खाडीबाट फर्केर उद्यमी

दुबईको कमाइले जग्गा किनेर चिया खेती
वार्षिक १५ हजार किलो चिया बनाउने लक्ष्य
निरन्तर मेहनतले बने उद्यमी
कान्तिपुर संवाददाता

इलाम — जन्मथलो साबिक साँखेजुङ गाविसलाई चटक्कै छाडेर ०६२ सालमा मेघबहादुर विष्ट जितपुरको आम्बोटे बसाइँ सरे । कालोपत्रे मेची राजमार्गले छुने तुलनात्मक रूपमा सुविधायुक्त साँखेजुङबाट २० किलोमिटर भित्री गाउँ बसाइँ सर्दा धेरैले उनलाई राम्रो भनेनन् ।

इलामको देउमाई नगरपालिका जितपुरमा हरियो चियापत्ती टिप्दै किसान । तस्बिर : विप्लव भट्टराई

कम आयस्तर भएका मेघबहादुर धेरै सम्भावनाले भरिएको साँखेजुङमा बस्न नसक्नुको कारण थियो आर्थिक विपन्नता । आय आर्जनका लागि ९ महिने छोरालाई छाडेर मेघबहादुर दुबई हानिए । त्यतिबेला उनको पारिश्रमिक थियो ३ सय दिराम । रियलको मूल्य पनि कम भएका बेला उनको दुबई बसाइ आफूलाई पाल्न मात्र सीमित रहयो तर श्रीमती शान्ता र बालबच्चाको भविष्य सम्झेर उनले त्यही रकमबाट पनि केही जोहो गरे ।

५ वर्ष दुबई बस्दा पसिना बगाएर कष्टले जोहो गरेको रकम र श्रीमतीले दिनरात मेहनत गरेको पैसाले जितपुरमा जग्गा किनेका हुन् । उनले विकट भए पनि जितपुरमा जग्गा किन्नको एउटै उद्देश्य थियो चिया खेती । ४ लाख ५० हजार मूल्यमा उनले ३० रोपनी चियाबारीसहितको जग्गा खरिद गरे अनि सुरु भयो विष्ट दम्पतीको चियामा धपेडी । कडा मेहनतले चिया त राम्रै उत्पादन हुन थाल्यो तर बजारको समस्याले उनीहरूलाई सताएको थियो । उतिबेला राम्ररी मोटरसमेत नचल्ने यो क्षेत्रबाट चिया बिक्री गर्न कम धपेडी थिएन ।

Yamaha

मेघबहादुर र शान्ता दुवै जना लगनशील भएकाले अरूको भन्दा राम्रो गुणस्तर र धेरै मुना उनीहरूको बगानामा उत्पादन हुन्थ्यो । घरबाट १ किलोमिटर उत्तरमा चिया संकलनका लागि पूर्वका केही कारखानाबाट गाडी आउँथ्यो । चिया टिपेर माथि पुग्दा कतिपटक गाडी छुटेकाले निराश भएर फिर्नुपरेको मेघबहादुरको अनुभव छ ।

तर बजारको समस्याले दिनरात पिरोल्दा हाते चियापत्ती बनाएर कैयौं रात बितेको उनीहरूलाई अझै अहिलेझैं लाग्छ । ‘दिनभर बगानमा चियापत्ती टिप्यो अनि रातभर माडेर हातेपत्ती तयार गर्‍यो,’ शान्ता भन्छिन्, ‘ती दु:खका दिन सम्भँmदा अहिले पनि कहाली लाग्छ ।’

निरन्तर चियाको चिन्तामा रहने उनीहरूका लागि ०६७ मा स्थानीय नवमी बजारमा भएको चियाको तालिम ठूलो अवसर बन्यो । घरेलु तथा साना उद्योग समिति र चिया तथा कफी विकास बोर्डले दिएको तालिममा गएका मेघबहादुरले सानो चिया कारखाना चलाउनेसम्मको सीप हासिल गरे । १० दिनको तालिमपछि ५० प्रतिशत अनुदानमा उनले चिया सुकाउने ड्रायर पाए ।

लालीगुराँस हाते चिया उद्योग नामको उद्योग दर्ता गरेर सञ्चालन थालेका विष्ट परिवारले लघु वित्तबाट चर्को ब्याजमा ऋण लिएर भए पनि उनीहरूले कारखानामा चाहिने केही सामान थप्दै लगे । पूर्ण रूपमा अर्गानिक र गुणस्तरीय चिया भएकाले उनीहरूलाई बजारको खासै समस्या उबेला पनि थिएन । घरसम्म गाडी नपुग्ने भएपछि १ लाख २० हजारमा जमिन किनेर निजी बाटो खोले ।

करिब ३ सय मिटर लामो सडक खन्न उनले जमिन किनेर ३० हजार खर्चमा घरमा ट्रयाक्टर पुग्ने बनाएका हुन् । आधुनिक कारखाना सञ्चालन गर्ने सोच बनाएका विष्टलाई उन्नति समावेशी वृद्धि कार्यक्रमले सघायो । ५२ लाख बराबरको साझेदारी कार्यक्रममा उनलाई उन्नतिले आधा रकम दिएपछि आधुनिक कारखाना बनाएर चिया प्रशोधन थालेका छन् ।

‘अहिले नाफाघाटा भन्ने भन्दा पनि चाहेअनुसारका इकुपमेन्ट्स जोडेर आधुनिक घरमा प्रशोधन थालेको छु,’ मेघराज भन्छन्, ‘अब उत्पादन बढाउँदै गुणस्तरीय चिया बजारमा पुर्‍याउँदै केही वर्षमै लगानी उठाएर कमाइ हुन्छ भन्ने लागेको छ ।’ तर नयाँ ढंगले चिया कारखाना चलाएपछि बालबच्चा पढाउनदेखि अत्यावश्यक घरायसी समस्या पूरा गर्न सहज भएको छ ।

उन्नतिले प्रदान गर्नेबाहेकको रकम पनि उनले ऋण नै लिएका हुन् । तर यसअघि सामान्य ढंगले घरेलु कारखाना चलाउँदा पनि छोटो समयमा ऋण चुक्ता गर्न सफल भएकाले अब नयाँ ढंगले जाँदा थप सहज भएको उनको बुझाइ छ । नयाँ कारखाना बनेपछि वार्षिक १५ हजार किलो तयारी चिया बनाउने उनको लक्ष्य छ । पुरानो ढंगले कारखाना चलाउँदा वार्षिक ५ हजार किलो मात्र तयारी चिया उत्पादन हुँदै आएको थियो । औसतमा तयारी चिया प्रतिकिलो ५ सय ५० रुपैयाँसम्ममा बिक्री भइरहेको उनले बताए ।

उनको कारखानामा २ महिला र २ पुरुषले रोजगारी पाएका छन् । ‘१२ हजारसम्म कर्मचारीलाई तलब दिएर आफ्नो पनि राम्रै पारिश्रमिक बस्छ,’ मेघबहादुरले भने ।

प्रकाशित : भाद्र १४, २०७५ ०८:२५
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

देवनागरी लिपिका नयाँ फन्ट

कान्तिपुर संवाददाता

सुनसरी — कम्प्युटर, ल्यापटपमा टाइप गरिने सयौं नेपाली फन्टको विकल्पमा देवनागरी लिपिका १७ नयाँ डिजिटल फन्ट थपिएका छन् । धरान उपमहानगर १५ बाँझोगरा, हाल विराटनगर–४ खार्जीमा बस्दै आएका ६२ वर्षीय जीवनध्वज राईले नयाँ फन्ट सार्वजनिक गरेका हुन् ।

विराटनगर–४ खार्जीका फन्ट डिजाइनर नयाँ डिजाइनको फन्ट कम्प्युटरमा देखाउँदै ।तस्बिर : कान्तिपुर

नेपाली फन्टसहित उनले अंग्रेजीका ८ फन्ट पनि डिजाइन गरेर सार्वजनिक गरेका छन् । उनी ३१ वर्षसम्म भारतीय गोर्खा सेनाको इलेभेन जीआरमा रहेर क्याप्टेन पदमा सन् ००७ सालमा अवकाश लिएका फन्ट डिजाइनर हुन् ।

‘हाल चलनमा रहेका र प्रयोग गरिएका फन्टको परिष्कृत रूप दिन आवश्यकता महसुस गरेर नयाँ फन्ट सिर्जना गरेँ,’ उनले भने । उनका अनुसार नेपालमा प्रयोग भएका फन्टका संयुक्त अक्षरहरू पूर्ण छैनन् । अक्षरका प्राचीन रूप र मात्राहरू सही रूपमा डिजाइन भएका छैनन् । उनले तयार गरेका फन्ट र हाल प्रयोगमा आएका नेपाली फन्टमा धेरै भिन्नता छ ।

उनले भने, ‘मैले डिजाइन गरेका जेडीआर फन्ट शुद्ध टाइपिङ, विशुद्ध उच्चारण, लुप्तप्राय भएका नेपाली अक्षरलाई जीवन्त राख्न र प्राचीन मौलिक अक्षरलाई जोगाउन नै यी फन्टहरू डिजाइन गरेको हो ।’ फन्टमा परनिर्भरता तोडदै टाइपिस्टलाई विविध छनोट गर्न दिनका लागि उनले सिर्जनात्मक फन्ट डिजाइन गरेको बताए ।

राईले ती नेपाली १७ फन्ट र अंग्रेजीका ८ फन्टलाई प्रयोग गर्न चाहनेले इन्टनरेटमा उपलब्ध रहेको जनाए । उनले एक दशक लगाएर तयार पारेका फन्टलाई जेडीआर अमृत, ब्रम्हा, वीरेन्द्र, हर्कवुङ्मा, महालक्ष्मी, महासरस्वती, मेची, कोसी, सगरमाथा, जनकपुर, वागमती, पूर्वाञ्चल, धरहरा, पुष्पाक्षर, विन्दुक्षर, विष्णु, नारायणीलगायत छन् ।

उनले नेपाली र अंग्रेजीबाहेक सिरिजंगा लिपिलाई पनि परिमार्जित रूप दिएका छन् । तर ती फन्ट सार्वजनिक गरेका छैनन् । उनले भने, ‘नयाँ फन्टहरूका अनेक विशेषता समेटिएका छन् । सर्वाधिक अक्षरको समूह भएको फन्ट टाइप हुनुका साथै बहुरूपीय अक्षरको सम्पूर्ण रूप भएको र अत्यधिक संयुक्त अक्षर एउटै ‘कि’ ले टाइप गर्न सकिने गरी बनाएको छु ।’

लेखनको नियमलाई पालना गर्दै कमा, इन्भर्टेड कमा, कोष्ठकचिह्न फन्टसँग मेल खाने गरी फन्टका इन्सर्ट मेनुमा समेत अतिरिक्त अक्षरहरू वर्णानुक्रमअनुसार राखिएकाले तेज गतिमा टाइप गर्न सकिने फन्ट डिजाइनर राईले दाबी गरे ।

क्याप्टेन पदमा अवकाश पाएपछि उनलाई अरू व्यापार व्यवसाय गर्ने वा त्यतिकै बसेर समय कटाउने मन भएन । वृद्ध अवस्थाको समय कटाउनका लागि भारतीय सेनामा रहँदा पहिले नै सिकेको कम्प्युटरको ज्ञानलाई सदुपयोग गर्ने सिलसिलामा फन्ट डिजाइनतिर आकर्षित भएको उनले बताए ।

प्रकाशित : भाद्र १४, २०७५ ०८:२४
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT