कम उमेरमै आमा बन्दै

जिल्ला अस्पतालमा २० वर्षमुनिका महिलाले बच्चा जन्माउने क्रम घट्दै गएको देखाए पनि परीक्षण गराउन आउनेको संख्या बढ्दो
विप्लव भट्टराई

इलाम — भर्खरै कार्यान्वयनमा आएको मुलुकी संहिताले विवाह गर्ने उमेर महिला पुरुष दुवैलाई २० वर्ष तोकेको छ । यसअघि महिलाले १८ र पुरुषले २० वर्षमा विवाह गर्न पाउँथे ।

तर कम उमेरमा आमा बन्नेहरूको संख्या हेर्दा यसअघि पनि कानुन पालनामा पर्याप्त ध्यान दिएको पाइँदैन । अझ विवाह गर्ने उमेर २ वर्ष थप भएपछि मुलुकी संहिता कार्यान्वयनमा थप सजगता अपनाउनुपर्ने देखिएको छ ।

चेतनास्तर राम्रो मानिएको इलाममा पनि कम उमेरमा विहे गर्ने र बच्चा जन्माउनेको संख्या उल्लेख्य पाइएको छ । जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालयको तथ्यांकले कम उमेरमा बच्चा पाउनेको संख्या अझै घट्न नसकेको देखाएको हो ।

Yamaha

गत आर्थिक वर्ष ०७४/०७५ मा जिल्लामा २० वर्ष तथा त्योभन्दा कम उमेरका ७ सय ५० जना महिलाले पहिलोपटक गर्भ जाँच गराएका थिए । त्यसमा ३ सय ३ जना महिलाले जिल्लाका स्वास्थ्य संस्थाबाट प्रसूति सेवा लिएको जनस्वास्थ्य कार्यालयको तथ्याङंमा उल्लेख छ । बाँकी महिला प्रसूतिका लागि जिल्ला बाहिर गएका थिए ।

कम उमेरमा वच्चा जन्माउनु पर्दा जोखिम बढी हुने भएको बुझेपछि धरैले झापालगायत सुविधा सम्पन्न स्थानमा प्रसूतिका लागि लैजाने गरेको पाइएको छ । कार्यालयको तथ्यांकले जिल्लाकै अस्पतालमा २० वर्षमुनिका महिलाले बच्चा जन्माउने क्रम घटदै गएको देखाए पनि परीक्षण गराउन आउनेको संख्याको कारण समस्या उस्तै रहेको देखिएको छ ।

जिल्लाको उत्तरी सन्दकपुर गाउँपालिकाका स्वास्थ्य प्रमुख मनोज शाहले यस क्षेत्रमा कम समयमा विवाह गर्ने र बच्चा जन्माउने धेरै रहेको बताए । ‘केटाको उमेरभन्दा आधा कमकी युवती गर्भवती हुने चलन छ,’ उनले भने, ‘सामाजिक सञ्जाल या अन्य कारण छिटो विवाह गर्ने र गर्भवती हुने गरेको पाइएको छ ।’ कम उमेरमा बच्चा पाउँदा आमा र बच्चा दुवैको स्वास्थ्यमा प्रतिकूल असर पर्ने स्वास्थ्यकर्मीको भनाइ छ । जनस्वास्थ्य कार्यालयकी पब्लिक हेल्थ नर्स अधिकृत सरीता सुब्बाले जिल्लाका गाउँगाउँ पुगेर गरेको अध्ययनले कम उमेरमा आमा बन्ने र गर्भपतन गराउनेको संख्या उच्च रहेको देखाएको छ ।

कम उमेरमा आमा हुने अधिकांशको शल्यक्रियाबाट प्रसूति गराएको पाइएको उनले बताइन् । इलाम अस्पताल सहित जिल्लाका स्वास्थ्य संस्थामा गर्भ जाँच गराउने ८० प्रतिशत महिलामध्ये ५० प्रतिशतले जिल्ला बाहिरका अस्पतालबाट प्रसूति सेवा लिने गरेका छन् । बाँकी ३० प्रतिशत महिलाले मात्र जिल्लाका स्वास्थ्य संस्थाबाट प्रसूति सेवा लिने गरेका छन् ।

अघिल्लो आर्थिक वर्षमा २० वर्षभन्दा बढी उमेर समूहका २१ सय जना महिलाले पहिलो गर्भ जाँच गराएका थिए । जिल्लामा कम उमेरमा विवाह गर्नेको संख्या बढेसँगै कलिलो उमेरमा सन्तान जन्माउने पनि बढेका हुन् । इलाम अस्पताल बाहेक ग्रामीण क्षेत्रमा रहेका बर्थिङ सेन्टरबाट प्रसूति सेवा लिएका पनि २० वर्षभन्दा कम उमेरका महिलाको संख्या उल्लेख्य रहेको पाइएको छ । इलाम अस्पताल र ग्रामीण क्षेत्रमा गरी जिल्लामा २३ वटा सुरक्षित प्रसूतिका लागि प्रसूति गृह सञ्चालनमा रहेका छन् ।

बालविवाहलाई निरुत्साहित गर्न स्वास्थ्य कार्यालय, महिला तथा बालबालिका कार्यालय, जिल्ला बालकल्याण समिति लगायतका विभिन्न संस्थाले बाल विवाह र कम उमेरमा शिशु जन्माउने अवस्थालाई न्यूनीकरण गर्न विभिन्न चेतनामूलक कार्यक्रम गर्दै आए पनि सुधार हुन सकेको छैन ।

कम उमेरमा गर्भवती हुँदा आमा र शिशु दुवैको ज्यान जाने उच्च जोखिम रहे पनि चेतनाको अभावसँगै गरिबीले कारणले पनि २० वर्षभन्दा कम उमेरमा विवाह गर्ने र आमा बन्ने पाइएको सुब्बाको भनाइ छ । शारीरिक परिपक्वता नभई किशोरीले शिशु जन्माउँदा शिशुमा कुपोषण र आमाको पाठेघर खस्ने लगायतका समस्या देखिने स्वास्थ्यकर्मीको भनाइ छ ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : भाद्र ११, २०७५ ०९:२१
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

‘यता न उताको’ मारमा राँकेबजार

विप्लव भट्टराई

राँके — गतिलो व्यापारिक केन्द्रका रूपमा विकास भइरहेको इलाम र पाँचथरको सीमावर्ती राँके बजारको विकासमा दुबै जिल्लाले पर्याप्त ध्यान नदिएको स्थानीयले गुनासो गरेका छन् ।

इलाम पाँचथर सीमावर्ती राँके बजार । पर्यटकीय नगरका रूपमा विकास हुँदै गएको राँके बजार व्यवस्थापनमा दुवै जिल्लाले पर्याप्त ध्यान दिन नसकेको स्थानीयको गुनासो छ ।तस्बिर : विप्लव

कटेरा बजारबाट सुरु भएर ठूलै बजारका रूपमा विकासित भइरहेको राँकेमा समस्या थपिँदै गए पनि समाधानको प्रयास नभएको उनीहरूको भनाइ छ ।

दुई जिल्लाबीच पर्ने भएकाले दुबै जिल्लाले बेवास्ता गर्दा आफूहरू ‘न यताको, न उताको’ अवस्थामा रहेको स्थानीय बासिन्दाको गुनासो छ । हुस्सुले प्राय: छपिरहने, नियमितजसो सिरेटो चल्ने र १२ महिना चिसो मौसम भए पनि मेची राजमार्गले छोएको राँकेमा बसोबास बाक्लिदै गएको छ । मेची राजमार्ग खुलेसँगै अस्तित्वमा आएको यो बजार क्षेत्रमा कठिन भूगोल रहे पनि विशाल संरचना बन्ने क्रम बढ्दो छ ।

बाक्लो बस्तीका कारण निम्तिने खतरा टार्दै समृद्ध बजार बनाउन र पर्यटकीय गन्तव्यका रूपमा विकास गर्न इलामको देउमाई नगरपालिका र पाँथथरको फाल्गुनन्द गाउँपालिकालाई स्थानीयले आग्रह गरेका छन् ।

बजारको मुख्य समस्याका रूपमा फोहोर व्यवस्थापन देखिएको हो । अढाई सय बढी घर रहेको बजारबाट निस्कने फोहोरको व्यवस्थापनका लागि ल्यान्डफिल्ड साइट नहँुदा बजारको सौन्दर्य घटेको छ भने महामारीको खतरा पनि उत्तिकै छ । फोहोर फाल्ने ठाउँ नहुँदा भीरपाखामा त्यत्तिकै फाल्नुपर्ने बाध्यता छ । जसका कारण तल्लो गाउँका बासिन्दा प्रत्यक्ष प्रभावित बनेका छन् ।

फोहोरका कारण पानीका मुहान प्रदूषित हुने र तल्लो क्षेत्रमा रोग बढेको भन्दै त्यस क्षेत्रका बासिन्दाले तत्काल व्यवस्थापन गर्न माग गर्दै आएका छन् । ‘स्थानीय व्यवसायी र बासिन्दाकै कारण फोहोर निस्कने हो,’ बजार व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष श्रीबहादुर विष्टले भने, ‘तर हामीसँग जमिन खोजेर ल्यान्डफिल्ड साइट बनाउने बजेट छैन ।’

वर्षेनी आवादी बढे पनि दुवै क्षेत्रका स्थानीय तहले ख्याल नगर्दा राँकेबासी मात्र हैन आसपास इलाम र पाँचथरका सयौं बासिन्दा प्रभावित भएका छन् । फोहोर व्यवस्थापन हुन नसक्दा घुमघामका लागि पर्यटकलाई पनि असर पुगेको छ ।

पर्यटकलाई नै लक्षित गरी ठूला होटल खोल्ने क्रम यहाँ बढेको छ । तर बजार अस्तव्यस्त हुँदा सम्भावना अनुसार पर्यटन गतिविधि बढ्न सकेको छैन । पाथिभरालगायत ताप्लेजुङ, पाँचथर र इलामका विभिन्न पर्यटकीय स्थल जानेहरूका लागि यो बजार आश्रयस्थलका रूपमा छ । दृश्यावलोकनसँगै चिसो धेरै हुने भएकाले तराई क्षेत्रबाट गर्मी छल्न आउने पर्यटकको संख्या राँकेमा थपिँदै गएको छ ।

मुख्यगरी दुवै जिल्लाले विकासको सवालमा एकले अर्कोलाई जिम्मा लगाउने गरेका कारण समस्या थपिदै गएको स्थानीयको भनाइ छ । पाँचथर क्षेत्रमा केही सरकारी कार्यालय रहे पनि इलाममा छैन । पछिल्लो समय स्थानीय तहले यस क्षेत्रको सम्भावनाको खोजी र विकासमा सघाउनुपर्ने स्थानीय टिकाकुमारी गुरुङले बताइन् ।

आगलागीका कारण एकपाटो ढडेर खरानी भएपछि पुन: मौलाएको बजारमा अरू थुप्रै समस्या देखिएका छन् । सवारी साधनको बढ्दो भीडभाड लागे पनि ट्राफिक व्यवस्थापन समस्या देखिएको हो । बजारको विभिन्न क्षेत्र पहिरोको जोखिममा छ । एकोहोरो भीड वढ्ने तर व्यवस्थापनमा पर्याप्त काम नभएपछि एक्लो प्रयासले केही नहुने समितिका सचिव पूर्णकुमार श्रेष्ठले बताए ।

राँकेसँग सीमा जोडिएका जनप्रतिनिधि समक्ष समग्र विकास निर्माणका लागि स्थानीयले १२ बुँदे माग पत्र नै बुझाएका छन् । यो क्षेत्रलाई व्यापारिक र पर्यटकीय स्थलका रूपमा विकास गर्ने नगरपालिकाको योजना रहेको बताउँदै स्थानीयबासीले पनि कतिपय विषयमा लागत सहभागिता जनाउनुपर्ने देउमाई नगरपालिकाका प्रमुख सूर्य पोख्रेलको भनाइ छ ।

धार्मिक, सांस्कृतिक र जैविक हिसावले पनि उत्तिकै महत्त्व राख्ने राँके बजारको समृद्धिमा नि:स्वार्थ पहल हुनु पर्नेमा स्थानीयको जोड छ । ‘स्थानीय तहले सक्ने कामलाई अघि बढाएका छौं,’ फाल्गुनन्द गाउँपालिकाका प्रमुख अमर नेम्वाङले भने, ‘विस्तृत योजना बनाएर ठूला कामका लागि प्रदेश र केन्द्रमा पठाउने छौं ।’

प्रकाशित : भाद्र ९, २०७५ ०९:४०
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT