‘चुनौती र अप्ठ्याराबीच रोचक अनुभव’

माधव घिमिरे

विराटनगर — प्रदेश १ को प्रदेशसभाको वर्षे अधिवेशन २३ वटा विधेयक पारित गर्दै तीन दिनअघि सकिएको छ  । अधिकांश सांसद घर फर्किसकेका छन्  ।

प्रदेश १ संसद्को पहिलो बैठकका सहभागी सांसदलगायत । फाइल तस्बिर : कान्तिपुर

नयाँ संरचनाअनुसारको प्रदेश संसद, संसदीय अभ्यासमा नयाँ अनुहार र कतिपय अप्ठ्याराका बीच सिक्दै अघि बढ्दै गर्नुपर्ने अवस्था अनुभव गरेको उनीहरूले बताएका छन् ।


जेठ १७ मा सुरु अधिवेशन १ सय ३० दिन चलेको थियो । यो अवधिमा ५८ पटक बसेको संसदको वैठकले वार्षिक नीति तथा कार्यक्रम, बजेट र विधेयक पारित गर्‍यो । यसबीचमा सभामुखलगायत पदाधिकारी चयन, सरकार गठन, विभिन्न कानुन निर्माण, विषयगत समिति गठनलगायत काम भएका छन् ।

Yamaha


दसैंअघि नै प्रदेशको स्थायी राजधानी र नामकरण गर्ने भनिए पनि यो काम भने थाती नै राखिएको छ । यो काममा सहमतिका लागि समय अपुग भएको सरकारको तर्क रह्यो । सरकारले प्रस्ताव दर्ता नगराए पनि यसबारे छलफल भने सुरु भएको छ । कतिपय सांसदले यी विषय चाँडै टुंगोमा पुर्‍याउनुपर्ने भन्दै सरकारको ध्यानाकर्षण समेत गराएका थिए ।


शान्ता पौडेल, ताहिर मियाँ, सरिता थापा, बलबहादुर साम्सोहाङलगायत सांसदले नाम र राजधानीको विषय थाती रहँदा अन्योल बढेको बताएका थिए । मुख्यमन्त्री शेरधन राईले प्रदेश राजधानी विकेन्द्रीत रूपमा राख्ने आशयसहितको अभिव्यक्ति सदनबाहिर सार्वजनिक रूपमा दिएपछि यो विषयमा बढी चर्चा र चासो चुलिएको थियो । यो अधिवेशन समाप्तिसँगै उनले अब अर्को अधिवेशनको सुरुमै यी विषयलाई संसदमा प्रवेश गराइने बताएका छन् ।


अधिवेशन सकिएसँगै कानुन निर्माणलगायत काममा धेरै कुरा अनुभव गर्न पाइएको सांसदहरूको प्रतिक्रिया छ । शून्यबाट सुरु गर्नुपर्ने अवस्था भएकाले चुनौती र असजिलो अवस्था आए पनि ती स्वाभाविक भएको उनीहरूको बुझाइ छ ।


उदयपुरकी सांसद अम्बिका थापा नयाँ संरचनाअन्तर्गत प्रदेश संसद पनि नयाँ अभ्यास भएकाले धेरै कुरा सिक्दै गर्दै जानुपर्ने अवस्था रहेको बताउँछिन् । ‘संसद् पनि नयाँ हामी पनि अधिकांश नयाँ नै भएकाले कतिपय कुरा सिक्दै अघि बढ्नुपर्ने अवस्था रह्यो,’ उनले भनिन्, ‘धेरै अनुभव गर्न पाइएको छ, अबका अधिवेशनमा यो अनुभवले थप काम गर्न सहयोग पुग्ने विश्वास छ ।’


संसदमा विधेयकहरू प्रस्तुत हुँदा कतिपय अवस्थामा आफूले समेत सुझाव दिएको उल्लेख गर्दै थापाले ती सुझावहरू समेत समेटेर विधेयकहरूलाई परिमार्जन गरिएको बताइन् । संसद् वैठक र विषयगत समितिहरूमा पनि बुँदागत छलफल हुने भएकाले सहज भएको उनको अनुभव छ ।


यो अवधिमा संसदले विभिन्न कानुन बनाएको उल्लेख गर्दै झापाका सांसद एकराज कार्कीले अब तिनको कार्यान्वयन पक्षमा ध्यान दिनुपर्ने बताए । ‘कानुन बनेका छन्, अझै कतिपय बनाउन बाँकी छ,’ उनले भने, ‘बनिसकेका कानुन कार्यान्वयन गर्न जटिलता पनि छ, यसलाई मिलाउन समय लाग्छ ।’


नयाँ अनुभव भएको र संघीयतालाई स्थापित गर्नुपर्ने चुनौती रहेको अवस्थामा कर्मचारीतन्त्रमा रहेको केन्द्रीकृत मानसिकताले केही समस्या परिरहेको अनुभव गरेको कार्कीले बताए । प्रदेशको नाम र स्थायी राजधानीको टुंगो लगाउने विषय सांसदहरूको सार्वभौम अधिकार भएको उल्लेख गर्दै यसमा विचार गरेर निष्कर्षमा पुगिने उनको भनाइ छ । ‘यो ऐतिहासिक जिम्मेवारी हो,’ कार्कीले भने, ‘सुरक्षा, सुविधा र सुगमता जस्ता कुरालाई दृष्टिगत गर्दै राजधानी तोकिने छ ।’


यी दुई महत्त्वपूर्ण विषयमा संसदीय दलमा समेत छलफल भएको र अनौपचारिक रूपमा पनि पर्याप्त छलफल हुन थालेको उल्लेख गर्दै सबै सन्तुष्ट हुने गरी सकेसम्म सहमतिकै आधारमा नाम र राजधानीको टुंगो लगाइने उनले बताए ।


मोरङबाट प्रतिनिधित्व गर्ने प्रतिपक्षी दल कांग्रेसका प्रमुख सचेतक केदार कार्की आफ्नो पार्टी संसदीय प्रणालीकै नीति सिद्धान्त अँगाल्ने भएकाले यो अभ्यास एकदमै नौलो नभएको बताउँछन् । तैपनि कतिपय कुरा नयाँ भएकाले सिक्दै अघि बढ्नुपर्ने अवस्थाबाट गुज्रिएको उनको भनाइ छ ।


कानुन बनाउने क्रममा सबैजसो विधेयकमा आफूहरूले संशोधन प्रस्ताव पेस गरेको र तिनलाई समेटेर परिमार्जित रूपमा विधेयक पारित भएको अनुभव उनले सुनाए । वित्तीय व्यवस्थापन विधेयकमा भने आफूहरूको असन्तुष्टि हुँदाहुँदै पारित गरिएको उनको भनाइ छ । त्रुटिपूर्ण रहेको उक्त विधेयकमा सुधार गरिनुपर्ने आवाज उठाए पनि बेवास्त गरिएको कार्कीले बताए ।


नयाँ संरचना भए पनि केन्द्रले प्रदेशलाई अधिकार नदिने अनि भएका कतिपय अधिकार समेत खोस्ने प्रवृत्तिले संघीय संसद र सरकारलाई समेत निकै अप्ठ्यारो भएको उनको अनुभव छ । सरकारले अति महत्वाकांक्षी नीति तथा कार्यक्रम ल्याएको तर पछि बजेटमा भने टुक्रे योजनाहरू समावेश गरेर अव्यावहारिक काम गरेको कार्कीले बताए ।

ओखलढुंगाबाट प्रतिनिधित्व गर्ने सांसद मोहनकुमार खड्काले पहिलोपटक भएको नीति निर्माणको अनुभव सकारात्मक रहेको सुनाए । ‘कानुन बनाउने कुरा सोचेजस्तो फ्याटफ्याट नहुने रहेछ,’ उनले भने, ‘यसमा धेरै अध्ययनको खाँचो महसुस गर्‍यौं ।’ कतिपय अप्ठ्यारा पक्षहरूमा विज्ञहरूसँग सल्लाह गरेर कानुन निर्माणको प्रक्रिया पूरा गरेको खड्काले बताए । यतिञ्जेलको अभ्यासले धेरै अनुभव गर्न पाएको र अबका दिनमा काम गर्न सहज हुने विश्वास जागेको उनले बताए ।


पहिलो अनुभव भएकाले करिब शून्यबाट काम सुरु गर्नुपर्ने अवस्थाबाट अघि बढेको अनुभव मोरङकी सांसद यशोदा अधिकारीको छ । तैपनि छोटो अवधिमा दुई दर्जन कानुन बनाइनुलाई उपलब्धि मान्नुपर्ने उनले बताइन् । ‘चुनौती र जटिलता अवश्य रह्यो,’ अधिकारीले भनिन्, ‘तर बिल्कुलै नयाँ संरचना र अभ्यास भएकाले यसलाई स्वाभाविक मान्नुपर्छ भन्ने लाग्छ ।’


झापाकी सांसद इन्दिरा राईले प्रदेशको नाम र राजधानीको टुंगो नलाग्दा मन खिन्न भएको बताइन् । प्रदेशको नाम र राजधानी चाँडै टुंगो लागोस् भन्ने संसदमा र बाहिर पनि आवाज उठे पनि यसमा ढिलाइ भइरहेको उनको भनाइ छ ।


जेष्ठ सदस्यका रूपमा प्रदेशसभा वैठकको प्रारम्भमा अध्यक्षता गरेका झापाका सांसद ओम सरावगी पहिलो प्रदेशसभा वैठकको अध्यक्षता गर्न पाउनु र सांसदहरूलाई शपतग्रहण गराउनु रोमाञ्चक अनुभव भएको सुनाउँछन् । ‘पहिलो संरचना त्यसमाथि आफ्नो पनि पहिलो अनुभव,’ उनले भने, ‘सुरुवाती प्रक्रियामा त्यो भूमिका निर्वाह गर्दा रोमाञ्चक अनुभवका साथै आत्मसन्तुष्टि पनि भयो ।’


संघीयता कार्यान्वयनका सन्दर्भमा केन्द्रको सहयोग भने निकै कम देखिएको उनको उनको बुझाइ छ । ‘जति काम हुनुपर्ने हो त्यति हुन सकेको छैन,’ सरावगीले भने, ‘नाम र राजधानी तोक्न ढिलाइ हुँदा असन्तुष्टि बढेको छ, यसलाई चाँडै सम्बोधन गर्न आवश्यक छ ।’ चुनौती र असजिलाहरू स्वाभाविक भए पनि तिनलाई चिर्दै अघि बढ्नुपर्ने अवस्था रहेको उनले सुनाए ।

प्रकाशित : आश्विन २६, २०७५ १०:२१
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

पाथीभरामा दर्शनार्थी बढे

पहिला बोकापाठाको बली चढाउने गरिएकोमा पछिल्ला वर्ष भने माना, पाथीमा भरेर सिक्का चढाउने प्रचलन
आनन्द गौतम

ताप्लेजुङ — झापा बिर्तामोडदेखि ताप्लेजुङसम्म जमरे औंसीदेखि दसैंका लागि आउजाउ गर्नेहरूका कारण चहलपहल बढेको छ  । बिर्तामोडदेखि चारआली हुँदै ताप्लेजुङ सुकेटारसम्मको २ सय ४० किलोमिटर मेची राजमार्ग सानाठूला सवारी साधनको दोहोरीलत आउजाउ भइरहेको छ  ।

ताप्लेजुङको पाथीभरामा सिक्का पैसा चढाउन भर्दै महिला । तस्बिर : आनन्द/कान्तिपुर

तराईबाट पहाड उक्लने र फर्कनेको ताँती सुरु भएको छ । बर्सेनि छुट्ने यो ताँती वडा दसैंको पूर्वसन्ध्यामा गरिने धार्मिक भ्रमणमा निस्किएको हो । ३ हजार ७ सय ९४ मिटर उचाइमा अवस्थित पाथीभरामा यो सिजनमा दैनिक पाँच हजारसम्म तीर्थयात्री आउने गरेको माथिल्लो फेदीका होटल ब्यवसायी बताउँछन् ।


पाथीझै चुलिएको मन्दिरमा पुग्न उनीहरूले फुङलिङ नगरपालिका ११ फुरूम्वूको काफ्ले पार्टीसम्म गाडीमा यात्रा गर्नुपर्छ । सुकेटार विमानस्थलदेखि काफ्ले पार्टीसम्मको १२ किलोमिटर भने कच्ची सडकको यात्रा गर्नुपर्छ । त्यसपछिको साढे चार किलोमिटर पैदल यात्रा ।


दर्शनका लागि आउने तीर्थयात्रीको संख्यालाई दृष्टिगत गरी पाथीभरा मन्दिर क्षेत्रमा स्वयंसेवक, सुरक्षाकर्मी परिचालन, होटलहरूको व्यवस्थापन लगायतको काम गरिएको छ । पाथीभरामा क्रियाशील संस्थाहरू पाथीभरा देवी मन्दिर संरक्षण तथा संवद्र्धन समिति, पाथीभरा क्षेत्र विकास समिति र स्थानीय प्रशासनले यसको व्यवस्थापन मिलाएका हुन् ।


फुङलिङ नगरपालिका १० र ११, पाथीभरा ३, सिरिजङ्गा ३, र फक्ताङलुङ गाउँपालिका ४ को शीरमा चुलिएर बसेको मन्दिरमा पुग्ने पैदलमार्गसम्म जस्तै बनाइएको छ । मोटरबाटो पुगेको काफ्ले पार्टीदेखि मन्दिरसम्मै ठूला ढुंगा ओछ्याएर यात्राका लागि सहज बनाइएको र यात्रुलाई कुनै समस्या नहुने समिति उपाध्यक्ष नारान थापा बताउँछन् ।


उकालोमा खानका लागि ठाउँठाउँमा पानीको व्यवस्था गरिएको छ भने मन्दिरमा चिया र तातोपानी खुवाउने व्यवस्था छ । सुकेटारसम्म कालोपत्रे र गोरेटो बाटो पनि हिँड्न सहज भएकाले त्यो बीचको कच्ची सडक नियमित सञ्चालनका लागि १२ जना सडक हेरालु राखिएको क्षेत्र विकास समितिका सदस्य गोपाल न्यौपाने बताउँछन् ।


न्यौपानेका अनुसार उनीहरूले १५ दिनअघिदेखि खाल्डामा ढुंगा हाल्ने, पानी कटाउने र यातायात सञ्चालनमा सहज बनाउने काम गरिरहेका छन । धेरै बिग्रेको सडकमा स्काइभेटर मेसिनले सडक बनाउने कामसमेत गरेको उनले बताए । सडक नियमितताको जिम्मेवारी तत्कालीन जिविस सदस्य ओमप्रकाश राईलाई दिइएको छ । साँझ बिहान हिँड्न सहज बनाउन सडक बत्तीको व्यवस्था गरिएको छ ।


माथिल्लो फेदी अस्थायी प्रहरी चौकीको तथ्यांकअनुसार देसको कुनै पनि जिल्लाका नागरिक पाथीभरा आउनबाट वञ्चित छैनन् । यहाँको चौकीमा तीर्थयात्रीको विवरण राखिन्छ । सबैभन्दा बढी तराईको झापा, मोरङ, सुनसरी र काठमाडौंका यात्रु आउने गरेका छन् । भारतको सिक्किम, आसाम, मनिपुर र दार्जेलिङबाट पूजाका लागि भक्तजन आउँछन् । अधिकांशले समूह बनाएर आफैंले गाडी लिएर आउने उनीहरू सदरमुकाम फुङलिङ र सुकेटारदेखि स्थानीय गाडीमा जान्छन् । सुरक्षा र सहयोगका लागि नेपाल प्रहरी र सशस्त्र प्रहरीले नौरथ सुरु भएसँगै थप जनशक्ति परिचालन गरेको छ ।


स्वास्थ्यका लागि माथिल्लो फेदीमा स्वास्थ्यकर्मीको टिम छ । तल्लो फेदीदेखि माथिल्लो फेदीसम्म बाक्लैगरी होटल तथा लज रहेकाले यात्रीलाई खानबस्नको समस्या नरहेको होटल व्यवसायी इन्द्रनारायण भट्टराई बताउँछन् । प्रशासनले होटलमा रेट बाहिरै टाँस्न लगाएको छ ।


प्राकृतिक सुन्दरता र जैविक विविधताको भण्डार यो क्षेत्रमा शोधकर्ता र पर्यटनमा रमाउनेहरू पनि आउने गरेका छन् । दुर्लभ रेडपाण्डाको प्रमुख बासस्थान यही क्षेत्रमा हो । सुकेटारदेखि भालुगौंडेसम्मको क्षेत्रलाई रेडपाण्डा संरक्षण क्षेत्रका रूपमा लिइएको छ ।


मौसम खुल्दा मन्दिर परिसरवाट ताप्लेजुङमै रहेका ७ हजार मिटर माथिका ११ वटा हिमाल देख्न सकिन्छ । विश्वको तेस्रो अग्लो हिमाल कञ्चनजङ्घा (८,५८६ मिटर) संखुवासभाको मकालु (८,४६३ मि.) सहजै नियाल्न सकिन्छ तीर्थयात्रीले यिनै हिमाललाई पृष्ठभूमिमा राखेर तस्बिर खिच्ने गरेका छन् । उत्पत्तिकालदेखि नै जातजाति, भाषाभाषीको विवाद र विभेद नभएको पाथीभरा सबै जातजातिलाई जोड्ने सेतु पनि हो । त्यसैले यहाँ पूजा र दर्शनमा सबैको सहभागिता रहने गरेको छ ।


परापूर्वकालमा भेडापालकको बथान अकस्मात हराएपछि हतासिएका भेडापालकले चारै दिशामा खोजी गर्दा पनि नपाएको र सपनामा देवीको दर्शन पाएपछि पूजा गर्ने चलन सुरु भएको एकमात्र किंबदन्ती छ । त्यो ओडार अहिले पनि छ । तर, विकटस्थानमा भएकाले त्यहाँ जान भने प्रोत्साहित गरिदैन ।


तत्कालीन राजा वीरेन्द्र, ज्ञानेन्द्र, युवराज दिपेन्द्र, पारसदेखि राष्ट्रप्रमुख विद्यादेवी भण्डारीले दर्शन गरेको पाथीभरा नपुगेका कुनै सरकार प्रमुख नरहेको समिति पदाधिकारी बताउँछन् । विभागीय मन्त्रीहरू त पैदल हिँडेरै देवीको दर्शनका लागि आउने गरेका छन् । प्रधानमन्त्री भने हेलिकप्टरमा आएर फर्कने गरेका छन् ।


पाथीभरामा पहिला बोकापाठाको अधिक बली चढाउने गरिएको थियो । पछिल्ला वर्ष भने माना, पाथीमा भरेर सिक्का पैसा चढाउने तर बली नदिने प्रचलन बढदो छ ।

प्रकाशित : आश्विन २६, २०७५ १०:२०
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT