोजनाको पूर्वाधार निर्माणका काम सुरु भइसकेको छ ।

आयोजनास्थलमा भौतिक संरचना निर्माण थाल्नुअघिको सम्पूर्ण प्रक्रिया पनि पूरा भइसकेको छ । वैशाख २८ मा नेपालका प्रधानमन्त्री केपी ओली र उनका समकक्षी नरेन्द्र मोदीले एकै साथ शिलान्यास गरेपछि पूर्वाधार र भौतिक निर्माणका काम तीव्र गतिमा भएको हो । सुरुङ निर्माणको काम धमाधम भइरहेको छ । सेना बराहदल गुल्मको सुरक्षामा विस्फोटक पदार्थ राखिएको छ । सुरुङका लागि विस्फोटका काम भइरहेको सतलजले जनायो ।

सुरुङ ११ दशमलव ७४ किलोमिटर निर्माण गर्नुपर्नेछ । मकालु गाउँपालिकामा निर्माण हुने आयोजनाका लागि छ्याङकुटीबाट दिदिङको पुखुवा र ड्यामसाइटबाट पावरहाउस जाने लिंक रोड निर्माण भइरहेको छ । पाँचवटा पक्की पुलमध्ये २ वटाको निर्माण काम सकिएको छ । ३ वटा निर्माण क्रममा छन् ।

आयोजनाको शिलान्याससँगै जिल्लाको विकास निर्माणमा नयाँ आयाम थपिने विश्वास स्थानीयको छ । अरुण तेस्रो प्रवेशमार्गका इन्जिनियर अमिन्द्र खडकाका अनुसार छ्याङकुटीबाट पुखुवा पावरहाउससम्म २७ दशमलव ७ किलोमिटर सडक निर्माण भइसकेको छ । २८ दशमलव ६९ किमिमध्ये अब ९ सय ९० मिटर मात्र खन्न बाँकी रहेको उनले बताए । फ्याक्सिन्दाबाट सुन्तलेसम्मको साढे १४ किमिमध्ये साढे ११ किमि सडक निर्माण भइसकेको छ । उनले भने, ‘त्यहाँ १५ सय मिटर मात्र खन्न बाँकी छ ।’ दुवै सडक वर्षातपछि निर्माण सकिने उनले बताए ।

९ सय मेघावाट विद्युत् उत्पादन गर्ने त्यो जलविद्युत् आयोजना भारतीय सतलज कम्पनीले काम गर्दै आएको छ । सन् २०२२ सम्म आयोजनाको काम पूरा हुने जनाइएको छ ।

प्रकाशित : भाद्र ७, २०७५ ०९:०८
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

सुक्खा क्षेत्रमा अरुणको पानी

दीपेन्द्र शाक्य

संखुवासभा — बाह्रै महिना सुक्खा हुने खाँदबारी–९ तुम्लिङटारमा अरुण नदीको पानी ल्याइएको छ । सौर्य ऊर्जा प्रयोग गरी नदीबाट दैनिक ५० हजार लिटर पानी तान्न थालिएको हो । पानी तान्न सामान्य प्रकाशबाट पनि बढी ऊर्जा निकाल्ने ‘भेरिएबल फ्रिक्वेन्सी ड्राइभ’ प्रविधि प्रयोग गरिएको छ ।

संखुवासभाको तुम्लिङटारमा पानी लैजान अरुण नदीको बगरमा राखिएका सोलार प्यानल र पम्पबाट पानी तान्न निर्माण गरिएको इनार ।तस्बिर : दीपेन्द्र

सिँचाइका लागि टारमा पानी उकाल्न नदीमा इनार बनाइएको छ । टारको माथिल्लो क्षेत्रमा १ लाख ५० हजार लिटर पानी अटाउने ट्यांकी निर्माण गरिएको छ । उपभोक्ता समिति अध्यक्ष डेगराज बस्नेतले ट्यांकीमा पानी पुगिसकेको बताए । ‘नदीबाट तुम्लिङटारस्थित पानी ट्यांकीसम्म ९ सय ५० मिटर पाइप जडान गरेर पानी ल्याइएको छ,’ उनले भने, ‘ट्यांकीमा पानी आपूर्ति भइसकेको छ ।’

दैनिक ५० हजार लिटर पानी सोलारबाट तान्ने गरिएको छ । घाम लाग्दा बिहान ९ बजेदेखि दिउँसो ३ बजेसम्म ९० मिलिमिटरको पाइपमा पानी आउँछ । ट्यांकीमा १ लाख ५० हजार लिटर पानी अटाउँछ । अरुण नदीबाट प्रतिसेकेन्ड ५ लिटर पानी आउने अध्यक्ष बस्नेतले बताए । उनका अनुसार अब केही प्राविधिक अध्ययन र कृषकको बारीमा धारा जोड्न मात्र बाँकी छ । ‘अरुण किनारमा विद्युत ्नपुगेका कारण २० किलोवाटको सौर्य ऊर्जा जडान गरेका छौ,ं’ उनले भने । सामान्य प्रकाशबाट पनि बढी उर्जा निकाल्ने ‘भेरिएबल फ्रिक्वेन्सी ड्राइभ’ प्रविधि जडान गरिएकाले थोरै घाम लाग्दा पनि सौर्य प्रणालीले राम्रो विद्युत उत्पादन गरेको उनले बताए । पानी तान्न ६४ वटा सोलार प्यानल जडान गरिएको छ । इनार २१ फिट गहिरो छ ।

‘यसको लागत करिब १ करोड लाग्यो,’ उनले भने, ‘आयोजनाबाट दुई सय रोपनी जमिन बाह्रै महिना सिञ्चित हुनेछ । दुई सय रोपनी क्षेत्रफल जमिनका लागि सय वटा धारा जडान गरिएको उनले बताए । ‘७४ वटा धारा जडान भइसकेका छन्’ उनले भने, ‘बाँकी २५ वटा धारा जोड्ने प्रक्रियामा छौं । प्रत्येक धारामा ‘फिर्के’ को प्रयोग गरी जमिन सिञ्चित गर्ने व्यवस्था गरिएको छ ।’

हिँउद र बर्खा दुवै सिजनमा सुख्खा हुँदा खेतीयोग्य जमिन बाँँझिन थालेपछि यो विकल्प अपनाइएको हो । आकासे पानीको भरमा पनि खेती गर्न नसकिएपछि कृषक खेत बाँझो राख्न बाध्य थिए ।

प्रकाशित : भाद्र ७, २०७५ ०७:२९
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT