पहिचान फर्काउँदै ‘सगरमाथा प्रवेशद्वार’

डिल्लीराम खतिवडा

उदयपुर — ‘सगरमाथाको प्रवेशद्वार’ को पहिचान बनाएको कटारी बजार सशस्त्र द्वन्द्वताका गुमनाम हुन पुगेको थियो । व्यापार व्यवसायसँगै विश्वको सर्वोच्च शिखर सगरमाथा क्षेत्रतर्फ पदमार्ग हँुदै आवजावत गर्ने पर्यटकको चहलपहल नहुँदा सुनसान बनेको थियो ।

त्यस बेला कतिपय व्यापारी पनि पलायन भए । करोडौंको व्यापार गर्ने थोक बिक्रेता कटारी छाडेर हिँडिसकेका थिए । सर्वसाधारणको चहलपहल समेत घटेको थियो । मुख्य सडकका रूपमा रहेको सिद्धिचरण लोकमार्गको पक्की सडक उक्किएर सवारी आवागमनमा समस्या थियो । खोटाङ, सोलु र ओखलढुंगाबाट आउने सर्वसाधारणले बाटो फेरिसकेका थिए ।


अचेल अवस्था फेरिएको छ । आफनो अस्तित्व नै गुमाउने अवस्थामा पुगेको कटारी बजारले विस्तारै गति लिन थालेको छ । सुनकोसी र दुधकोसीमा पक्की पुल बनेपछि ओखलढुंगा, सोलु र खोटाङ आवतजावत गर्नेहरूको एक रातको बसाइ कटारी हुने गरेको छ ।

Yamaha


कटारी बजार क्षेत्रको सरसफाइसँगै खानेपानीको व्यवस्थित हुँदै गएको छ । बजारको भित्री सडक स्तरोन्नति गरिएको छ । बसर्पाकलाई व्यवस्थित गरिएकाले सवारी आवगमन सहज हँुदै गएको छ ।


स्थानीय तहको गठनसँगै कटारी बजार पुन: पुरानो पहिचामा फर्कर्ने जर्मको गरिरहेको छ । ‘पुरानो र नयाँ कटारीलाई फयुजन गरेर आधुनिक कटारी बन्दै छ,’ कटारी नगरपालिकका प्रमुख ज्ञानेन्द्र श्रेष्ठले भने, ‘कटारीले चाँडै गुमेको छवि पुन: प्राप्त गर्दैछ ।’ बजारक्षेत्र वर्षदिन भित्रै धुवाँ धुलो रहित सहरका रूपमा विकास गर्ने गरी काम भइरहेको उनले बताए ।


कटारी बजारमा बढेको व्यापारिक चहलपहलले सर्वसाधारणको दैनिक जीवन सहज र सरल बनेको छ । कटारी केन्द्रबाट उदयपुरबासीलाई मात्र होइन, माथिल्लो सगरमाथा खोटाङ, ओखलढुङ्गा र सोलुखुम्बुका सर्वसाधारणलाई समेत दैनिक उपभोग्य बस्तुको खरिद बिक्री तथा आवतजावतमा सहज हँुदै गएको त्रियुगा उद्योग वाणिज्य संघका बरिष्ठ उपाध्यक्ष अरुण साहले बताए ।


‘द्वन्द्वको समयमा असुरक्षाका कारण सुनसान बनेको कटारी बजार पुन: व्यापारिक केन्द्रका रूपमा परिवर्तन हुँदै जादैछ,’ बरिष्ठ उपाध्यक्ष साहले भने, ‘नगरपालिकाले प्रमुख प्राथमिकतामा राखेर काम गरिरहेकाले कटारी बजार आधुनिक व्यापारी केन्द्र हुनेमा स्थानीयले विश्वास लिएका छन् ।’


द्वन्द्व व्यवस्थापनपछि तत्कालीन समयमा सरकारले ग्रामीण सडक निर्माण कार्यलाई उच्च प्राथमिकता दिएका थिए । कच्ची सडक निर्माण भएपछि नगरपालिकको ग्रामीण क्षेत्रका सर्वसाधारणलाई बजारसम्म आवतजावत गर्न सहज भएको छ । उनीहरूका उत्पादनले बजार पाउन थालेका छन् ।


कटारी बजारमा बढेको आर्थिक गतिविधिसँगै यस क्षेत्रका सर्वसाधारणको आर्थिक जीवन स्तरमा सकारात्मक परिवर्तन आइरहेको त्रियुगा उद्योग वाणिज्य संघका अध्यक्ष पुस्कर खडकाले वताए । ‘द्वन्द्वको समयमा असुरक्षालाई प्रमुख कारण देखाउँदै यहाँका व्यापारी पलायन भएका थिए,’ अध्यक्ष खडकाले भने, ‘तर द्वन्द्व व्यवस्थापन भएपछि उनीहरू पुन: यहाँ फर्किएका छन् ।’ जसले गर्दा आफ्नो उत्पादन बजारमा बेचेर जीवनयापन गर्ने किसानलाई समेत धेरै फाइदा पुगेको उनले बताए ।


कटारी बजार र कटारी नगरपालिका क्षेत्रमा अझ आर्थिक गतिविधि बढाउन नगरपालिकाले बृहत् गुरुयोजना तयार गरेको मेयर श्रेष्ठले बताए । ‘गुरुयोजना तयार पारेर काम गरिएकाले बजारको विस्तारसँगै नगरपालिकाको केन्द्र कटारी बजारसँग गाउँलाई जोडिसकिएको छ,’ नगर प्रमुख श्रेष्ठले भने, ‘वडाका केन्द्रसँग जोडिसकिएको छ, अब गाउँगाउँलाई केन्द्रसँग जोडने गरी चाँडै कामको सुरुवात गरिन्छ ।’


हिमाल, पहाड र तराईसँग जोडिएको कटारी बजार पूर्वको पशुपति भनेर परिचित हलेसी महादेवसँग केवुलकारले जोडने गरी काम भइरहेकाले कटारी गुमेको अस्तित्व पुन: प्राप्त गर्ने विश्वस्त रहेको उनले बताए ।

प्रकाशित : भाद्र २७, २०७५ ०९:२९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

‘गाउँमा अधिकार होइन महँगी र कर आयो’

‘गरिवको सरकार कहिलै नआउने रहेछ, हामी महिलालाई त ज्यालामा पनि भेदभाव छ’
देवनारायण साह

मोरङ — विराटनगर १२ बखरीस्थित मुसहर बस्तीका ६१ वर्षीय भगलु ऋषिदेवले भोट माग्न आउँदा नेताले सिंहदरबारको अधिकार गाउँमै आउँछ भन्ने सुनेका थिए । भोट खसाएको वर्ष बित्यो तर उनले सिंहदरबारको अधिकार गाउँमा आएको अनुभव गर्न सकेका छैनन् ।

‘अहिले गाउँमा अधिकार होइन महँगी र कर आएको छ,’ उनले भने, ‘हामी गरिबका लागि सुविधा कहिले आउने हो ?’ बाढीपीडितका लागि आएको बजेट पनि वितरण नहुँदा उनी झनै दु:खी छन् । यस्तै गुनासो भुटुन ऋषिदेवको पनि छ । ‘किसानको खेतमा कृषि मजदुरका रूपमा काम गरेर गुजारा गर्दै आएका हामीलाई बजार बढेर मजदुरी पनि खोसिएको छ,’ उनले भने, ‘खेती गर्ने जमिनमा अग्ला महल ठडिदै गएकाले खेती घटदै गएको छ ।’


हल्लो जोत्ने टयाक्टरले, सडक बनाउने जेसीबीले, निर्माण र उद्योग क्षेत्रमा भारतीय मजदुरले गरिरहेकाले आफूहरू रोजगारी अभावमा छाक टार्न पनि धौधौ परिरहेको उनले गुनासो पोखे । उनले ऋण लिन धितो राख्ने सम्पत्ति नभएकाले बैदेशिक रोजगारी पनि जान नसकेकाले भारतको दिल्ली, पञ्जाब, हरियाना, गुजरातमा रोजगारीका लागि जान बाध्य भएको सुनाए । मुलुकको पहिलो औद्योगिक नगरी विराटनगरका सुकुम्बासी दलित रोजगारीका लागि भारतमा आश्रित हुनु परेको भुटुनले गुनासो पोखे ।


‘गरिवको सरकार कहिलै नआउने रहेछ,’ सबनदेवी ऋषिदेवले भनिन्, ‘हामी महिलालाई त ज्यालामा पनि भेदभाव गरिएको छ ।’ वडा अध्यक्ष हिरालाल कामतले महिलालाई ३ सय र पुरुषलाई ५ सय ज्याला दिएको गुनासो उनको छ । ‘सुकुम्बासी, दलित महिलालाई सम्मानपूर्वक बाच्न हैन ज्याला पाउन पनि मुस्किल छ ।’ पछिल्लो समय विराटनगर महानगरपालिकाले सडक बिस्तारका लागि सडक छेउमा नै भएको घरहरू भत्काउन दिएको सूचनाले १० परिवार चिन्तित छन् ।


विराटनगर १८ शिबटोलका महतो, कामत, कायश्थलगायतको ६० सुकुम्बासी परिवारको पनि अवस्था उस्तै छ । स्थानीय ६० वर्षीय मर्नु महतोले कोइराला परिवारको घर विराटनगरमा निर्माण भएपछि घोघहा नदीको मुहान थुनिएपछि यहाँका नदी उकास जग्गामा आफूजस्ता सुकुम्बासी परिवारहरू बिस्तारै घर बनाएर बसोबास गर्न थालेको बताए विराटनगर महानगरपालिकाले सुकुम्बासीहरूका लागि प्रभावकारी काम गर्न सकेका छैन ।


महानगर प्रमुख भीम पराजुलीले महानगरस्थित सुकुम्बासी समस्या समाधानका लागि वडा १९ स्थित डेढ बिघा ऐलानी जग्गामा ६० वटा घर चालु आर्थिक वर्षमा निर्माण गर्ने बताए । उनले यसका लागि यूएन ह्याबिट्याट, जीवन विकास र सहारा नेपाललेसमेत सहयोग गर्ने सुनाए । यसका साथै वडा १२ स्थित सुकुम्बासीलाई पनि व्यवस्थित घर निर्माणको योजना रहेको प्रमुख पराजुलीले बताए ।

प्रकाशित : भाद्र २७, २०७५ ०९:२९
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT