एकीकृत खेतीमा किसान

परिवारमा खेती गर्नेको संख्या घटेपछि एकीकृत खेती गरिँदै
जमिनको उत्पादकत्व बढ्यो
अर्जुन राजवंशी

गौरादह (झापा) — जिल्लाका किसान एकीकृत खेतीतर्फ आकर्षित भएका छन् । परिवारमा खेती गर्नेको संख्या घट्दै गएपछि किसान एकीकृत खेतीतर्फ लागेका हुन् ।

एकीकृत खेती गर्दै आएको झापाको गौरादहस्थित नमुना एकीकृत सहकारी खेतीको गोदाम र कार्यालय भवन । तस्बिर : अर्जुन

गौरादह नगरपालिकास्थित महारानीझोडा साना किसान कृषि सहकारी संस्थाले एकीकृत खेतीलाई प्रवद्र्धन गरेको छ । संस्थाले नमुना एकीकृत सहकारी खेती र जागृति एकीकृत सहकारी खेतीमार्फत सामूहिक खेती प्रणालीलाई विकास गरेको हो ।

सहकारीले हाल एक सय हेक्टर क्षेत्रफलमा एकीकृत खेती गर्दै आएको छ । स्थानीय ९० किसानबाट २५ वर्षका लागि खेत भाडामा लिएर सामूहिक खेतीलाई अघि बढाएको सहकारीकी अध्यक्ष मीना ढकालले बताइन् । एकीकृत खेती ०७१ देखि गर्दै आएको उनले बताइन् । एकीकृत खेती प्रणालीका कारण किसानको जमिनको उत्पादकत्व बढेको छ । खेती भाडामा लिँदा ४ पीएच अम्लियनपन रहेकोमा हाल बढेर ५.५ पीएच पुर्‍याएको नमुना एकीकृत सहकारी खेतीका अध्यक्ष बेधनिधि चापागाईंले बताए ।

विगतभन्दा एकीकृत खेतीबाट किसानले आम्दानी राम्रो पाउने गरेका छन् । किसानले एकीकृत खेती प्रणालीमा रोजगारी समेत पाएका छन् । किसानले खेत भाडामा दिएबापत वार्षिक प्रतिबिघा ३२ मन धान पाउने गरेका छन् ।संस्थाले ‘एक घर एक रोजगार’ कार्यक्रमलाई प्रभावकारी रूपमा अघि बढाएको छ ।

Yamaha

खेती संस्थालाई दिएपछि दैनिक काम गर्न इच्छुक किसानलाई संस्थाले प्रतिघण्टा ५० रुपैयाँका दरले हाजिरा समेत दिने गरेको छ । वार्षिक एक सय घण्टा काम गर्ने किसानलाई श्रमबोनस १० प्रतिशत र सेयर बोनसबाट ४० प्रतिशत नाफा बाँड्दै आएको छ । संस्थाले किसानका साना–साना टुक्रा खेतलाई जोडेर चक्लाबन्दी गरेको छ ।

संस्थाले चक्लाबन्दीअन्तर्गत १० बिघाको एउटा फाँट बनाएको छ । समान रूपमा सिँचाइ पुग्ने गरी खेत सम्याएको छ । खेतमा आधुनिक मेसिनरीका सामान पुग्नेगरी बाटो बनाइएको छ ।

संस्थाले खेत बाँझो राख्ने अवस्थालाई शून्यमा झारेको छ । दुई बाली धान खेती गर्ने गरेको छ । त्यसबाहेक मकै, गहुँ, तोरी र घाँस खेती गर्दै आएको छ । सहकारीले सामूहिक गाईपालन पनि गरेको छ । संस्थाले माछापालन पनि गरिरहेको छ ।

किसान महिला दिदीबहिनीलाई स्वरोजगार बनाउने उद्देश्यले संस्थाले नमुना अचार उद्योग पनि सञ्चालन गरेको छ । ‘अधिकांश किसानका छोराछोरी विदेश गएका छन् । स्वदेशमै भएकाहरू पनि पढेलेखेर राम्रो जागिरे भएका छन्’, किसान हेमनाथ घिमिरेले भने, ‘गाउँमा खेती गर्ने मान्छे नै छैनन् ।

कसैलाई अधिया दिँदा पछि मोहियानी लाग्ने डर । त्यसैले संस्थालाई खेत दिने किसान बढ्दै गएका छन् ।’ संस्थालाई खेती दिँदा राम्रो भएको किसान तुलसीराम ढकालले बताए । ‘हामीले धेरै माटो त दिएका छैनौं । तर, संस्थालाई खेती दिँदा राम्रो भएको छ । वार्षिक रूपमा मूल्यांकनअनुसारको आम्दानी दिएको छ ।

नाफा पनि बाँढेको छ । सबैभन्दा राम्रो खेतको अवस्था सुध्रिएको छ,’ उनले भने । एकीकृत खेती प्रणाली जिल्लाका अन्य स्थानमा पनि विस्तार हुने क्रममा छ । जिल्लाको कचनकवल गाउँपालिकामा सञ्चालित प्रधानमन्त्री कृषि आधुनिकीकरण परियोजनाअन्तर्गत धान सुपर जोन क्षेत्रमा पनि एकीकृत खेती अघि बढाउन किसान छलफलमा जुटेका छन् । परियोजनाले एक हजार हेक्टर क्षेत्रफलमा किसानलाई आधुनिक प्रणालीअन्तर्गत खेती गर्न अनुदानसहितको सहयोग गर्दै आएको छ ।

‘आधुनिक मेसिनरी प्रयोगबिना अब खेती गर्ने विकल्प छैन । त्यसका लागि चक्लाबन्दी खेती निर्विकल्प छ,’ सुपर जोन एकाइका प्रमुख वरिष्ठ कृषि अधिकृत मेघनाथ तिम्सिनाले भने, ‘ठूलो संख्यामा चक्लाबन्दी गरेर खेती गर्नलाई एकीकृत खेतीमै जानुपर्छ । हामी यसका लागि निरन्तर छलफलमा छौं ।’

Esewa Pasal

प्रकाशित : भाद्र १७, २०७५ १०:०६
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

भुटानी शरणार्थीको वार्ता चाहना

नेपाल–भुटान दुवै मुलुकले वास्ता नगर्दा शरणार्थीको अवस्था अन्योल
अर्जुन राजवंशी

दमक — शरणार्थीले भुटानसँगको अवरुद्ध वार्ता सुचारु गर्न नेपाल सरकारसित आग्रह गरेका छन् । उनीहरूले राजधानीमा सुरु बिमस्टेक शिखर सम्मेलनबाट अवरुद्ध वार्ता सुरु गराउन आग्रह गरेका हुन् ।

करिब डेढ दशकदेखि यसबारे वार्ता नहुँदा अन्योलपूर्ण अवस्थामा कष्टकर जीवन बिताउन बाध्य भएको उनीहरूले बताए । मोरङको पथरीशनिश्चरेस्थित भुटानी शरणार्थी शिविरका सचिव चम्पासिंह राईले नेपाल–भुटान अवरुद्ध वार्ता गर्न धेरै ढिला भएको बताए ।


उनले दुवै मुलुकका पदाधिकारीका तर्फबाट वार्ता सुचारु गर्न पहल हुनुपर्नेमा जोड दिए । उनले नेपाल–भुटान दुवै मुलुकले वास्ता नगर्दा आफूहरूको अवस्था झन् अन्योलपूर्ण बनेको बताए ।
आफूहरू कहिलेसम्म शरणार्थी भएर यसरी बस्नुपर्ने भन्ने प्रश्न उनको छ । उनले भने, ‘डेढ दशकदेखि दुवै मुलुक यस विषयमा संवादविहीन हुँदा हामीले विभिन्न हन्डर खेपेर जंगलभित्र २७ वर्ष बिताउन बाध्य भयौं । अहिले त बुबाआमा, छोराछोरी, आफन्त, छिमेकी पनि विभिन्न देश पुनर्वास भइसके । अब पनि हाम्रो निकाश निस्किएन भने कसरी बाँच्नु ?’


उनले बिमस्टेक सम्मेलनमा सहभागी हुन काठमाडौं आएका भुटानका अन्तरिम सरकारका प्रमुख सल्लाहकार ग्योल्पो छिरिङ वाङचुकसँग आफूहरूबारे नेपाल सरकारले छलफल गर्नुपर्ने माग गरे ।


उनले स्वदेश फिर्तीको माग २७ वर्षदेखि गर्दै आए पनि सफल नभएकोप्रति नेपालका प्रधानमन्त्री केपी ओली राम्ररी जानकार रहेको बताए । उनले सम्मेलनमा भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्री मोदीसमेत रहेकाले उनकै रोहबरमा नेपाल–भुटान अवरुद्ध वार्ता सुरु हुनुपर्ने माग गरेका छन् ।


झापाको दमकस्थित बेलडाँगी शिविरका पूर्वसचिव डीबी सुब्बाले पनि नेपाल–भुटान अवरुद्ध वार्ता तत्काल सुरु गर्न माग गरे । उनले बाँकी भुटानी शरणार्थीबारे नेपाल सरकार गम्भीर हुनुपर्नेमा जोड दिए । ‘अहिले त हामी थोरै छौं । तर, अब हाम्रो निकास के त ? यो विषयमा नेपाल सरकार गम्भीर हुन जरुरी छ,’ सुब्बाले भने, ‘यस कारण पनि नेपालले भुटानसँगको अवरुद्ध वार्ता सुरु गर्नुपर्छ ।’


सन् १९९० को दशकमा तत्कालीन भुटानी सरकारले दक्षिण भुटानका नेपाली भाषी नागरिकलाई बलजफ्ती देश निकाला गरेको थियो । उनीहरू भारतीय बाटो हुँदै नेपाल पसेका थिए । ठूलो संख्यामा भुटानी नागरिक नेपाली भूमिमा प्रवेश गरेपछि समस्या समाधानका लागि नेपाल र भुटान १५ औं चरणसम्म वार्ता भएको थियो ।


तर, लगातारको वार्तामा ठोस सहमति जुट्न नसकेपछि सन् २००३ यता कुनै पहल भएको छैन । १० वर्षअघि शरणार्थीसम्बन्धी संयुक्त राष्ट्रसंघीय संस्था (यूएनएचसीआर) को पहलमा विभिन्न ८ पश्चिमा मुलुकमा तेस्रो देश पुनर्वास कार्यक्रम सुरु भएको थियो ।


उक्त कार्यक्रमअन्तर्गत अहिलेसम्म एक लाख १२ हजारभन्दा बढी भुटानी शरणार्थी अमेरिका, क्यानडा, अस्ट्रेलिया, न्युजिल्यान्ड, डेनमार्क, नर्वे, बेलायत र नेदरल्यान्ड्स पुनर्वास भएका छन् । दमकस्थित बेलडाँगी र मोरङको पथरी शनिश्चरे शिविरमा दर्ता भएका/नभएका गरी ८ हजारभन्दा बढीको बसोबास छ ।


शिविरमा सक्रिय भुटान इन्डिपेन्डेन्ट पिपुल्स फोरमले विज्ञप्ति जारी गरी सम्मेलनमा शरणार्थी मुद्दा उठाइदिन प्रधानमन्त्री ओलीलाई ज्ञापन पत्र पठाएको छ । फोरमले सम्मेलनमार्फत भुटानी शरणार्थीको स्वदेश फिर्तीको पहल गरिदिन आग्रह गरेको हो ।

प्रकाशित : भाद्र १५, २०७५ ०७:२९
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT