ऐलानी जग्गामा घरैघर

लालपुर्जा नभए पनि बेचबिखन हुँदै
बजार व्यवस्थापन समितिद्वारा राजस्व असुली
विनोद भण्डारी

विराटनगर — मोरङको बेलबारी नगरपालिका ११ का रामकुमार लिम्बूले लक्ष्मीमार्गको चार धुर जमिनमा करिब ६० लाख रुपैयाँको लागतमा तीनतले घर बनाएका छन् । उनको घरले चर्चेको जमिनको लालपुर्जा भने उनीसँग छैन ।

राष्ट्रिय वन चारकोसे जंगल अतिक्रमण गरेर निर्माण गरिएका मोरङको लक्ष्मीमार्ग बजारका पक्की घर । तस्बिर : विनोद

त्यहीँका याम कार्की, पदम राई, बीरबहादुर धिमाल र मिनु लिम्बूले पनि लालपुर्जा नै नभएको जमिनमा चारतले घर बनाएका छन । उनीहरूले आफनो घर बिक्री गर्न चाहँदा तुरुन्त बिक्री हुन्छ । पूर्वपश्चिम राजमार्गसँग जोडिएकाले जमिन र घरले अन्यत्रभन्दा बढी मूल्य पाउँछ ।


जमिन र घर खरिद बिक्री हुँदा स्थानीय बजार व्यवस्थापन समितिले अभिलेख राख्छ र त्यसबापत बजार व्यवस्थापनका नाममा केही राजस्व रकम पनि असुली गर्दै आएको छ । समितिको अध्यक्ष उनै रामकुमार लिम्बू हुन् । बेलबारीको लक्ष्मीमार्गमा मात्र करिव ६ सय घर लालपुर्जाबिनाको जमिनमा निर्माण भएका छन् । ती घर निर्माण भएको जमिन चारकोसे जंगलको हो । लक्ष्मी सामुदायिक वनको क्षेत्र पर्ने यो ठाउँमा करिब ३ हेक्टर वनको क्षेत्रफल अतिक्रमण गरेर बस्ती बसेको वडाध्यक्ष राजन पोखरेलको भनाइ छ ।

Yamaha


‘बस्तीका कुनै पनि घर र त्यसले चर्चेको जमिनको लालपुर्जा छैन,’ पोखरेलले भने, ‘तर ती घर र जमिन खरिद बिक्री भइरहन्छन् । यहाँको जमिन नम्बरी भन्दा महँगोमा बिक्री हुँदै आएको छ ।’ लालपुर्जाबिनाको यहाँको जमिन प्रतिधुर ५ लाख रुपैयाँसम्ममा किनबेच हुन्छ । अतिक्रमित जमिनमा बनेका घरको अभिलेख बजार व्यवस्थापन समितिमा छ ।


समितिका अध्यक्ष लिम्बूका अनुसार यो बस्तीका कसैले घर र जमिन बिक्री गर्दा समितिलाई जानकारी दिन्छ । त्यसपछि समितिले एक व्यक्तिले भोगचलन गरेको जमिन अर्काको अधिनमा रहेको भन्ने अभिलेख राख्ने गरेको लिम्बूले बताए । उनका अनुसार त्यसबापत समितिले खरिद बिक्रीको रकमअनुसार कम्तीमा १ हजार ५ सयदेखि ३ हजारसम्म राजस्व लिन्छ र त्यो रकम बजार व्यवस्थानमा खर्च गर्छ ।


वन क्षेत्र अतिक्रमण गरेर बनाइएको घर र जमिनको तत्कालीन डाँगीहाट गाउँ विकास समितिले कार्ड नम्बर वितरण गरेको थियो । त्यही कार्ड नम्बरअनुसार वजार व्यवस्थापन समितिले अभिलेख राखेको छ । अभिलेखमा प्रत्येक व्यक्तिले चर्चेको जमिनको चार किल्ला प्रमाणित गरी भोगवालाको फोटो टाँसिएको हुन्छ ।


अध्यक्ष लिम्बूका अनुसार त्यो जमिन कसैले बिक्री गरे उसको अभिलेखबाट उसको नाम र फोटो हटाएर नयाँ खरिदकर्ताको नाम र फोटो राखिन्छ । त्यही अभिलेखका आधारमा यहाँको जमिन र घर खरिद बिक्री हुँदै आएको लिम्बूको भनाइ छ ।


चारकोसे जंगलको ५५ हजार ५ सय हेक्टर क्षेत्र क्षेत्रफल हो । जिल्ला वन अधिकृत विनोदप्रसाद देवकोटाका अनुसार त्यसमध्ये करिव ६ सय हेक्टर अतिक्रमण भएको छ । ‘यो पुरानै समस्या हो,’ उनले भने, ‘अतिक्रमित जमिनमा ठूल्ठूला घर निर्माण गरेर बस्ती बसालिएको छ, स्थानीय स्तरबाट हटाउन सक्ने अवस्था छैन ।’ यो राष्ट्रिय समस्या भएकाले समाधानका लागि राज्यले नै नीति बनाउनुपर्ने उनले बताए ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : भाद्र २७, २०७५ ०९:३३
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

सिंगो बस्तीमा १ शौचालय, २ चापाकल

विनोद भण्डारी

विराटनगर — महानगरका बासिन्दा भएर पनि वडा १६ दरैयाको ऋषिदेव बस्तीमा उज्यालो भुइँमा नखस्दै दिसा गरिसक्नुपर्ने बाध्यता छ । झिसमिसमै लोटी बोकेर झाडीतिर दौडने यहाँका ४५ परिवारको दैनिकी हो ।

त्यसका अलवा पिउने पानीका लागि चापाकलमा समेत लाइनमा बस्नुपर्छ । उनीहरूका लागि बिजुली बत्ती ‘आकासको फल आँखातरी मर’ भने जस्तै छ ।

बस्तीभरि एक घरमा मात्र शौचालय छ । उनीहरू बिहान झिसमिसमै नजिकको उखु बारीमा शौचालय गर्न पुग्छन् । स्थानीय सोमीलाल ऋषिदेव भन्छन्, ‘उज्यालो भएपछि बस्तीका सवैलाई शौच गर्न समस्या पर्छ । पुरुषलाई शौचालय नभए पनि खासै समस्या पर्दैन । तर महिलालाई भने धेरै असहज हुन्छ ।’

बस्तीमा शौचालय नभएकै चाहिँ होइन । गत वर्षको बाढीले सवै घरका शौचालय बगायो । बाढीपछि एउटा संस्थाले शौचालय बनाइदिने भन्दै प्रत्येक घरबाट दुई हजार उठायो । बस्तीकी अगुवा जालसी ऋषिदेवले भनिन्, ‘त्यो संस्थाले तीनवटा रिङमात्र गाडेर छोड्यो ।’ बस्तीमा बाहिरबाट पुग्ने जोकोहीलाई शौच लागे उनीहरू पनि झाडी पुग्नुको विकल्प छैन ।

दुई साता पहिला बस्तीमा स्वास्थ्य शिविर गरिएको थियो । अभियानकर्ता पारस थापाले भने, ‘स्वास्थ्य शिविरमा गएका चिकित्सक टोली पनि शौच गर्न नजिकको झाडी पुग्नुपर्‍यो ।’ महानगरपालिकाभित्रको उक्त बस्ती झट्ट हेर्दा विकट गाउँभन्दा फरक छैन । कच्ची सडक छ । पानी पर्दा नजिकको धावी तरेर बस्तीमा पुग्न सक्ने स्थिति रहदैन । बस्तीका प्राय: सवै महिला पुरुषको मुख्य आय दैनिक मजदुर गरेबापत पाउने ज्याला हो ।

बस्तीभरि खानेपानीका लागि २ वटा चापाकल छन् । ती कलबाट पानी ल्याउन बिहानैदेखि लाइन लाग्छ । एक बाल्टी पानी ल्याउन कम्तीमा १० मिनेट पालो पर्खनुपर्छ । रधियादेवी ऋषिदेवले भनिन्, ‘भाँडा मोल्न, नुहाउन र कपडा धुन त झन बढी समय कुर्नुपर्छ ।’ बस्तीमा झन्डै दुई सयको बसोबास छ ।चुनावको समयमा सवै उम्मेदवारले शौचालय बनाइदिने, खानेपानीको व्यवस्था गरिदिने अनि बाटो ग्राभेल गरिदिने आश्वासन दिएका थिए । स्थानीय लिलादेवी ऋषिदेवले भनिन्, ‘तर चुनाव जितेपछि उनीहरू एकपटक पनि फर्किएर आएका छैनन् ।’

उक्त बस्तीमा स्थानीय निर्वाचनअघि लोमन्ती भन्ने सस्ंथाले शौचालय बनाउने जिम्मेवारी लिएको थियो । वडा अध्यक्ष मनोज सुब्बाले संस्थाले बीचमै काम छाडेपछि त्यहाँ शौचालय निर्माण अलपत्र परेको हो । उनले भने, ‘वडा कार्यालयले उक्त बस्तीको समस्या समाधानका लागि विकल्पको खोजी गरिरहेको छ ।’ बस्ती नेपाल–भारत सीमा क्षेत्रमा पर्छ ।

प्रकाशित : भाद्र २४, २०७५ ०९:२६
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT