लोकप्रिय  बन्दै जडीबुटीको वाइन

जडीबुटी जन्य केसरी, चुथ्रो, ऐसेलु, ठेकीफललगायतबाट वाइन तयार
चन्द्र कार्की

(तेह्रथुम) — जंगली वन पाखामा त्यसै खेर गइरहेका काँडेदार फल संकलन गरेर तयार पारिएको वाइन नेपाली उपभोक्तामाझ लोकप्रिय  बनेको छ । केही वर्षअघि सम्म विदेशी वाइनले ओगटेको स्थानीय वजार अहिले तेह्रथुम र संखुवासभाको सीमा तामाफोकको टुटेमा मकालु वाइन इन्डष्ट्रिजले उत्पादन गरेको हिंवा र सावा ब्रान्डको वाइनले लिन थालेको छ । 

तेह्रथुम लालीगुराँस नगरपालिका र संखुवासभाको धर्मदेवी नगरपालिका सीमा टुटेमा स्थापना भएको वाइन उद्योगमा काम गर्दै कामदार ।तस्बिर : चन्द्र/कान्तिपुर

स्थानीय जंगलमा पाइने रैथाने कच्चा पदार्थ संकलन गरेर प्रशोधनपश्चात तयार पारिएको यो वाइन यस क्षेका बजारमा मात्र हैन काठमाडौं, पोखरा हुँदै युरोपिय मुलुकसम्म जाने गरेको छ । जडीबुटी जन्य फलफूल केसरी, चुथ्राे, ऐसेलु, ठेकीफल लगायतका १० भन्दा बढी लेकाली फलफूल संकलन गरेर तयार पारिएको वाइनले राम्रो बजार पाएको उद्योगका सञ्चालक आश्रय श्रेष्ठले बताए ।

काम विषेश वा व्यस्तताले जंगलमा गएर यी जंगली फलफूलको स्वाद चाख्न नपाएकाहरूले समेत घरमै वसेर फलफूलको स्वादमा वाइन पिउन पाएको सञ्चालक श्रेष्ठले बताए । घरमै बसेर जंगली फलफूलको स्वादमा स्वदेशी वाइन पिउन पाएपछि गाउँदेखि सहरसम्म र पहाडदेखि तराईसम्म नै यसका पारखीहरू बढिरहेको संचालक श्रेष्ठले बताए ।

उद्योगको उत्पादन हिंवा ब्रान्डको माग अत्याधिक आएको र यो वाईन उपभोक्तामाझ निकै लोकप्रिय भएपछि उद्योगले महिला र आयस्रोत कम भएका उपभोक्तालाई केही गरी केही सस्तो मूल्यको सावा व्रान्डको वाइन पनि बजारमा ल्याएको छ । जंगलमा पाइने सवै प्रकारका फलफूललाई मिश्रण गरेर उत्पादन गरिएको यो वाइन समेत उपभोक्ताले मन पराएको सञ्चालक श्रेष्ठले बताए ।

नेपाली र विदेशी उपभोक्ता माझ आफ्नो उद्योगले उत्पादन गरेको वाइन निकै लोकप्रिय भएपछि उद्योगलाई नयाँ प्रविधिबाट सञ्चालन गर्न लगानी बढाइएको उद्योगले जनाएको छ । नयाँ प्रविधिबाट सञ्चालन गर्न जर्मन प्रविधिका उपकरण समेत जडान भइसकेको संचालक श्रेष्ठको भनाइ छ ।

दुई दशकअघि सुरु उद्योगमा अहिले तेह्रथुम सहित संखुवासभा र धनकुटाको जंगलमा उत्पादन भएका जंगली फलफूलको खपत हुने गरेको छ । उद्योगले स्थानीयसँग वाषिर्क ३ करोडको हाराहारीमा जंगलमा संकलन गरीएको ऐसेलु, चुथ्रो लगायतका काँडेदार फल खरिद गरिरहेको जनाएको छ । जंगलमा खेर गएको फल संलकनपछि उद्योगलाई बिक्री गरेर स्थानीयले पनि रामै्र आमदानी गरेको स्थानीय भीम गुरुङले बताए । आगोको प्रयोग विना प्राकृतिक प्रविधि अपनाएर तयार पारीने वाइनमा ४ प्रतिशत मात्र अल्कोहलको मात्रा रहने गरेकाले पनि धेरैले यसलाई पेय पदार्थको रूपमा समेत प्रयोग गर्छन् । जंगली फलफूलको कच्चा पदार्थमा उत्पादन निर्भर रहने गरेकाले उत्पादनमा भने तलमाथी हुने गरेको सञ्चालक श्रेष्ठले बताए । खेर जाने जंगली फल संकलन गरेर स्वादिलो पेय पदार्थको रूपमा गाउँमै वाइन उत्पादन सुरु भएपछि उद्योग आसपासका सयौं गाउँलेले प्रत्यक्ष/अप्रत्यक्ष रोजगारको अवसर पाएका छन् । 'अहिले उत्पादनभन्दा माग बढी छ,' सञ्चालक श्रेष्ठले भने, 'जंगलमा जुन मात्रामा फलफूल फल्छ, त्यति नै मात्रामा वाइन उत्पादन हुन्छ ।' चिसो हावापानीमा उत्पादन भएका फलफूलबाट तयार पारिएको वाइन स्वस्थकर समेत भएको उद्योगको दावी छ । पछिल्लो समय सहर वजारका महिलाहरूमा वाइन पिउने संस्कार -कल्चर) बढदै गएकाले पनि नेपाली बजारमा वाइनको खपत बढी हुन थालेको उद्योगले जनाएको छ ।

नेपाली बजारमै माग धान्न नसकेको हिंवा वाइनको विदेशी बजारबाट समेत माग आएकाले उत्पादनलाई बढाउन भौतिक पूर्वाधार निर्माणको काम भइरहेको सञ्चालक श्रेष्ठले बताए ।

त्यसका लागि उद्योगको क्ष्ामता बढाउने, भवन निर्माण गर्ने, जग्गा खरिद गर्ने, नयाँ र आधुनिक उपकरण भित्र्याउने लगायतका काम भइरहेको छ । सुरुमा वाषिर्क ९० बोतल क्षमताबाट उत्पादन सुरु गरेको उद्योगले अहिले वाषिर्क ३ लाख बोतल वाइन उत्पादन गर्दै आएको जनाएको छ ।

प्रकाशित : वैशाख ४, २०७६ १०:५२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

५ सम्मका स्कुल बालकक्षामा सीमित

आनन्द गौतम

(ताप्लेजुङ) — आठराई त्रिवेणी गाउँपालिकाको गणेश आधारभूत विद्यालयले अब बालकक्षा मात्रै सञ्चालन गर्नुपर्ने भएको छ । कक्षा ५ सम्मको स्वीकृति रहेको हाङपाङको यो विद्यालयलाई नयाँ शैक्षिक सत्रसँगै कक्षा घटाएर बालकक्षा मात्रै सञ्चालन गर्ने निर्णय गाउँ कार्यपालिका बैठकले गरेको हो । 

२०७५ चैत २५ को गाउँ शिक्षा समितिको सिफारिसलाई सोही दिनको गाउँ कार्यपालिका बैठकले अनुमोदन गरेको थियो । फूलबारी को पिपलबोटे आधारभूत विद्यालयलाई पनि गाउँपालिकाले कक्षा ३ सम्ममात्रै सञ्चालन गर्न भनेको छ । यहाँ ५ कक्षासम्मको अनुमति दिइएको थियो र त्यहीअनुसार सञ्चालन हुँदै आएको थियो । २०५२ सालमा स्थापना भएको विद्यालयले ०६० सालमा ३ देखि ५ कक्षासम्मको अनुमति पाएको प्रधानाध्यापक शंखर भट्टराईले बताए । स्थापनाको २३ वर्षपछि गाउँ कार्यपालिकाले नयाँ कक्षाको विषयमा निर्णय गरेको हो ।

सिंहवाहिनी र फूलबारी मात्रै होइन गाउँपालिकाका सबै वडाका गरी ११ विद्यालयको कक्षा घटाउने निर्णय गाउँपालिकाले गरेको छ । गाउँपालिकालेे सबैभन्दा बढी हाङपाङका विद्यालयको कक्षा घटाइएको छ भने एउटा बालविकास केन्द्रलाई विद्यालयमा गाभिएको छ । पटकपटकको अनुगमन, विद्यार्थी गणना र बालबालिकालाई असर पर्ने नपर्ने अध्ययन गरेर यस्तो निर्णय गरिएको गाउँपालिका अध्यक्ष बिश्वनाथ सिटौलाले बताए । उनका अनुसार यो निर्णय यहि शैक्षिक सत्रदेखि लागू हुन्छ र विद्यालयलाई त्यही अनुसारको जानकारी गराइ सकिएको छ ।

गाउँपालिकाका प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत रुद्रप्रसाद न्यौपानेका अनुसार जनता आधारभूत विद्यालय निगुरादिन, फूलवारीको पिपलबोटे, भगवती र पञ्चकन्या, हाङपाङको सिंहवाहिनीलाई ३ कक्षासम्म मात्रै चलाउने निर्णय गरिएको छ । जनता, किराातेश्वर, र बिस्मुरेलाइ १ सम्मको मात्रै अनुमती दिइएको छ । यी विद्यालयमा ३ कक्षा सञ्चालनमा थिए । नेशुमको नेपाल राष्ट्रिय आधारभूत विद्यालयलाई ५ को मात्रै अनुमति दिइएको छ । यहाँ ८ कक्षासम्म सञ्चालनमा थियो । यहि वडाको पोरक्मी आधारभूतलाई पनि १ सम्म र समुदायमा सञ्चालित जनज्योती बालविकास केन्द्रलाई शिक्षकसहित पोरक्मीमै गाभ्ने निर्णय भएको छ । न्यौपानेले यो एक आर्थिक वर्षका लागि भएको र विद्यार्थी संख्या बढे अर्को आर्थिक वर्षमा फेरि कक्षा थप गर्न सकिने दावी गरेका छन् ।

गाउँपालिकाले स्थानीय सरकार सञ्चालन ऐन २०७४ को दफा ११ ज तथा आठराई त्रिबेणी गाउँपालिकाको शिक्षा नियमावली २०७५ को नियम १८ बमोजिम यो निर्णय गरेको हो । यो नियमावलीमा विद्यालय र कक्षा कोठामा विद्यार्थी संख्याको अनुपात निर्धारण गरिएको छ । एक शिक्षक बराबर ३० विद्यार्थी हुनुपर्ने उल्लेख गरिएको छ । पिपलबोटेका प्रधानाध्यापक भट्टराईले गाउँपालिकाको निर्णयका विषयमा छलफल गर्न बुधवार व्यवस्थापन समितिको बैठक बोलाएको बताएका छन् । उनले नियमावलीमा ३० जना विद्यार्थी उल्लेख भए पनि त्यसको १० प्रतिशत विद्यार्थी भए कक्षा चलाउने उल्लेख भएकाले नियमावली र निर्णय बाझिएको दावी गरे ।

गाउँपालिकाका अनुसार जनतामा १९, भगवतीमा २८, पञ्चकन्यामा ३२, बिसमुरे र किँरातेश्वरमा १६-१६, गणेशमा १७ जना विद्यार्थी थिए । राष्ट्रिय आधारभूतमा भने दक्ष शिक्षकको समेत अभाव देखिएको गाउँपालिकाले जनाएको छ । कक्षा घटाएका विद्यालयमा अध्ययनरत विद्यार्थीले अर्को विद्यालय जान बढीमा १५ देखि २५ मिनेटसम्म मात्रै हिँड्नुपर्ने भएकाले विद्यार्थीलाई कुनै समस्या नहुने न्यौपानेले बताए ।

प्रकाशित : वैशाख ४, २०७६ १०:४६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्