रोपाइँ जात्राको रमझम

जिल्लावासीको साझा पर्व
युवापुस्तामा संस्कृति हस्तान्तरण गर्दै परम्परा चलाउँदै
विप्लव भट्टराई

इलाम — मलेसिया ११ वर्ष बसेर भर्खरै फिरेका इलाम सदरमुकामका बुद्धिमान राई बिहीबार रोपाइँमा साँच्चै व्यस्त देखिए । झिमझिम पानीसँगै बाहुसे गर्न व्यस्त राई अघि गोरुहली र पछि रोपाहर लगाएर धपेडीमा देखिन्थे । लामो समयसम्म विदेशमा विताएका न्यास्रोपन मेटाउन पनि उनलाई यो रोपाइँ रमाइलो लागिरहेको थियो ।

गीत लेखनदेखि फुटबल खेलमा व्यस्त हुने सन्तोष भक्तराज गाउँको मुखियाझैं छाता ढल्काएर रोपाइँ नियालिरहेका थिए । बेठी लगाएर रोपाइँ गर्दा मुखियाले सान देखाएर रोपाइँको अवलोकन गर्ने गर्छन् । हली, बाउसे, रोपहार एक सय बढी आ–आफ्नै धुनमा थिए ।


कुनै खेतमा रोपाइँ नभएर ठ्याक्कै रोपाइँको झल्को दिनेगरी हजारौं दर्शकको समेत उपस्थितिमा इलाम बजारमा निकालिएको परम्परागत रोपाइँ जात्राको दृश्य थियो । बर्खाभरिको थकाइ मेटदै एक आपसमा रामाइलो गर्ने उद्देश्यले परम्परादेखि अस्तित्वमा रहेको रोपाइँ जात्रा निकालिँदा ठूलो भीड जम्मा हुनु स्वाभाविक नै हो ।

Yamaha


स्थानीय विद्यालयहरूले बिदा समेत दिइएको यो जात्रा कुनै जाती विषेश नभएर समग्र जिल्लाबासीको पर्वका रूपमा स्थापित हुँदै गएको छ । युवापुस्तामाझ संस्कृति हस्तान्तरण गर्दै परम्परा थेग्ने उद्देश्यले निरन्तरता पाएको जात्रा इलामेकालाई सांस्कृतिक सम्मिलनको पर्व समेत बनेको छ ।


पछिल्लो समयमा पश्चिमा संस्कृतिको प्रवेशसँगै भेटघाट र मन बहलाउने अन्य माध्यम प्रशस्त हुँदा जात्राको रौनक भने घटदो छ । इलाममा नेवार जातिको बसोबास सुरु भएदेखि नै थालिएको यो जात्रालाई पछिल्लो समयमा जिल्लाका सवै समुदायले पर्वका रूपमा मनाउने गरेका छन् ।


‘सबै समुदायले स्वतस्फूर्त उपस्थिति देखाउँदै पर्वका रूपमा यसलाई मनाउने गरिएको छ,’ खोजकर्ता युद्ध वैद्यले भने, ‘जिल्लाकै पहिचानका रूपमा स्थापित भए पनि पुराना कतिपय चलन भने लोप भएका छन् ।’ उनकै भनाइमा पहिला जात्रापछि रातभर लिम्बू जातिको धान नाँच नाच्ने चलन थियो ।


संस्कृतिको जगेर्ना गर्दै पर्यटक आकर्षणका लागि नेपाल भाषा तथा संस्कृति समाजको आयोजनामा निकालिएको जात्रा हेर्न गाउँगाउँबाट वाक्लो उपस्थिति थियो । लोप भइसकेको बेठी लगाएर रोपाइँ गर्ने चलनको झल्को जात्रामा पाइन्छ ।


ठूलाठालूले बाजागाजासहित ठूलो उपस्थितिमा उत्सवमय रोपाइँ गर्ने चलन ‘बेठी’ बाट प्रभावित भएर यो जात्रा सुरु भएको पाकाहरू बताउँछन् । पुरुषले महिलाको महिलाले पुरुषको अभिनय गर्ने चलन जात्राको विषेशता हो ।


विभिन्न जातजातिका पहिचान झल्कने झाँकी, नाँचगानका साथ रोपाइँजात्रामा मनोरञ्जन दिलाइएको थियो । संस्कृतिको धरोहर मानिने यो जात्राको रौनक पनि पछिल्लो समय घट्दै गएकाले युवाहरू संरक्षणमा लाग्नुपर्ने स्थानीयको भनाइ छ ।


‘पहिलोपटक रोपाहारको भूमिकामा अभिनय गर्दा ठ्याक्कै खेतमा रोपाइँ गरेको अनुभूति भयो,’ मोडलिङमासमेत व्यस्त लक्ष्मी राईले भनिन् । विद्यालय नै बिदा गरेर विद्यार्थीलाई पनि पुरानो चलन जात्रामार्फत सिकाउने गरिएको छ । जात्रामा सहभागी हुन विद्यार्थीबीच पनि तछाडमछाड हुने गरेको छ ।


जिल्लाको पश्चिमी मंगलबारेमा बुधबार रोपाइँजात्रा निकालियो । नाम्सालालिङ, दानाबारी र फिक्कलमा पनि रोपाइँजात्रा निकालिन्छ । जिल्लामा लाखेजात्रा, गाईजात्रा र रोपाइँ जात्रालाई वर्षेनी उत्सवमय बनाइने गरिएको छ ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : भाद्र १५, २०७५ ११:१३
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

प्रदेश राजधानीमा जाम

जितेन्द्र साह

विराटनगर — नयाँ महानगर एवं प्रदेश १ को अस्थायी राजधानी विराटनगरमा सवारी साधनको जाम बढेको छ । प्रदेशसभा सचिवालय वरिपरिका निर्माणाधीन सडकले गर्दा हस्पिटल चोक, रंगशाला एवं जिल्ला प्रशासन कार्यालयको सडकमा सवारीको चाप बढेको हो ।

मुलुकभरिकै निजी एवं सरकारी सवारी गुड्ने धरान–विराटनगर बलभद्र मार्गमा पनि घुइँचो बढ्दो छ । महानगरकै जीवन रेखा मानिने यो मार्गमा मात्रै सबै खाले गरी दिनहुँ झन्डै १ हजार २ सय सवारी साधनको ओहोरदोहोर हुने गरेको पूर्वी नेपाल राष्ट्रिय यातायात व्यवसायी संघको कार्यालयले जनाएको छ ।

‘सवारीको बढिरहेको लाम हेर्दा विराटनगर बल्ल महानगर भए जस्तो अनुभूति हुन थाल्यो,’ हस्पिटल चोकका औषधि व्यवसायी आनन्द सारडा व्यंग्य गर्छन् । अस्थायी राजधानी बनेसँगै गति लिएको राजनीतिक एवं प्रशासनिक गतिविधिले उनकै अघिल्तिरको हस्पिटल मार्गमा दिउँसो १ बजेसम्म र बेलुकी ४ बजेपछि जाम हुन्छ ।

विशिष्ट व्यक्तिको सवारी हुँदा त झनै कडा सुरक्षा प्रबन्धका कारणले यो मार्गलगायत विराटनगरको जनजीवन ठप्प हुन्छ । हालै प्रधानमन्त्री केपी ओलीको सवारी हुँदा यो महानगरको विराटनगर–धरान सडक मुख्य मार्गमा निजी एवं सार्वजनिक वाहन चल्न नदिँदा स्थानीय तनावग्रस्त भए । मुलुकभरिका सवारी साधन यही मार्गबाट प्रवेश गर्ने हुनाले जाम खुलेपछि पनि आवागमन सहज हुन निकै समय लाग्छ ।

मुख्य मार्ग अवरुद्ध भएपछि बिक्री चौपट्ट हुने गरेको स्थानीय सहिद मार्गका मासु व्यवसायी किरण मरिकले बताए । उनी बुंगुरका ताजा मासु बेच्छन् । ‘ठूला मान्छेको भ्रमणका बेला ग्राहक आउन नपाएर ४ हजार ५ सय रुपैयाँ जतिको मासु बाँकी रहन्छ,’ उनले भने, ‘फ्रिजमा राखिदिन्छु, अर्को दिन बिहान बिक्री गर्छु ।’

यो महानगरमा हालै र त्यसअघि पनि विस्फोटका घटना भइसकेकाले सुरक्षा निकायले भीआईपीको भ्रमणमा आवश्यक सुरक्षा सतर्कता अपनाउँछ । गृहमन्त्रालयबाटै कडा निर्देशन आउने गरेको एक प्रहरी अधिकृतले बताए । ‘वरिपरिका सडक बनिनसकेकाले मुख्य मार्ग प्रयोग गर्नु परेको हो, अन्यत्र कहाँबाट लाने समस्या छ,’ ती अधिकृतले भने, ‘भीआईपीको कार्यक्रम पूर्वनिर्धारित हुन्छ, त्योअनुरूप गन्तव्यसम्म पुर्‍याउने प्रबन्ध मिलाउनुपर्छ ।’

प्रधानमन्त्री एवं राष्ट्र प्रमुखको सवारी हुँदा विराटनगर विमानस्थलदेखि नै मुख्य सडकको दुवैतिर र यस मार्गसँग जोडिने बाटाहरूको मुखैमा बिहानदेखि उल्लेखनीय संख्यामा सुरक्षाकर्मी तैनाथ हुन्छन् । जननिर्वाचित प्रधानमन्त्रीकै भ्रमणको बेला सडकको छेउछाउमा जनतालाई उभिन समेत नदिनु, घर निर्माण र पसलमा काम गरिरहेका श्रमिकलाई काम गर्नबाट रोक्नु अन्याय भएको स्थानीयको बुझाइ छ ।

हाल विमानस्थलदेखि सीमावर्ती विराटनगरको रानीसम्म सडक, नाला एवं पेटी निर्माण जारी छ । विकास र व्यापार विस्तारको सम्भावनासँगै उक्त मुख्य मार्ग छेउछाउमा सपिङ मल, घर र सटर निर्माणले गति लिएको छ ।

प्रकाशित : भाद्र १५, २०७५ ११:१३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT