अनाथ जस्तै बालमन्दिर

विप्लव भट्टराई

इलाम — तत्कालीन एमालेका तर्फबाट सुवास नेम्वाङले पटक/पटक चुनाव जित्दा सदरमुकामको बालमन्दिरमा मतदान गरे । ज्येष्ठ सभासदको नाताले संसद्को अध्यक्षता गर्दै मुलुकमा गणतन्त्र घोषणा गर्ने कांग्रेस नेता कुलबहादुर गुरुङको केन्द्र पनि यही हो  ।

यसअघि नगर प्रमुख र राज्यमन्त्री समेत बनेका केशव थापाको पनि मतदानस्थल यही हो । वर्तमान इलाम नगरपालिकाका प्रमुख महेश बस्नेतले पनि यही केन्द्रमा मतदान गरेका थिए । पञ्चायत कालदेखि नै धेरै राजनीतिक कार्यकर्ताका लागि मत बटुल्ने थलो बालमन्दिर थियो ।

उच्च राजनीतिक ओहोदामा पुग्न धेरै नेताको अमूल्य मत दिने थलो बनेको यही बालमन्दिर भने जीर्ण छ । बालबालिकालाई आवश्यक न्यूनतम सुविधा र अधिकारको पक्षमा काम गर्ने उद्देश्यले स्थापित बालमन्दिर पर्याप्त जमिन भएर पनि आफैं अनाथ अवस्थामा पुगेको छ । सदरमुकामको मटुमा रहेको बालमन्दिरलाई पर्याप्त सहयोग नहुँदा र आफ्नो सम्पत्ति सदुपयोग गर्न नसक्दा समस्या भएको हो ।


प्रशासनिक निकायको बीचमा बालमन्दिरसँग ७ रोपनी जमिन छ । तर जमिनको उपयोग हुन सकेको छैन । २०३९ सालमा नै बनेको पक्की भवन अहिले जीर्ण अवस्थामा पुगेको छ । बालमन्दिर परिसरमा बालमन्दिर आधारभूत विद्यालय सञ्चालित छ । तर यो जिल्ला बालसंगठन मातहत भने होइन । यही परिसरमा दृष्टिविहीनका लागि होस्टल सञ्चालन गरिएको छ । ९ जना विद्यार्थी यहाँ बसेर सदरमुकामका विभिन्न विद्यालय जान्छन् ।

आय आर्जनको कुनै स्रोत नहुँदा उद्देश्य अनुरूप सञ्चालन गर्न नसकिएको जिल्ला बाल संगठनका अध्यक्ष नारायण श्रेष्ठले बताए । ‘बालबालिको पक्षमा थुप्रै काम गर्नुपर्ने हो,’ उनले भने, ‘तर केन्द्रदेखि स्थानीय सरोकारवाला कसैले पनि ध्यान नदिँदा प्रभावकारी बन्न सकेको छैन ।’सभाहलसहितको ठूलो भवन अहिले बस्नै नसकिने अवस्थामा पुगेको छ । पटक/पटकको भूकम्पका कारण जीर्ण भवनको मर्मत सम्भारमा पनि कसैले चासो दिन सकेको छैन ।

Yamaha


एकतर्फ जिल्ला प्रहरी कार्यालय रहेको बालमन्दिरको प्राङ्गणको तीनतिरै पक्की सडक छ । तर मन्दिर परिसर भने झोडीले भरिएको छ । बालअधिकारका पक्षमा काम गर्ने थुप्रै संघसंस्था छन् । तर यो जेठो संस्थाको बेहाल देखेर पनि नदेखैझैं गर्ने प्रवृत्ति बढ्दो छ । यहाँ रहेको आधारभूत विद्यालयमा न्यून आयस्तर र अनाथहरू गरी २ दर्जन विद्यार्थी छन् । बालमन्दिर परिसरमा ठूलाठूला रूख रहेको र आवश्यक सरसफाइ नहुँदा भने होस्टलमा बस्नेसहितका विद्यार्थीलाई समस्या छ । यहाँ बनेको शौचालयसहितका केही संरचना जबरजस्ती बनाइएको सरोकारवाला बताउँछन् ।

ठूलो क्षेत्रफल र उपयुक्त स्थानमा रहेकाले स्रोत जुटाएर भवनसहित सडक छेउमा सटर खोल्नुपर्ने संगठनको भनाइ छ । ‘सडक छेउमा सटर खोल्ने हो भने त्यो भाडाको आम्दानीले बालबालिका लागि थुप्रै काम गर्न सकिन्छ,’ श्रेष्ठले भने । अहिले संगठनको भूमिका सामान्य गतिविधिमा नै समिति छ । वर्षमा एकपटक बालदिवसको दिन ग्रामीण क्षेत्रमा गएर खेलकुद, सांगीतिक, शैक्षिकलगायत विभिन्न प्रतियोगिता सञ्चालन गर्दै पुरस्कृत गर्नुबाहेक उति प्रभावकारी देखिएको छैन ।

संगठनसँग भएको रकमले आधारभूत विद्यालयमा १ शिक्षकको व्यवस्था गरिएको छ । तर स्रोत कम्ती भएकाले छ महिनाको मात्र तलब खाएर उनले काम गर्नुपर्ने अवस्था छ । संगठनसँग भएको ५ लाख रुपैयाँको ब्याजबाहेक अरू स्रोत छैन ।


इलाम नगरपालिकाकै फुटुकमा पनि संगठनको नाममा ८ रोपनी जति जमिन छ । तर त्यसको आम्दानी संगठनले पाएको छैन । संगठनले सञ्चालन गर्दै आएको दृष्टिविहीनको होस्टलमा निरन्तर विद्यार्थीसँग रहने गरी ब्रेललिपिको शिक्षक आवश्यक भए पनि त्यो व्यवस्था हुन सकेको छैन ।

प्रकाशित : आश्विन २५, २०७५ ०९:०२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

बिरामीको हितमा ‘बायोइथिक्स’

कान्तिपुर संवाददाता

सुनसरी — चिकित्साशास्त्र र जीव विज्ञानले गरेको प्रगतिबाट उत्पन्न ‘नैतिक विवाद’ को अध्ययन गर्ने बायोइथिक्स (जैवनैतिक) सम्बन्धी बीपी कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानमा बुधबार छलफल गरियो  ।

धरानस्थित बीपी कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानमा आयोजित बायोइथिक्स बहसका सहभागी । तस्बिर : कान्तिपुर

जैवनैतिकले जैवप्रोद्योगिकी र औषधिसँग जोडिएको राजनीति, कानुन, जीव विज्ञान चिकित्साशास्त्रका विभिन्न पक्षसँग जोडिएका नैतिक मुद्दा उठाउने गरेको छ । विश्वभरि सञ्जाल रहेको बायोइथिक्स समूहमा नेपाल सन् २०१४ मा संलग्न भएपछि प्रतिष्ठानका चिकित्सक विद्यार्थीले प्रत्येक वर्ष जैवनैतिक विषयमा परिचर्चा गर्दै आएका छन् ।

उक्त अवसरमा मानसिक रोग विशेषज्ञसमेत रहेका नेपाल युनिटका प्रमुख प्रा.डा. धनरत्न शाक्यले चिकित्सा, स्वास्थ्य र जीव विज्ञान क्षेत्रमा हुँदै आएका वैज्ञानिक अनुसन्धानमा नीतिनियम (इथिक्स) को अध्यापन, तालिम र अनुसन्धानका लागि बायोइथिक्सको आवश्यकताबारे युनेस्कोको इथिक्स चेयरले जोड दिएको बताए । उनले भने, ‘मानिस र अन्य जीवका प्रजातिको अस्तित्व कायम राख्नका लागि जैवविज्ञान, इकोलोजी, औषधि र मानवीय मूल्य मान्यताको बीच अनुशासनको पाठ सिकाउने विषय बायोइथिक्स मात्र छ ।’

सहभागीले बायोइथिक्स प्राचीनकालदेखि नै बहसको विषय भए पनि पछिल्लो समयमा मानव क्लोनिङ, सरोगेसी, स्टिमसेल, गर्भपतन, इच्छामृत्यु–युथेनेसिया, औषधिको ट्रायल लगायतमा बायोइथिक्सले सवाल उठाउँदै आएको छ । बायोइथिक्सले प्रविधिको विकाससँगै मानवीय स्वास्थ्य अधिकारक्षेत्रमा गरिने प्रयोग व्यावहारिक, मानवतावादी, करुणाशील र मानवीय मूल्य मान्यता मैत्री हुनुपर्नेमा जोड दिँदै आएको सहभागीहरूले बताए ।

बायोइथिक्स विज्ञ प्रा.डा. रानोमल पिर्यानीले बायोइथिक्सको प्रमुख नियम रहेको बताए । उनका अनुसार विश्वव्यापी रूपमा मानिएका मूलभूत नियममा जानेर अन्जानमा कुनै पनि बिरामीलाई हानि नोक्सानी पुर्‍याउनु हुँदैन, बिरामीको हितमा सही निर्णय लिनुपर्ने र चिकित्सकले त्यो निर्णय बिरामीलाई सूचित गर्नुपर्ने, बिरामीलाई उपचारको फाइदा र शल्यक्रिया वा औषधिको साइड इफेक्ट र उपचार खर्चबारेमा जानकारी दिनु र उपचारका लागि चिकित्सक वा अस्पतालमा आएका बिरामी जतिसुकै गरिब भए पनि उपचार गर्नु बायोइथिक्सले भन्दै आएको छ ।

प्रकाशित : आश्विन २५, २०७५ ०९:०१
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT