व्यवस्था फेरियो, अवस्था उस्तै

कार्यालयमा कर्मचारी बस्दैनन्, जनप्रतिनिधि भेट्न गाह्रो
स्थानीय निराश हुँदै बसाइँ सर्ने मनस्थितिमा
डिल्लीराम खतिवडा

उदयपुर — बिजुली, बाटो, खानेपानी अभाव छ । गाउँपालिकामा विषयगत कर्मचारी छैनन् । सानो कामका लागि पनि कर्मचारी र जनप्रतिनिधि भेट्न गाउँलेलाई हम्मे पर्ने गरेको छ । कर्मचारी भेटिए, जनप्रतिनिधि भेटिँदैनन् । जनप्रतिनिधिलाई भेटे कर्मचारीको पत्तो हुँदैन ।

उदयपुरगढी गाउँपालिकाको केन्द्र उदयपुरगढी ।तस्बिर : डिल्लीराम/कान्तिपुर 

गाउँमा विकासका काम होला कि भन्ने सर्वसाधारण निराश हुन थालेका छन् । विकास गर्लान् कि भनेर चुनेका जनप्रतिनिधि समेत कार्यालय नबस्दा उदयपुरगढी गाउँपालिकामा यस्तो अवस्था देखिएको हो ।

गाउँपालिकको केन्द्र ऐतिहासिक स्थान उदयपुरगढी हो । गाउँपालिकको नाम पनि केन्द्र रहेको स्थानसँगै मिल्ने गरी राखिएको छ । जिल्लाकै पुरानो सदरमुकामसमेत रहेको सेन वंशीय राजाले राज्य गरेको गढीमा रहेको केन्द्रमा खानेपानी छ । व्यवस्थित भने छैन । वितरण लाइनमा समस्या आएर एकपटक बिग्रियो भने साता दिनसम्म पानी आउँदैन ।

निर्माणाधीन धरान–चतरा–हेटौंडा सडक योजना (मदन भण्डारी लोकमार्ग) बाट ८ किलोमिटर दूरीमा रहेको गाउँपालिका केन्द्र उदपुरगढीको सडक अव्यवस्थित छ । ८ किलोमिटर सडक छिचोल्न झन्डै डेढ घण्टा लाग्ने गरेको छ । केन्द्रमा बैक नहुँदा गाउँपालिका कार्यालयमा हुने आर्थिक कारोबारका लागि नेपालटार बजार पुग्नुपर्छ । ग्रामीण विद्युतीकरणका लागि भन्दै सर्वसाधारणले समेत करिव २ करोड रुपैयाँ जम्मा गरेको वर्ष दिन बितिसक्यो । गाँउपालिकाले सवै वडाका सबै घरमा बिजुली पुर्‍याउने लक्ष्यसाथ ६० करोड रुपैयाँको योजना अघि सारिएको छ ।

यसको काम भइरहे पनि विभिन्न बहानामा काम ठेकेदारले काममा ढिलाइ गरिरहेको स्थानीयको भनाइ छ । वडा कार्यालयमा वडाध्यक्ष बस्दैनन् । गाउँपालिकामा विषयगत कार्यालयका कर्मचारी बस्दैनन् । कर्मचारी र जनप्रतिनिधि नबस्दा कुनै काम गर्नुपरे समस्या पर्ने गरेको स्थानीय नन्दीमाया मगरले बताइन् । ‘कर्मचारी हुँदा वडाध्यक्ष हँुदैनन्,’ नन्दिमायाले भनिन्, ‘नागरिकताको सिफारिस लिन पनि ५ दिन कुर्नुपर्छ ।’

आधारभूत आवश्यकताका कुरामा लगानी भए पनि भरपर्दो सेवा पाउन नसकेको स्थानीयको भनाइ छ । ‘बिजुली, पानी, बैंक, बाटोका लागि वर्षौंदेखि लगानी भइरहेको छ,’ स्थानीय दीपक रोक्काले भने, ‘अहिलेसम्म केही भएको छैन, वर्षौंदेखि अवस्था ज्यूँकात्युँ छ ।’ बाटोको ट्रयाक खुल्यो, पानी पनि ल्याइयो, बिजुली खम्बा गाढेर तार लगाइएको छ तर व्यवस्थित हुन नसकेको उनले बताए ।

स्थानीय तहमा जनप्रतिनिधि आएपछि विकासमा सहज होला भन्ने सर्वसाधारणमा आस लागेको थियो । तर डेढ वर्ष वितिसक्दा पनि सोचे जस्तो नहुँदा सर्वासाधारण निरास भएको रोक्काले बताए । ‘गाँउपालिको केन्द्रमै सुविधा छैन, अन्यत्रको अवस्था कस्तो हो ?’ रोक्काले भने, ‘स्थानीय अभावै अभावमा जिउने बानी परेकाले अहिले पनि अभावमै गुज्रिरहेका छन् ।’

सेवा सुविधाका र विकासका दृष्टिकोणले गाविसभन्दा खासै केही परिर्वतन भएन,’ अर्का स्थानीय दिनेश धमलाले भने, ‘अभावमै बाँच्ने बानी परेकाले होल अहिले पनि स्थानीय त्यसैमा रमाइरहेका छन् ।’ भएन गरेनन् भनेर छटपटाए पनि नहुँदो रहेछ, त्यसैले स्वच्छ पिउने पानी नहुँदा पनि सन्तोस गरेर बाँच्नु शिवाय केही छैन उदयपुरगढीका सर्वसाधारणको उनले बताए ।

गाउँपालिकाले भने काम भइरहेको बिजुली, बाटो र पानीका लागि काम भइरहेको जनाएको छ । सडकको स्तरोन्नतिका लागि ग्रामीण सडक सुदृढीकरण परियोजनाले काम गरिहेको छ । खानेपानीका लागि स्थानीय तह हुनुु अगावै सुरु भएको ४ करोड लागतको योजनाको काम भइरहेको छ ।

खानेपानीकै लागि लिफट खानेपानीका लागि २१ लाख बजेट विनियोज गरिएको । बिजुलीका लागि गाउँपालिकाभरि नै विस्तार गर्ने गरी ठेक्का बन्दोबस्ती गरेर काम भइरहेको छ । ‘सवै कुरा भइरहेको छ,’ गाउँपालिका प्रमुख मानबहादुर केप्छाकीमगरले भने, ‘जादुको छडी त होइन नि विकास हुँदैछ ।’ तर पनि समस्या आइरहेको उनले बताए ।

गाउँपालिकामा विषयगत कार्यालयका कर्मचारी बसिरहेका प्रमुख केप्छाकीमगरले दाबी गरे । ‘तर समस्या भने छ,’ प्रमुख केप्छाकीमगरले भने, ‘वडाध्यक्ष घरमा बसेका छैनन्, काम गरिहरेका छन् ।’ कार्यालयमा नभेटनु भनेको जनाताका लागि विभिन्न काम गरिहरेको उनले बताए ।

गाउँपलिका केन्द्र रहेको उदयपुरगढी ऐतिहासिक र पर्यटकीय दृष्टिकोणले जिल्लाको धेरैमध्ये राम्रो स्थान हो । गढीबाट हिमालदेखि तराईको फाँट अवलोलक गर्न सकिन्छ । तर तराईको फाँटमा बगेको पानी हेरेर प्यास मेटाउनु र हिमाल हेरेर गुजारा गर्न नसकिने सर्वसाधारण बताउँछन् ।

‘सप्तकोसीमा बगेको पानी रसुनसरीमा बलेको बिजुली हेरेर गढीवासीलाई राहत हुँदो रहेनछ,’ स्थानीयले एकै स्वारमा भने, ‘बाटो, बिजुली र पर्यटन प्रवद्र्धनका लागि स्थानीय तहले समयमै काम गर्दिने हो भने स्थानीयले थातथाले छोडनु पर्ने थिएन ।’ यस्तै अवस्था रहे र अभाव थपिँदै गएको हिमाल र तराईको समथर भूभाग हेरेर गुजारा गर्न नसकिने भएकाले बसाइँसराइको विकल्प नरहेकोस्थानीयले बताए ।

प्रकाशित : पुस २८, २०७५ ०८:५६
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

क्याम्पसमा ‘आर्थिक अनियमितता’

प्राध्यापक संघद्वारा छानबिन माग 
कार्यकक्षमा चार महिनादेखि तालाबन्दी
विनोद भण्डारी

विराटनगर — स्नातकोत्तर क्याम्पस विराटनगरमा आर्थिक अनियमितता भएको भन्दै प्राध्यापक संघले उपकुलपतिसमक्ष छानबिनको माग गरेका छन् । क्याम्पसको नाममा करिव २४ बिघा जमिन छ । त्यसमध्ये करिब १२ बिघा जमिन ठेक्कामा लगाइएको छ ।

ठेक्कामा लगाइएको उक्त जमिनको आम्दानी क्याम्पस प्रशासनले डेढ दशकदेखि नदेखाएको प्राध्यापक संघको दाबी छ ।
क्याम्पसका पूर्वप्रमुख हरिहर भण्डारी, बल्लभ पौडेल, मनोजकुमार राउत र हालका प्रमुख महेशकुमार खत्रीको कार्यकालमा भएका सवै खाले आर्थिक अनियमितता र परीक्षाको बील भर्पाइको छानबिन गर्न उपकुलपतिसमक्ष आग्रह गरिएको प्राध्यापक संघका सभापति टुनाराज भट्टराईले बताए ।

क्याम्पसका पूर्व र अहिलेका प्रमुख सबै बाह्य क्याम्पसबाट नियुक्त भएर आएका हुन् । उनीहरू सवैले क्याम्पसमा व्यापक आर्थिक अनियमितता गरेको पाइएपछि छानबिनका लागि त्रिभुवन विश्वविद्यालयका उपकुलपतिसमक्ष आग्रह गरिएको भट्टराईको भनाइ छ । चारै जना क्याम्पस प्रमुखको कार्यकालमा भएको क्याम्पसको आन्तरिक स्रोत संकलन, विश्वविद्यालय अनुदान आयोगबाट प्राप्त आर्थिक अनुदान, खरिद, निर्माण मर्मत र स्याहार शीर्षकको खर्च पारदर्शी नभएको र उनीहरूको कार्यकालमा भएका परीक्षाको बिल भर्पाइ समेत नपाइएको संघको दाबी छ ।

त्यसैगरी स्नातकोत्तर विद्यार्थीले थेसिस लेख्दा ३ हजार ५ सय बुझाउनुपर्छ । संघका सभापति भट्टराईले भने उक्त रकमको २० प्रतिशत कर क्याम्पसको नाममा जम्मा हुनुपर्नेमा त्यो कर बापतको रकम समेत क्याम्पसको नाममा आम्दानी बाँधिएको पाइँदैन ।

त्यसैगरी पूर्वप्रमुख मनोजकुमार राउतको कार्यकालमा प्राध्यापक संघ, विद्यार्थी संगठन र क्याम्पस व्यवस्थापन समितिलाई जानकरी नै नगराई क्याम्पसको नाममा रहेको जमिनमध्ये १ कठ्ठा १० धुर प्रहरी बिट स्थापना गर्न र हनुमान मन्दिर निर्माणका लागि दिइएको संघको दाबी छ । तत्कालीन क्याम्पस प्रमुख राउतले वडा अध्यक्ष वलदेव यादवको सभापतित्वमा २५ जना स्थानीयवासीको उपस्थितिमा सर्वपक्षीय बैठक राखेर क्याम्पसको उक्त जमिन प्रहरी बिट राख्न र मन्दिर बनाउन दिएको उक्त बैठकको माइन्युटमा उल्लेख छ ।

संघको दाबी पूर्वाग्रही भएको क्याम्पस प्रमुख खत्रीको भनाइ छ । ‘पूर्वप्रमुखहरू सहित म पनि एउटा लाइनबाट आएका हौं, संघ अर्को लाइनको छ,’ खत्रीले भने, ‘प्राध्यापक संघको चस्मा लगाइमा समस्या भएकाले आर्थिक अनियमितताको सवाल उठेको हो ।’ उनका अनुसार क्याम्पसमा अनियमितता भएको छैन ।

त्यसैगरी पूर्वप्रमुख मनोजकुमार राउतले पनि माओवादी कोटाबाट आएको क्याम्पस प्रमुखहरूलाई संघले पूर्वाग्रही भएर आरोप मात्र लगाएको दाबी गरे । आफनो कार्यकालमा एक रुपैयाँको पनि आर्थिक हिनामिना नभएको दाबी गर्दै उनले भने, ‘कुनै पनि निकायले सुक्ष्म अनुसन्धान गर्दा हुन्छ ।’

आफनो कार्यकालमा प्रहरी बिट राख्न क्याम्पसको जमिन उपलब्ध गराएको राउतले स्वीकारे । मधेस आन्दोलनताका क्याम्पसमा कोही पनि पुग्न सकिएन । त्यस बेला क्याम्पसको भौतिक सम्पत्ति पनि चोरी भए । त्यसलाई रोक्न क्याम्पसले हनुमान मन्दिरको नाममा छुट्याएको डेढ कठ्ठा जमिनमध्ये एक कठ्ठा प्रहरी बिट राख्न र १० धुर मन्दिरलाई दिइएको राउतको भनाइ छ ।

४ महिनादेखि ताला
यसैबीच राजनीतिक भागबण्डाका आधारमा बाहिरका शिक्षकलाई क्याम्पस प्रमुखमा नियुक्ति गरेको विरोधमा प्राध्यापक संघले चार महिनाअघि यो क्याम्पस प्रमुखको कार्यकक्षमा लगाएको ताला अझै खुले नखुल्दा क्याम्पसको शैक्षिक कार्यक्रम प्रभावित बनेको छ ।

त्रिभुवन विश्वविद्यालयअन्तर्गत यहाँका तीनवटा आंगिक क्याम्पस स्नातकोत्तर, महेन्द्र मोरङ र नर्सिङ क्याम्पसको प्रमुख नियुक्ति हुँदा राजनीतिक भागबण्डा गरिँदै आएको छ । स्नातकोत्तर तत्कालीन एमाओवादी, महेन्द्र मोरङ कांग्रेस र नर्सिङ क्याम्पस तत्कालीन एमालेको भागमा पर्दैआएको छ ।

राजनीतिक भागबण्डा अनुसार स्नातकोत्तर क्याम्पस प्रमुखमा गत भदौ २६ मा तत्कालीन माओवादी समर्थक महेन्द्र मोरङ क्याम्पसको मनोविज्ञानशास्त्रका शिक्षक महेश खत्री नियुक्त भएपछि प्राध्यापक संघले बाहिरका शिक्षकलाई प्रमुखमा नियुक्त गरेको भन्दै उनको कार्यकक्षमा त्यसै दिन तालाबन्दी गरेको थियो ।

चार महिना बित्यो ताला खुलेको छैन । प्राध्यापक संघका अध्यक्ष भट्टराईले भने प्रमुखले तालाबन्दी खुलाउने पहल समेत गरेका छैनन् । तालाबन्दीले प्रमुख खत्री आफनो कार्यकक्षमा छिर्न समेत पाएका छैनन् भने क्याम्पसको शैक्षिक कार्यक्रम पनि प्रभावित भएको भट्टराईले जनाए । यसअघि पनि यो क्याम्पसको प्रमुखमा महेन्द्र मोरङ क्याम्पसकै शिक्षक बल्लभमणी पौडेल र हरिहर भण्डारी नियुक्त भएका थिए ।

बाहिरका शिक्षकलाई प्रमुखमा नियुक्ति गर्दा शैक्षिक वातावरण खस्कदै जाँदा यो क्याम्पसमा विद्यार्थीको आकर्षण हरेक वर्ष घटदै गएको छ । विभिन्न दर्जन संकायमा दशक पहिलासम्म विराटनगरमा दशक पहिलासम्म दुई हजारभन्दा बढी वद्यार्थी अध्ययनरत हुन्थे । अहिले करिव डेढ सय विद्यार्थीमा सीमित छ । क्याम्पसमा भर्ना भएका विद्यार्थी पनि नियमित अध्ययनका लागि आउने विद्यार्थीको संख्या न्यून रहेको संघका अध्यक्ष भट्टराईको भनाइ छ ।

क्याम्पसका ५० जना शिक्षक छन् । तर विद्यार्थी मुस्किलले डेढ सय छन् । एक शिक्षक बराबर तीन विद्यार्थी छन् । भट्टराईका अनुसार नेपालीमा ३, ग्रामीण विकासमा ८, संस्कृतिमा ३, अंग्रेजीमा शून्य, राजनीति शास्त्रमा ३, इतिहासमा ३, प्राणी शास्त्रमा २०, वनस्पती शास्त्रमा २०, अर्थशास्त्रमा ५ र समाजशास्त्रमा १५ जना विद्यार्थी भर्ना भएका छन् । बाहिरका शिक्षकलाई प्रमुखमा ल्याउँदा र क्याम्पसको शैक्षिक वातावरण खस्कँदा विद्यार्थी संख्या घटेको उनको दाबी छ ।

प्रकाशित : पुस २८, २०७५ ०८:५४
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT