सिंगो बस्तीमा १ शौचालय, २ चापाकल

विनोद भण्डारी

विराटनगर — महानगरका बासिन्दा भएर पनि वडा १६ दरैयाको ऋषिदेव बस्तीमा उज्यालो भुइँमा नखस्दै दिसा गरिसक्नुपर्ने बाध्यता छ । झिसमिसमै लोटी बोकेर झाडीतिर दौडने यहाँका ४५ परिवारको दैनिकी हो ।

त्यसका अलवा पिउने पानीका लागि चापाकलमा समेत लाइनमा बस्नुपर्छ । उनीहरूका लागि बिजुली बत्ती ‘आकासको फल आँखातरी मर’ भने जस्तै छ ।

बस्तीभरि एक घरमा मात्र शौचालय छ । उनीहरू बिहान झिसमिसमै नजिकको उखु बारीमा शौचालय गर्न पुग्छन् । स्थानीय सोमीलाल ऋषिदेव भन्छन्, ‘उज्यालो भएपछि बस्तीका सवैलाई शौच गर्न समस्या पर्छ । पुरुषलाई शौचालय नभए पनि खासै समस्या पर्दैन । तर महिलालाई भने धेरै असहज हुन्छ ।’

बस्तीमा शौचालय नभएकै चाहिँ होइन । गत वर्षको बाढीले सवै घरका शौचालय बगायो । बाढीपछि एउटा संस्थाले शौचालय बनाइदिने भन्दै प्रत्येक घरबाट दुई हजार उठायो । बस्तीकी अगुवा जालसी ऋषिदेवले भनिन्, ‘त्यो संस्थाले तीनवटा रिङमात्र गाडेर छोड्यो ।’ बस्तीमा बाहिरबाट पुग्ने जोकोहीलाई शौच लागे उनीहरू पनि झाडी पुग्नुको विकल्प छैन ।

दुई साता पहिला बस्तीमा स्वास्थ्य शिविर गरिएको थियो । अभियानकर्ता पारस थापाले भने, ‘स्वास्थ्य शिविरमा गएका चिकित्सक टोली पनि शौच गर्न नजिकको झाडी पुग्नुपर्‍यो ।’ महानगरपालिकाभित्रको उक्त बस्ती झट्ट हेर्दा विकट गाउँभन्दा फरक छैन । कच्ची सडक छ । पानी पर्दा नजिकको धावी तरेर बस्तीमा पुग्न सक्ने स्थिति रहदैन । बस्तीका प्राय: सवै महिला पुरुषको मुख्य आय दैनिक मजदुर गरेबापत पाउने ज्याला हो ।

बस्तीभरि खानेपानीका लागि २ वटा चापाकल छन् । ती कलबाट पानी ल्याउन बिहानैदेखि लाइन लाग्छ । एक बाल्टी पानी ल्याउन कम्तीमा १० मिनेट पालो पर्खनुपर्छ । रधियादेवी ऋषिदेवले भनिन्, ‘भाँडा मोल्न, नुहाउन र कपडा धुन त झन बढी समय कुर्नुपर्छ ।’ बस्तीमा झन्डै दुई सयको बसोबास छ ।चुनावको समयमा सवै उम्मेदवारले शौचालय बनाइदिने, खानेपानीको व्यवस्था गरिदिने अनि बाटो ग्राभेल गरिदिने आश्वासन दिएका थिए । स्थानीय लिलादेवी ऋषिदेवले भनिन्, ‘तर चुनाव जितेपछि उनीहरू एकपटक पनि फर्किएर आएका छैनन् ।’

उक्त बस्तीमा स्थानीय निर्वाचनअघि लोमन्ती भन्ने सस्ंथाले शौचालय बनाउने जिम्मेवारी लिएको थियो । वडा अध्यक्ष मनोज सुब्बाले संस्थाले बीचमै काम छाडेपछि त्यहाँ शौचालय निर्माण अलपत्र परेको हो । उनले भने, ‘वडा कार्यालयले उक्त बस्तीको समस्या समाधानका लागि विकल्पको खोजी गरिरहेको छ ।’ बस्ती नेपाल–भारत सीमा क्षेत्रमा पर्छ ।

Yamaha

Esewa Pasal

प्रकाशित : भाद्र २४, २०७५ ०९:२६
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

ह्वीलचियरबाट धाउँदै अध्यापन गराउँदै

बस्तीका बालबालिकालाई हरेक शनिबार बिहान अतिरिक्त क्रियाकलाप पनि गराइन्छ
विनोद भण्डारी

विराटनगर — कम्मरदेखि तलको भाग चल्दैन । तर पनि ३९ वर्षीय राजु क्षेत्री हरेक दिन बिहान करिब दुई किलोमिटर ह्वीलचियर गुडाएर महानगर १६ को दरैयास्थित ऋषिदेव बस्ती पुग्छन् ।

ह्वीलचियरमा बसेर ऋषिदेवका बालबालिकालाई नि:शुल्क ट्युसन पढाउँदै राजु क्षेत्री । तस्बिर– विनोद

‘इस्पाइनल कर्ड इन्जुरी’ बाट पीडित क्षेत्रीलाई उनका आफन्त हास्य कलाकार पारस थापाले हरेक बिहान ह्वीलचियरमा गुडाएर त्यहाँ पुर्‍याउँछन् अनि डेढ घण्टापछि घर ल्याइदिन्छन्
क्षेत्री र थापा उक्त बस्तीमा खाली हात पुग्दैनन् । उनीहरूको साथमा किताब, कापी, पेन्सिल, इलेजर, नेलकट, ब्रस, टुथपेस्ट, कपालमा लगाउने तेल र नुहाउने साबुन हुन्छ ।

फागुन दोस्रो सातादेखि उनीहरूको यही दैनिकी छ । त्यो बस्तीमा करिब ४५ परिवारको बसोबास छ । त्यहाँ ५० भन्दा बढी विद्यालय उमेरका बालबालिका छन् । तिनैलाई क्षेत्रीले हरेक दिन बिहान एक, डेढ घण्टा नि:शुल्क ट्युसन पढाउँदै आएका छन् ।

त्यहाँका बालबालिका विद्यालय भर्ना नहुने, भए पनि नियमित विद्यालय नजाने । विद्यालय समयमा माछा मार्ने र सिकार खेल्न हिंड्ने जानकारी क्षेत्रीको कानमा पर्‍यो । त्यसलगत्तै उनले चार दिनसम्म लगातार ह्वीलचियरमै यात्रा गरेर तिनको दिनचर्या बुझे । त्यो अवस्था देखेपछि क्षेत्रीलाई लाग्यो, बालबालिकालाई जसरी भए पनि विद्यालय भर्ना गराउने, नियममित विद्यालय पठाउने, घरमा हुँदा पढ्ने बानी बसाल्ने र सफाइ सिकाएरै छाड्नुपर्छ ।

विराटनगर आँखा अस्पतालका अप्टिकल एसिस्टेन्ड क्षेत्रीले आफन्त थापासँग मिलेर फागुन ११ गते ५ दर्जन कापी, पेन्सिल, इलेजर, नेलकटर, नुहाउने साबुन, ब्रस र टुथपेस्ट किने । भोलिपल्ट ती सामान लिएर बस्ती पुगे ।

त्यहाँ पुगेपछि उनले ह्वीलचियरमै बसेर ती सामान बाहिर निकाले । बालबालिकाले छपक्कै उनलाई छोपे । क्षेत्रीले भने तिनको नाम टिप्दै सबैलाई कपी, पेन्सिल, इलेजर, नेलकटर, नुहाउने साबुन, टुथपेस्ट र ब्रस हातमा थमाउँदै भुइँमा बस्न लगाएर पढाउन सुरु गरे ।

क्षेत्रीको प्रयासपछि उक्त बस्तीका सबैजसो बालबालिका स्थानीय श्रीमहामाया भगवती माविमा भर्ना भएका छन् । उनीहरू नियमित विद्यालय जान्छन् । हरेक दिन बिहान आफू आएर पढाउने र भोलिपल्ट आउँदा आफूले दिएको र स्कुलको गृहकार्य पूरा गरेको पाइने क्षेत्रीको भनाइ छ । पाठ्यसहितका ती सामग्री सकिएपछि क्षेत्रीले उनीहरूलाई पुन: दिन्छन् ।

क्षेत्रीले तीमध्येकी मनीषा ऋषिदेवलाई टिम लिडर बनाएका छन् । उनलाई टिमका बालबालिकाले नुहाए/ननुहाएको, साबुनले हात धोए, नधोएको, नङ काटे, नकाटेको, विद्यालय गए, नगएको, गृहकार्य गरे, नगरेको, कपाल काटे, नकाटेको र ब्रस गरे, नगरेको अनुगमन गर्ने जिम्मेवारी दिइएको छ । उनी भन्छिन्, समूहका सबै साथीहरू सरले भनेका कुरा उहाँ आउनुअघि नै पूरा गरेर पढ्न बसेका हुन्छन् ।

व्यवस्थापन संकायको स्नातक अन्तिम वर्षमा अध्ययनरत क्षेत्री डेढ दशकअघि मिल्स एरियाको भट्टा मोडमा साइकल दुर्घटनामा घाइते भएका थिए । त्यसपछि ‘स्पाइनल कर्ड इन्जुरी’ को समस्या भोगिरहेका छन् ।

यतिमात्र होइन, उनीहरूले बालबालिकाको घरमै नि:शुल्क स्वास्थ्य परीक्षणसमेत गराउँदै आएका छन् । उनीहरूको आँखा, दाँत र टाउकोसम्बन्धी चिकित्सकलाई बस्तीमै लगेर परीक्षण गराएर नि:शुल्क औषधि पनि उपलब्ध गराएका छन् ।

क्षेत्रीका सहयोगी थापाले भने बस्तीका गर्भवती महिलाको बस्तीमै नि:शुल्क स्वास्थ्य परीक्षण गराएर नि:शुल्क औषधि उपलब्ध गराइएको बताए । बस्तीका बालबालिकालाई उनीहरू हरेक शनिबार बिहान अतिरिक्त क्रियाकलाप पनि गराउने गर्छन् ।

यो अभियानमा अहिलेसम्म क्षेत्री र थापाले व्यक्तिगत रूपमा खर्च गर्दै आएका छन् । ‘केही संस्थाले सहयोग गर्ने आश्वासन दिएका छन्,’ थापाले भने, ‘ती संस्थालाई बालबालिकालाई आवश्यक पर्ने आधारभूत सामग्री उपलब्ध गराउन भनेका छौं ।’

प्रकाशित : भाद्र २२, २०७५ ०७:५६
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT