४ दशकपछि सडक

कृषि उपज बजार पुर्‍याउन सुविधा
बुढेसकालमा गाउँबाटै गाडी चढ्न पाउँदा स्थानीय खुसी
रमेशचन्द्र अधिकारी

धनकुटा — याक्ते गाउँका ७८ वर्षीय जीतबहादुर आठपहरिया घरको आँगनबाटै पहिलोपटक मोटर चढेर सदरमुकाम पुगे । आफ्नो गाउँमा मोटरबाटो आइपुग्छ भन्ने कमै आशा गरेका उनी यसरी घरआँगनबाटै गाडी चढ्न पाउँदा खुसीको सीमा नाघेको बताउँछन् ।

त्यसो त धनकुटा नगरपालिकाका घोषणा हुँदा धनकुटामा मोटर बाटो आइसकेको थिएन । ०३५ सालमा नगरपालिका बनेको दुई वर्षपछि जिल्लामा मोटरबाटोको सञ्जालले तराई जोडेको थियो । तर सदरमुकामबाट मुस्किलले चार किलोमिटर दूरीको धनकुटा नगरपालिका ८ स्थित याक्ते तथा तेत्रिदाङ गाउँमा चार दशकपछि बल्ल मोटरबाटो पुगेको छ ।


मुलुकभरमा नै धनकुटा नगरपालिका क्षेत्रमा मात्र बसोबास गर्ने आठपहरिया जाति रहेको याक्तेले दुर्गम गाउँको झझल्को दिन्छ । त्यसै गाउँमा चार महिना अघिदेखि मात्र बल्ल सवारी साधन सञ्चालनमा आएको छ । ‘मलाई यो उमेरमा घरैबाट गाडी चढेर बजार (धनकुटा सदरमुकाम) पुग्न पाइन्छ भन्ने आशै थिएन’, जीतबहादुरले भने, ‘धन्न मोटर चल्यो, अब अस्पताल जान समेत हिँड्नु नपर्ने भो ।’

Yamaha


कृषि उपज तथा फलफूल उत्पादन हुने उक्त गाउँबाट विगतमा स्थानीयले डोकोमा भारी बोकेर बजारमा बिक्री गर्न लैजान्थे । तर गाउँघरमा मोटर पुग्ने भएपछि स्थानीय केही युवाले त ढुवानी साधन खरिद गरेरै उत्पादित वस्तु बजार पुर्‍याउन थालेका छन् । व्यावसायिक रूपमा आफ्ना उत्पादन सहज रूपमा बिक्री गर्न पाउँदा दंग परेका छन् ।


स्थानीय रितेश राई आठपहरियाले आफ्नै लगानीमा पिकअप गाडी खरिद गरेर उत्पादित वस्तु बजार पुर्‍याउन थालेको बताए । गालेभेडा, सरिफा, भुइँकटहर लगायतका वस्तु उनले बजारसम्म ढुवानी गर्दै आएको जानकारी दिए । ‘अब त हामी पनि सुगमबासी भएका छौं’, उनले भने, ‘सदरमुकाम नजिक रहेर पनि वर्षौं ओझेल परेको गाउँ अब विकास हुने आशा पलाएको छ ।’


नगरपालिकाले धनकुटा ७ स्थित बस पार्कदेखि घुमाउने चौतारा, टेकुनाला, याक्ते, सान्ताङ लगायतका स्थानमा चक्रपथ निर्माणको योजना अनुसार सडक सञ्जालले जोडेको नगर प्रमुख चिन्तन तामाङको भनाइ छ । खासगरी कृषि उत्पादन बजारसम्म पुर्‍याउन र स्थानीयलाई सहज यातायातको लागि नगरपालिकाले सडक निर्माण गरेको उनको भनाइ छ ।


आर्थिक वर्ष ०७४/०७५ मा २१ लाख रकम विनियोजन गरेर सडक निर्माण गरिएको नगरपालिकाले जनाएको छ । उक्त गाउँमा सार्वजनिक नियमित सवारी साधन भने सञ्चालनमा आएका छैनन् । तर रिजर्भ गरेका टेम्पो, भेन तथा अन्य सवारी साधन पनि गाउँमा सहज पुग्न थालेपछि आवतजावतमा सजिलो भएको स्थानीय प्रेमिका राई बताउँछिन् । याक्तेमा २० र नजिकको अर्को गाउँ तेत्रेदाङमा १८ घरपरिवारको बसोबास छ । ती गाउँमा अल्पसंख्यक आठपहरिया जाति बसोबास गर्छन् । गाडी बाटो नपुग्दा स्थानीयले कम्तीमा दुई घण्टा बढी समय पैदल हिँडेर बजार पुग्ने गरेका थिए । ०६८ सालमा तत्कालीन कार्यकारी अधिकृत महेन्द्रकुमार खाम्याहाङको पालामा उक्त गाउँ भएर सान्ताङ हुँदै धनकुटा बजारसम्म चक्र पथ निर्माण गरिने योजना अघि सारिएको थियो । तर जननिर्वाचित पदाधिकारीबाट सडकको पूर्णता पाएको नगरपालिका स्रोतले जनाएको छ ।


केही वर्ष अघिदेखि बिजुली बल्न थालेसँगै सडक सञ्जालले जोडिएपछि राहतको महसुस गरेको स्थानीय ७४ वर्षीय वृद्धिमाया राईले बताइन् । नगर क्षेत्रमा उक्त गाउँमा सडक पुगेसँगै अब अधिकांश गाउँबस्ती सडक सञ्जालले जोडिएका छन् ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : भाद्र १५, २०७५ ११:१३
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

रोपाइँ जात्राको रमझम

जिल्लावासीको साझा पर्व
युवापुस्तामा संस्कृति हस्तान्तरण गर्दै परम्परा चलाउँदै
विप्लव भट्टराई

इलाम — मलेसिया ११ वर्ष बसेर भर्खरै फिरेका इलाम सदरमुकामका बुद्धिमान राई बिहीबार रोपाइँमा साँच्चै व्यस्त देखिए । झिमझिम पानीसँगै बाहुसे गर्न व्यस्त राई अघि गोरुहली र पछि रोपाहर लगाएर धपेडीमा देखिन्थे । लामो समयसम्म विदेशमा विताएका न्यास्रोपन मेटाउन पनि उनलाई यो रोपाइँ रमाइलो लागिरहेको थियो ।

गीत लेखनदेखि फुटबल खेलमा व्यस्त हुने सन्तोष भक्तराज गाउँको मुखियाझैं छाता ढल्काएर रोपाइँ नियालिरहेका थिए । बेठी लगाएर रोपाइँ गर्दा मुखियाले सान देखाएर रोपाइँको अवलोकन गर्ने गर्छन् । हली, बाउसे, रोपहार एक सय बढी आ–आफ्नै धुनमा थिए ।


कुनै खेतमा रोपाइँ नभएर ठ्याक्कै रोपाइँको झल्को दिनेगरी हजारौं दर्शकको समेत उपस्थितिमा इलाम बजारमा निकालिएको परम्परागत रोपाइँ जात्राको दृश्य थियो । बर्खाभरिको थकाइ मेटदै एक आपसमा रामाइलो गर्ने उद्देश्यले परम्परादेखि अस्तित्वमा रहेको रोपाइँ जात्रा निकालिँदा ठूलो भीड जम्मा हुनु स्वाभाविक नै हो ।


स्थानीय विद्यालयहरूले बिदा समेत दिइएको यो जात्रा कुनै जाती विषेश नभएर समग्र जिल्लाबासीको पर्वका रूपमा स्थापित हुँदै गएको छ । युवापुस्तामाझ संस्कृति हस्तान्तरण गर्दै परम्परा थेग्ने उद्देश्यले निरन्तरता पाएको जात्रा इलामेकालाई सांस्कृतिक सम्मिलनको पर्व समेत बनेको छ ।


पछिल्लो समयमा पश्चिमा संस्कृतिको प्रवेशसँगै भेटघाट र मन बहलाउने अन्य माध्यम प्रशस्त हुँदा जात्राको रौनक भने घटदो छ । इलाममा नेवार जातिको बसोबास सुरु भएदेखि नै थालिएको यो जात्रालाई पछिल्लो समयमा जिल्लाका सवै समुदायले पर्वका रूपमा मनाउने गरेका छन् ।


‘सबै समुदायले स्वतस्फूर्त उपस्थिति देखाउँदै पर्वका रूपमा यसलाई मनाउने गरिएको छ,’ खोजकर्ता युद्ध वैद्यले भने, ‘जिल्लाकै पहिचानका रूपमा स्थापित भए पनि पुराना कतिपय चलन भने लोप भएका छन् ।’ उनकै भनाइमा पहिला जात्रापछि रातभर लिम्बू जातिको धान नाँच नाच्ने चलन थियो ।


संस्कृतिको जगेर्ना गर्दै पर्यटक आकर्षणका लागि नेपाल भाषा तथा संस्कृति समाजको आयोजनामा निकालिएको जात्रा हेर्न गाउँगाउँबाट वाक्लो उपस्थिति थियो । लोप भइसकेको बेठी लगाएर रोपाइँ गर्ने चलनको झल्को जात्रामा पाइन्छ ।


ठूलाठालूले बाजागाजासहित ठूलो उपस्थितिमा उत्सवमय रोपाइँ गर्ने चलन ‘बेठी’ बाट प्रभावित भएर यो जात्रा सुरु भएको पाकाहरू बताउँछन् । पुरुषले महिलाको महिलाले पुरुषको अभिनय गर्ने चलन जात्राको विषेशता हो ।


विभिन्न जातजातिका पहिचान झल्कने झाँकी, नाँचगानका साथ रोपाइँजात्रामा मनोरञ्जन दिलाइएको थियो । संस्कृतिको धरोहर मानिने यो जात्राको रौनक पनि पछिल्लो समय घट्दै गएकाले युवाहरू संरक्षणमा लाग्नुपर्ने स्थानीयको भनाइ छ ।


‘पहिलोपटक रोपाहारको भूमिकामा अभिनय गर्दा ठ्याक्कै खेतमा रोपाइँ गरेको अनुभूति भयो,’ मोडलिङमासमेत व्यस्त लक्ष्मी राईले भनिन् । विद्यालय नै बिदा गरेर विद्यार्थीलाई पनि पुरानो चलन जात्रामार्फत सिकाउने गरिएको छ । जात्रामा सहभागी हुन विद्यार्थीबीच पनि तछाडमछाड हुने गरेको छ ।


जिल्लाको पश्चिमी मंगलबारेमा बुधबार रोपाइँजात्रा निकालियो । नाम्सालालिङ, दानाबारी र फिक्कलमा पनि रोपाइँजात्रा निकालिन्छ । जिल्लामा लाखेजात्रा, गाईजात्रा र रोपाइँ जात्रालाई वर्षेनी उत्सवमय बनाइने गरिएको छ ।

प्रकाशित : भाद्र १५, २०७५ ११:१३
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT