बिरामीको हितमा ‘बायोइथिक्स’

कान्तिपुर संवाददाता

सुनसरी — चिकित्साशास्त्र र जीव विज्ञानले गरेको प्रगतिबाट उत्पन्न ‘नैतिक विवाद’ को अध्ययन गर्ने बायोइथिक्स (जैवनैतिक) सम्बन्धी बीपी कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानमा बुधबार छलफल गरियो  ।

धरानस्थित बीपी कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानमा आयोजित बायोइथिक्स बहसका सहभागी । तस्बिर : कान्तिपुर

जैवनैतिकले जैवप्रोद्योगिकी र औषधिसँग जोडिएको राजनीति, कानुन, जीव विज्ञान चिकित्साशास्त्रका विभिन्न पक्षसँग जोडिएका नैतिक मुद्दा उठाउने गरेको छ । विश्वभरि सञ्जाल रहेको बायोइथिक्स समूहमा नेपाल सन् २०१४ मा संलग्न भएपछि प्रतिष्ठानका चिकित्सक विद्यार्थीले प्रत्येक वर्ष जैवनैतिक विषयमा परिचर्चा गर्दै आएका छन् ।

उक्त अवसरमा मानसिक रोग विशेषज्ञसमेत रहेका नेपाल युनिटका प्रमुख प्रा.डा. धनरत्न शाक्यले चिकित्सा, स्वास्थ्य र जीव विज्ञान क्षेत्रमा हुँदै आएका वैज्ञानिक अनुसन्धानमा नीतिनियम (इथिक्स) को अध्यापन, तालिम र अनुसन्धानका लागि बायोइथिक्सको आवश्यकताबारे युनेस्कोको इथिक्स चेयरले जोड दिएको बताए । उनले भने, ‘मानिस र अन्य जीवका प्रजातिको अस्तित्व कायम राख्नका लागि जैवविज्ञान, इकोलोजी, औषधि र मानवीय मूल्य मान्यताको बीच अनुशासनको पाठ सिकाउने विषय बायोइथिक्स मात्र छ ।’

सहभागीले बायोइथिक्स प्राचीनकालदेखि नै बहसको विषय भए पनि पछिल्लो समयमा मानव क्लोनिङ, सरोगेसी, स्टिमसेल, गर्भपतन, इच्छामृत्यु–युथेनेसिया, औषधिको ट्रायल लगायतमा बायोइथिक्सले सवाल उठाउँदै आएको छ । बायोइथिक्सले प्रविधिको विकाससँगै मानवीय स्वास्थ्य अधिकारक्षेत्रमा गरिने प्रयोग व्यावहारिक, मानवतावादी, करुणाशील र मानवीय मूल्य मान्यता मैत्री हुनुपर्नेमा जोड दिँदै आएको सहभागीहरूले बताए ।

बायोइथिक्स विज्ञ प्रा.डा. रानोमल पिर्यानीले बायोइथिक्सको प्रमुख नियम रहेको बताए । उनका अनुसार विश्वव्यापी रूपमा मानिएका मूलभूत नियममा जानेर अन्जानमा कुनै पनि बिरामीलाई हानि नोक्सानी पुर्‍याउनु हुँदैन, बिरामीको हितमा सही निर्णय लिनुपर्ने र चिकित्सकले त्यो निर्णय बिरामीलाई सूचित गर्नुपर्ने, बिरामीलाई उपचारको फाइदा र शल्यक्रिया वा औषधिको साइड इफेक्ट र उपचार खर्चबारेमा जानकारी दिनु र उपचारका लागि चिकित्सक वा अस्पतालमा आएका बिरामी जतिसुकै गरिब भए पनि उपचार गर्नु बायोइथिक्सले भन्दै आएको छ ।

Yamaha

प्रकाशित : आश्विन २५, २०७५ ०९:०१
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

बाच्छा बिक्नै छाडे

रमेशचन्द्र अधिकारी

धनकुटा — धनकुटा नगरपालिका ४ देब्रेबासकी मेनुका अधिकारीले गाईको बाच्छा अर्थात् बहर ५० रुपैयाँमा बल्ल बिक्री गर्न सफल भएकी छन् ।

माउ गाईले दूध दिन छोडेपछि बहर बिक्री गर्न लागेकी उनले पहिले त पैसा तिरेर लैजाने ग्राहक नै फेला पारिनन् ।

कतिपयले सित्तै मागे भने, केहिले ५० रुपैयाँभन्दा कम मात्र मूल्य दिए । त्यसैले बढी मूल्य दिने ग्राहक पाएपछि उनले ५० रुपैयाँमा बल्ल बिक्री गर्न पाएको बताइन् । तत्कालीन पशु विकास कार्यालयमार्फत कृतिम गर्भाधानबाट जन्मिएको बहर बिक्री गर्न नसक्दा सित्तैमा दिन नचाहेकाले केही महिनाको पर्खाइमा झिनो मूल्यमा बिक्री गर्न सकेको उनले बताइन् । ‘स्याहार गरेर पालेको हलक्क बढेको बाच्छा सित्तैमा दिन मनैले मानेन’, उनले भनिन्, ‘धन्न ५० रुपैयाँ भए पनि मोल पाएँ ।’ पछिल्लो समय अधिकारीलाई जस्तै अधिकांस पशुपालक कृषकलाई गाईको बाच्छा बिक्री गर्नै सकस भएको छ ।

धनकुटा नगरपालिका ६ का कृषक गोपाल भण्डारीलाई पनि उस्तै समस्या परेको बताए । उनले बहर नबिकेपछि केही महिनाअघि सित्तैमा अर्को व्यक्तिलाई दिएको जानकारी दिए । त्यसैले गाई ब्याउँदा कृषकले बहरभन्दा बाच्छिको चाहना राख्ने गरेका छन् । तर बहरभन्दा केही बढी प्रतिशत मात्र बाच्छि जन्मिने सम्भावना रहने प्राविधिकको भनाइ छ । कृतिम गर्भाधान गराएका गाईमा केही बढी बाच्छी नै जन्मिने गरेको भेटरीनरी अस्पताल पशु सेवा तथा विज्ञ केन्द्रका नायव पशु प्राविधिक हरि राईले बताए । ‘जन्मिएका बहर बिक्री गर्न कृषकलाई सास्ती हुने प्रशस्तै गुनासो आउने गरेको छ,’ उनले भने, ‘समस्या बढे पनि समाधानको कुनै वैकल्पिक उपाए कार्यालयसँग छैन ।’

स्थानीय जातका गाईबाट जन्मिएका बहर भने महँगो मूल्यमा बिक्री हुने गरेको छ । खेतबारी जोत्न लायकदार भएकाले स्थानीय जातको बहरको मूल्य बढी हुने गरेको राईको तर्क छ । तर उन्नत जातका गाईबाट जन्मिएका बहर जोत्न कमजोर हुने भन्दै बिक्री गर्न कठिनाइ हुने गरेको बताए ।कतिपय कृषकले बिक्री नभएपछि सडकमा नै छाडा छोडिदिने त कतिपयले सित्तैमा दिनु बाहेक विकल्प नभएको बताउँछन् । पछिल्लो समय स्थानीयभन्दा उन्नत जातको गाई पालन गर्ने क्रम बढेसँगै यो समस्या चुलिँदै गएको छ ।

भेटरीनरी कार्यालयमार्फत कृतिम गर्भाधानबाट जन्मेका बहर व्यवस्थापन गर्ने कुनै विकल्प नरहेको कार्यालय स्रोतले बतायो । कार्यालयका सूचना अधिकारी पुष्पराज दाहालका अनुसार ५० प्रतिशतभन्दा केही बढी मात्र बाच्छी जन्मिने गरेका छन् । तसर्थ बहर बिक्री नहुने समस्या उल्लेख्य रूपमा वृद्धि हुँदै गरेको उनको भनाइ छ ।


आकलझुकल रूपमा मात्र उन्नत जातको साँढेको खोजी गरिँदा आफ्नो सम्पर्कमा रहेका स्थान देखाइदिने बाहेक अन्य व्यवस्थापनको काम गर्न नसकेको दाहालले बताए । एकातर्फ उन्नत जातको गाईपालन व्यवसाय फस्टाउँदै गएको छ भने अर्कोतर्फ त्यस्ता गाईको बहर सन्तान नबिक्ने समस्या बढदै गएको उनले जानकारी दिए ।


बहर नबिक्ने समस्या भएपछि भेटरीनरी अस्पतालले बाच्छी मात्र जन्मिने ‘सेक्ससिन’ नामको नयाँ प्रविधि भित्र्याउन लागेको सूचना अधिकारी दाहालले बताए । बाच्छी मात्र जन्माउने नयाँ प्रविधिका लागि जिल्लाका छथर जोरपाटी गाउँपालिका तथा महालक्ष्मी नगरपालिका लगायतले बजेट विनियोजन गरेर कार्यक्रम भित्र्याउने तयारी गरेका हुन् ।

प्रकाशित : आश्विन २५, २०७५ ०९:००
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्