बसेको जग्गा खोसिने चिन्ता

अर्जुन राजवंशी

दमक — पूर्णबहादुर दर्जीको घर रतुवाखोला किनार नजिकै छ । उनले श्रीमतीले ८ वर्ष कुबेतमा कमाएर ल्याएको पैसाले जस्तापाताको छाना भएको पक्की घर बनाएका छन् ।

झापाको दमक नगरपालिका १ स्थित ऐलानी जमिनमा बसेको लुङधुङ टोल । तस्बिर : अर्जुन

तर, उनलाई आफ्नो बसाइ सुरक्षित छैन कि भन्ने डर लागिरहेको छ । कारण खोलाले बगाउला भन्ने होइन, नगरपालिकाले जग्गा खोस्छ कि भनेर हो ।

दमक नगरपालिका १ लुङधुङ टोलमा सयभन्दा बढी घरपरिवारको बसोबास छ । उनीहरू सबै सुकुम्बासी हुन् । ऐलानी जमिन भए पनि पूर्णबहादुरले १० धुर माटो २ लाखमा किनेका हुन् । नगरपालिकाले ऐलानी जमिनको खोजी तीव्र पारेपछि नगरभित्रका सुकुम्बासी चिन्तित बनेका छन् । उनीहरू बसोबास गर्दै आएको जमिनबाट घरबारविहीन होइन्छ कि भन्ने चिन्तामा देखिन्छन् ।

Yamaha

नगरपालिकाले स्थानीय नियम जारी गरी नगरभित्र ऐलानी जमिनको खोजी तीव्र पारेको हो । नगरपालिका सुकुम्बासी समस्या र अव्यवस्थित बसोबासलाई व्यवस्थित बनाउने कार्यमा जुटेको छ । यसका लागि नगरपालिकाले स्थानीय भूमिसम्बन्धी नियमावली जारी गरी कार्यान्वयन प्रक्रिया अघि बढाइसकेको छ ।

उक्त नियमावलीका आधारमा नगरभित्र रहेको ऐलानी जमिन तथा अव्यवस्थित बसोबसबारे तथ्यांक संकलनको काम भइरहेको छ । तथ्यांकअनुसार वडा ९ र १० मा करिब एक हजार बिघा जमिन ऐलानी रहेको निवेदन आएका छन् । अन्य वडामा ऐलानी जमिन खोज्ने काम भइरहेको भूमि व्यवस्थापन आयोगका अध्यक्ष अम्बिका खनालले जनाए ।

‘ऐलानी भनेर के गर्नु, यही ऐलानी किन्न सक्ने हैसियत छैन,’ ८ वर्षअघि ५० हजारमा ५ धुर बाटो किनेर बसेका कल्पना परियारले भनिन् । सानो टहरामा छोराबुहारीसहितको उनको परिवार बस्छ । ‘सम्पत्तिको नाममा यति ५ धुर ऐलानी माटो हो । सुन्दैछौं नगरपालिकाले सुकुम्बासीलाई ऐलानीबाट उठाउँछ रे । यहाँबाट उठायो भने खोई कहाँ जानु खुब चिन्ता लागिरहेको छ,’ उनले भनिन् ।

सुशीला लिम्बूको चिन्ता पनि बसाइकै विषयमा छ । द्वन्द्वकालमै श्रीमानको मृत्यु भयो । ५ छोराछोरीसहित उनले १० वर्षदेखि २ कट्ठा जमिनमा घर बनाएर बस्दै आएकी छन् । तर, नगरपालिकाको नयाँ नियमानुसार पछि उक्त जमिन आफूले प्रयोग गर्न नपाउने हो कि भन्ने उनमा डर छ । ‘नगरपालिकाले नयाँ नियम बनाएको छ भनेर सुन्दैछु । यही ऐलानी जमिनमा पनि बस्न नपाइने हो कि भनेर डर लागिरहेको छ,’ लिम्बूले भनिन् ।

नगरपालिकाले कार्यान्वयनमा ल्याएको भूमिसम्बन्धी नियमावलीमा सहरी क्षेत्र र ग्रामीण क्षेत्र भनी दुई समूहमा विभाजन गरिएको छ । नियमावलीमा नम्बरी जमिन नभएकाले भोग गरेको अवस्थामा सहरी क्षेत्रका सुकुम्बासीलाई बढीमा १ कट्ठासम्म र अन्यत्र नम्बरी जमिन भएको भए, बढीमा १० धुरसम्म जग्गा दिने उल्लेख छ ।

त्यस्तै ग्रामीण क्षेत्रमा बढीमा डेढ बिघासम्म धनिपुर्जा दिन सकिने तर, नम्बरीवालाले भोग गरेको ऐलानी भए, बढीमा ५ कट्ठासम्मको मात्र धनिपुर्जा दिने उल्लेख छ । तर, नगरपालिकाको नियमावलीबारे स्पष्ट जानकारी नभएका सुकुम्बासीहरू भ्रामक हल्लाका कारण त्रसित बनेका छन् । पछि ऐलानी जमिन समेत नपाइने हल्ला चलेपछि अहिले लुङधुङ टोलको ऐलानी जमिनको मूल्य पनि आकाशिएको छ ।

धनिपुर्जा नभए पनि टोलकै २–४ जनाको बीचमा लिखित कागज गरेर ऐलानी जमिन किनबेच हुने गरेको छ । ५ वर्षअघि डेढ लाख रुपैयाँ कट्ठामा पाइने जमिन अहिले कट्ठाको १० लाखसम्म पुगेको टोल विकास संस्थाका अध्यक्ष माइतराज लिम्बूले बताए ।

ऐलानी जमिन भएकाले टोलमा कुनै सुविधा छैन । बाटो बनाउन भिट्टाको माटो काटेर दिनुपर्छ । बिजुली, खानेपानी, टेलिफोन केही सुविधा छैना । तर, नगरपालिकाले ऐलानी जमिन सबै लिने भन्ने हल्लाका कारण नगरभित्र ऐलानी जमिनको किनबेच ह्वात्तै बढेको छ ।

प्रकाशित : भाद्र १२, २०७५ ०९:२२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

धान फलाउने किसानलाई नगद

अर्जुन राजवंशी

दमक — चैते धान उत्पादन गरेबापत झापाका किसानले नगद अनुदान पाएका छन् । चैते धानको उत्पादनमा वृद्धि गरेका किसानले नगद अनुदान प्राप्त गरेका हुन् ।

चैते धान उत्पादनमा वृद्धि गरेका किसानलाई नगद अनुदान वितरण गरेको झापाको बनियानीस्थित धान सुपर जोन एकाइको कार्यालय । तस्बिर : अर्जुन

जिल्लामा सञ्चालित प्रधानमन्त्री कृषि आधुनिकीकरण परियोजनाअन्तर्गत धान सुपर जोन इकाईले किसानलाई नगद अनुदान वितरण गरेको हो । परियोजना सञ्चालनमा आएपछि जिल्लामा चैते धानको खेती गर्नेको संख्यामा वृद्धि भएको छ ।

तीन वर्षअघि सामान्य रूपमा चैते धानको खेती गरेका किसानले परियोजना सुरु भएयता वर्षेनी खेतीको क्षेत्रफल बढाउँदै लगेका छन् । परियोजना सञ्चालन रहेको कचनकवल गाउँपालिकाको ६ सय ६९ बिघामा यस वर्ष चैते धानको खेती गरिएको थियो । सुपर जोन क्षेत्रमा चैते धान रोपेर उत्पादनमा वृद्धि गरेका ७ सय ७० जना किसानलाई नगद अनुदान वितरण गरेको परियोजना प्रमुख वरिष्ठ कृषि अधिकृत मेघनाथ तिम्सिनाले बताए ।

यस वर्ष किसानलाई प्रतिफलमा आधारित प्रोत्सहान स्वरूप ३५ लाख अनुदान वितरण गरेको तिम्सिनाले बताए । चैते धान उत्पादनका आधारमा किसानले प्रतिकट्ठा एक सय ८३ रुपैयाँ १० पैसाका दरले अनुदान प्राप्त गरेका हुन् । परियोजनामा ९३ वटा समूह र सहकारी आबद्ध छन् ।

उनीहरूमध्ये ५३ वटा समूह र सहकारीका किसानले चैते धानको खेती गरेका थिए । खेती गरेका किसानले न्यूनतम ५ सयदेखि अधिकतम २५ हजार रुपैयाँसम्म नगद अनुदान प्राप्त गरेको तिम्सिनाले बताए । ‘धान खेती गरेबापत पैंसा पाउँदा निकै खुसी लागेको छ,’ किसान मोहन राजवंशीले भने, ‘गाउँमै परियोजना सञ्चालनमा रहेकाले खेती गर्न मेसिनरी, बीउ, कृषि चुन, सिँचाइ, प्राविधिक ज्ञान पनि सहुलियतमा पाएका छौं । धान उत्पादन गरेपछि पैसा पनि पाइयो ।’

उनले नगद अनुदानले खेती गर्न हौसला थपेको बताए । उनले सिँचाइको असुविधा र उत्पादनले उचित मूल्य नपाउँदा १० वर्षदेखि चैते धानको खेती गर्न छाडेकोमा परियोजना सञ्चालनमा आएपछि पुन: सुरु गरेको बताए । परियोजनाको सहयोग र अनुदानले अगामी बर्ष थप क्षेत्रफलमा चैते धानको खेती गर्ने बताए । यस वर्ष उनले एक बिघा जमिनमा चैते धान रोपेका थिए ।

परियोजना सञ्चालनमा आएपछि किसानले धेरै कुरामा सहुलियत प्राप्त गरेका छन् । परियोजनाको ५० प्रतिशत अनुदानमा आधुनिक मेसिनरी सामग्री पाउनुका साथै प्राविधिक सहयोग नि:शुल्क प्राप्त गर्दै आएका छन् । माटोको अम्लियपन घटाउन ५० प्रतिशत अनुदानमा कृषि चुन प्राप्त गरेपछि माटोको उर्वरा शक्तिमा पनि वृद्धि भएको किसानको भनाइ ।

गत वर्ष ५.३ मेट्रिक टन प्रतिहेक्टर उत्पादकत्व रहेकोमा यस वर्ष वृद्धि भएर ५.६ पुगेको छ । यस वर्ष धान सुपर जोन क्षेत्रमा मात्र एक हजार ९ सय ६० मेट्रिक टन चैते धान उत्पादन भएको अधिकृत तिम्सिनाले जानकारी दिए ।

जिल्ला कृषि विकास कार्यालयका प्रमुख प्रकाश डाँगीका अनुसार जिल्लामा यो वर्ष २० हजार ६ सय ५० हेक्टरमा चैते धान रोपिएको थियो । जसबाट एक लाख ९ हजार ४ सय ४५ मेट्रिक टन धान उत्पादन भएको छ । गत वर्षभन्दा यस वर्ष १ दशमलव ७२ प्रतिशतले चैते धानको उत्पादन वृद्धि भएको डाँगीले बताए ।

चैते धानको खेती गर्न सुपर जोन क्षेत्रमा जिल्लास्थित सिँचाइ डिभिजनले ७ र परियोजनाले ५ वटा सौर्य सोलार सिँचाइ पम्पसेट वितरण गरेको थियो । एक सय ४४ वटा साना सिँचाइअन्तर्गतका पम्पसेट तथा २६ वटा समूह र सहकारीलाई पावर टिलर पनि वितरण गरिएको थियो ।

प्रकाशित : भाद्र ९, २०७५ ०९:४१
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT