‘यता न उताको’ मारमा राँकेबजार

विप्लव भट्टराई

राँके — गतिलो व्यापारिक केन्द्रका रूपमा विकास भइरहेको इलाम र पाँचथरको सीमावर्ती राँके बजारको विकासमा दुबै जिल्लाले पर्याप्त ध्यान नदिएको स्थानीयले गुनासो गरेका छन् ।

इलाम पाँचथर सीमावर्ती राँके बजार । पर्यटकीय नगरका रूपमा विकास हुँदै गएको राँके बजार व्यवस्थापनमा दुवै जिल्लाले पर्याप्त ध्यान दिन नसकेको स्थानीयको गुनासो छ ।तस्बिर : विप्लव

कटेरा बजारबाट सुरु भएर ठूलै बजारका रूपमा विकासित भइरहेको राँकेमा समस्या थपिँदै गए पनि समाधानको प्रयास नभएको उनीहरूको भनाइ छ ।

दुई जिल्लाबीच पर्ने भएकाले दुबै जिल्लाले बेवास्ता गर्दा आफूहरू ‘न यताको, न उताको’ अवस्थामा रहेको स्थानीय बासिन्दाको गुनासो छ । हुस्सुले प्राय: छपिरहने, नियमितजसो सिरेटो चल्ने र १२ महिना चिसो मौसम भए पनि मेची राजमार्गले छोएको राँकेमा बसोबास बाक्लिदै गएको छ । मेची राजमार्ग खुलेसँगै अस्तित्वमा आएको यो बजार क्षेत्रमा कठिन भूगोल रहे पनि विशाल संरचना बन्ने क्रम बढ्दो छ ।

Yamaha

बाक्लो बस्तीका कारण निम्तिने खतरा टार्दै समृद्ध बजार बनाउन र पर्यटकीय गन्तव्यका रूपमा विकास गर्न इलामको देउमाई नगरपालिका र पाँथथरको फाल्गुनन्द गाउँपालिकालाई स्थानीयले आग्रह गरेका छन् ।

बजारको मुख्य समस्याका रूपमा फोहोर व्यवस्थापन देखिएको हो । अढाई सय बढी घर रहेको बजारबाट निस्कने फोहोरको व्यवस्थापनका लागि ल्यान्डफिल्ड साइट नहँुदा बजारको सौन्दर्य घटेको छ भने महामारीको खतरा पनि उत्तिकै छ । फोहोर फाल्ने ठाउँ नहुँदा भीरपाखामा त्यत्तिकै फाल्नुपर्ने बाध्यता छ । जसका कारण तल्लो गाउँका बासिन्दा प्रत्यक्ष प्रभावित बनेका छन् ।

फोहोरका कारण पानीका मुहान प्रदूषित हुने र तल्लो क्षेत्रमा रोग बढेको भन्दै त्यस क्षेत्रका बासिन्दाले तत्काल व्यवस्थापन गर्न माग गर्दै आएका छन् । ‘स्थानीय व्यवसायी र बासिन्दाकै कारण फोहोर निस्कने हो,’ बजार व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष श्रीबहादुर विष्टले भने, ‘तर हामीसँग जमिन खोजेर ल्यान्डफिल्ड साइट बनाउने बजेट छैन ।’

वर्षेनी आवादी बढे पनि दुवै क्षेत्रका स्थानीय तहले ख्याल नगर्दा राँकेबासी मात्र हैन आसपास इलाम र पाँचथरका सयौं बासिन्दा प्रभावित भएका छन् । फोहोर व्यवस्थापन हुन नसक्दा घुमघामका लागि पर्यटकलाई पनि असर पुगेको छ ।

पर्यटकलाई नै लक्षित गरी ठूला होटल खोल्ने क्रम यहाँ बढेको छ । तर बजार अस्तव्यस्त हुँदा सम्भावना अनुसार पर्यटन गतिविधि बढ्न सकेको छैन । पाथिभरालगायत ताप्लेजुङ, पाँचथर र इलामका विभिन्न पर्यटकीय स्थल जानेहरूका लागि यो बजार आश्रयस्थलका रूपमा छ । दृश्यावलोकनसँगै चिसो धेरै हुने भएकाले तराई क्षेत्रबाट गर्मी छल्न आउने पर्यटकको संख्या राँकेमा थपिँदै गएको छ ।

मुख्यगरी दुवै जिल्लाले विकासको सवालमा एकले अर्कोलाई जिम्मा लगाउने गरेका कारण समस्या थपिदै गएको स्थानीयको भनाइ छ । पाँचथर क्षेत्रमा केही सरकारी कार्यालय रहे पनि इलाममा छैन । पछिल्लो समय स्थानीय तहले यस क्षेत्रको सम्भावनाको खोजी र विकासमा सघाउनुपर्ने स्थानीय टिकाकुमारी गुरुङले बताइन् ।

आगलागीका कारण एकपाटो ढडेर खरानी भएपछि पुन: मौलाएको बजारमा अरू थुप्रै समस्या देखिएका छन् । सवारी साधनको बढ्दो भीडभाड लागे पनि ट्राफिक व्यवस्थापन समस्या देखिएको हो । बजारको विभिन्न क्षेत्र पहिरोको जोखिममा छ । एकोहोरो भीड वढ्ने तर व्यवस्थापनमा पर्याप्त काम नभएपछि एक्लो प्रयासले केही नहुने समितिका सचिव पूर्णकुमार श्रेष्ठले बताए ।

राँकेसँग सीमा जोडिएका जनप्रतिनिधि समक्ष समग्र विकास निर्माणका लागि स्थानीयले १२ बुँदे माग पत्र नै बुझाएका छन् । यो क्षेत्रलाई व्यापारिक र पर्यटकीय स्थलका रूपमा विकास गर्ने नगरपालिकाको योजना रहेको बताउँदै स्थानीयबासीले पनि कतिपय विषयमा लागत सहभागिता जनाउनुपर्ने देउमाई नगरपालिकाका प्रमुख सूर्य पोख्रेलको भनाइ छ ।

धार्मिक, सांस्कृतिक र जैविक हिसावले पनि उत्तिकै महत्त्व राख्ने राँके बजारको समृद्धिमा नि:स्वार्थ पहल हुनु पर्नेमा स्थानीयको जोड छ । ‘स्थानीय तहले सक्ने कामलाई अघि बढाएका छौं,’ फाल्गुनन्द गाउँपालिकाका प्रमुख अमर नेम्वाङले भने, ‘विस्तृत योजना बनाएर ठूला कामका लागि प्रदेश र केन्द्रमा पठाउने छौं ।’

प्रकाशित : भाद्र ९, २०७५ ०९:४०
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

‘किबी जोन’ बन्दै इलाम

२ करोड बजेट विनियोजन
विप्लव भट्टराई

इलाम — किबी खेती प्रवद्र्धन गर्न जिल्लालाई ‘किबी जोन’ बनाइने भएको छ । अघिल्लो वर्ष नै किबी जोनको कार्यक्रम सञ्चालन हुने जानकारी गराइए पनि बजेट अभावमा हुन सकेको थिएन । भदौको पहिलो सातादेखि यसको काम सुरु हुने भएको छ ।

इलामको सन्दकपुर ५ स्थित तालगाउँमा फलेको किबी । जिल्लामा किबी जोनको कार्यक्रम सञ्चालन हुने भएपछि कृषक उत्साहित छन् । तस्बिर : विप्लव भट्टराई । कान्तिपुर

यसका लागि करिब दुई करोड बजेट विनियोजन भएको साविक जिल्ला कृषि विकास कार्यालयका वरिष्ठ कृषि विकास अधिकृत रामसोगारथ साहले बताए । प्रधानमन्त्री आधुनिक कृषि परियोजनाअन्तर्गत सुरु हुने किबी जोनका लागि पहिलो चरणमा सञ्चालक समिति गठन हुनेछ ।

केन्द्रीय तहबाट भएको योजना किसानसँगको छलफलपछि कार्यान्वयनको चरणमा जाने साहको भनाइ छ । किबी जोनका लागि पाँच सय हेक्टर जमिनमा किबी खेती भएको हुनुपर्नेछ । जिल्लाका विभिन्न स्थानमा व्यावसायिक किबीमा कृषकले खेती बढाउँदै गएकाले जोनका लागि पर्याप्त बगान छ ।

साहका अनुसार औद्योगिकीकरण गर्दै प्रोसेसिङ, बजारीकरण र व्यवसायीकरणमा किबी जोनको कार्यक्रमले किसानलाई सहयोग गर्नेछ । १ हजार २ सय मिटरदेखि २ हजार ५ सय मिटरसम्मको उचाइमा खेती गर्न सकिने किबीको उत्पादन जिल्लाका विभिन्न गाउँमा उल्लेख्य उत्पादन हुने गरेको छ ।

एक बोटमा ५० किलोसम्म किबी फल्ने हुँदा किसानका लागि यसको खेती फाइदाजनक देखिएको छ । ‘आफ्नै प्रयासले किबी खेती थालेको झन्डै दशक भयो,’ सन्दकपुर २ माइमझुवाका पुरण गुरुङले भने, ‘जोनका रूपमा नै सरकारले सहयोग गरे कृषकलाई आम्दानी बढाउन थप सहज हुनेछ ।’

छाँटकाँट, उचित समयमा मल र पानीको व्यवस्था गर्न सक्दा एकपटक रोपेको बिरुवाले वर्षौं आम्दानी दिने भएकाले पनि कृषकहरूको आर्कषण थपिँदो छ । जिल्लाका सुलुबुङ, माइमझुवा, सााखेजुङ, मंगलबारे, पञ्चकन्या, जमुना, प्याङ, माईपोखरीलगायत क्षेत्रमा किबीको व्यावसायिक खेती गर्ने कृषक उल्लेख्य छन् ।

कृषकले आफ्नै प्रयासमा बिरुवा खोजेर खेती बढाउँदै लगेका हुन् । यसअघि व्यावसायिक कृषि तथा बजार आयोजनाले कृषकस्तरमा खेती विस्तारसँगै प्रशोधनमा पनि सघाएको थियो । केही कृषकले यसबाट प्रत्यक्ष फाइदा लिए पनि कार्यक्रम छोटो अवधिको भएकाले धेरैले अवसर पाउन सकेका छैनन् । जोनको कार्यक्रमले खर्च र मेहनत धेरै गर्ने कृषकलाई रोप्नेदेखि, माच व्यवस्थापन, प्रशोधन र बजारीकरणसम्म सहयोग पुर्‍याउनुपर्ने सााखेजुङका अगुवा कृषक गंगा विष्टको भनाइ छ ।

किबी खेतीमा लागेका कृषकले अझै पनि अब्बल जातको बिरुवा पहिचान गर्न सकेका छैनन् । प्राविधिक ज्ञानको अभाव, माच व्यवस्थापनमा समस्या र भण्डारणको अभाव र व्यवस्थित बजार नहुनुले कृषकले चाहेअनुसार उत्पादन बढाउन सकेका छैनन् । फलहरूमा अब्बल मानिएको किबी कात्तिकदेखि मंरिसम्ममा टिप्नुपर्छ ।

‘एकैपटक सबैतिर टिपिने भएको तर लामो समयसम्म त्यतिकै राख्न नमिल्दा भण्डारण पहिलो आवश्यकता भएको छ,’ व्यवसायी तारमणि खतिवडाले भने, ‘जोनको कार्यक्रम आएपछि यसलाई प्राथमिकतामा राख्नुपर्छ ।’ इलामको एक मात्र शीतभण्डार सञ्चालनमा नआएकाले कृषकलाई समस्या छ ।

ठूला व्यवसायीहरूले झापा तथा विराटनगरसम्मको शीतभण्डारमा लगेर भए पनि काम चलाउँदै आएका छन् । कृषकले किबी बगानभित्र अलैंची, तरकारी र जडीबुटीजस्ता खेती पनि गर्दै आएका छन् । एउटै कृषकले ६ सय धेरै बिरुवा लगाएर उत्पादन लिन थालेका छन् । ‘प्राविधिक पक्षमा सबै कृषकले ध्यान पुर्‍याएका छैनन्,’ साँखेजुङ र माइपातलमा बगान सञ्चालन गर्दै आएका देउकुमार राईले भने, ‘सवै व्यवसायी एकै ठाउँ भएर प्रविधिमैत्री खेती गर्दै दिगो बजार व्यवस्थापनमा लाग्नुपर्छ ।’

कृषकले छिटो आम्दानी लिने प्राविधिक ज्ञानको अभावमा राम्रो नपाकी किबी बजारमा ल्याउँदा मिठो नहुने भएकाले बजारमा गम्भीर असरसमेत परेको छ । किबीवाट जाम, जुस, वाइनलागतय सामग्री बनाएर अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा पुर्‍याउन सकिने भएकाले नयाँ कार्यक्रमले एकमुष्ठ समेट्नुपर्ने सरोकारवालाको भनाइ छ ।

प्रकाशित : भाद्र ३, २०७५ ०७:४८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT