विकासले निम्त्यायो विनाश

रमेशचन्द्र अधिकारी

धनकुटा — बिनाप्राविधिक सर्वेक्षण र गुणस्तरहीन सडक निर्माणले ग्रामीण क्षेत्रमा सुविधाभन्दा समस्या हुने गरेको छ । लामो समयदेखि जिल्लाको समग्र विकासमध्ये सवै निकायबाट सडक निर्माण प्राथमिकतामा पर्दै आएको छ । तर जति सडक खनिए पनि स्थानीयबासीले अहिलेसम्म एम्बुलेन्स सेवा समेत घर दैलोबाट पाउन सकेका छैनन् ।

वर्षौभरी जताततै सडक निर्माण मात्र भइरहेको देख्न सकिन्छ । यसरी खनिने सडकहरू प्राविधिक सर्वेक्षणभन्दा पनि पैसा र पहुँचका आधारमा निर्माण हुने गरेको जनगुनासो छ । जिल्लामा हाल १४ सय ५७ किमि सडक निर्माण भइसकेको छ । जसमध्ये अधिकांश कच्ची सडक छ । १०५ किमि मात्र कालोपत्रे सडक छ भने १९२ ग्राभेल छ ।

अधिकांश कालोपत्रे सडक सहर बजार क्षेत्रमा मात्र सीमित छ । कालोपत्रेमध्ये कोसी राजमार्गको धरान धनकुटा सडक खण्डअन्तर्गत भेडेटारदेखि हिलेसम्म र बाँकी हिले–वसन्तपुर सडकमा बाहेक उल्लेख्य छैन । यस्तै, धनकुटा नगरपालिकाका बजार क्षेत्रमा सीमित स्थानमा कालो पत्रे सडक बाहेक अन्यत्र स्तरीय सडक अभाव छ ।

जिल्लामा सात तहमध्ये ३ नगर र ४ गाउँपालिका छन् । दुई दशकअघि तत्कालीन जिल्ला विकास समितिका सभापति धर्मराज पौडेलको पालामा ‘सडक वर्ष’ घोषणा गरिएको थियो । त्यस बेला निर्माण थालिएका कतिपय महत्त्वपूर्ण सडकले अहिलेसम्म गति लिन नसक्दा लथालिंग छन् ।

दारेगौडा–चानुवा, उत्तरपानी–छिन्ताङ, सिधुवा–जीतपुर लगायतका सडकको त्यस बेला निर्माण सुरु भएका हुन् । अहिले पनि ति सडकहरूमा सवारी साधन सञ्चालन हुन कठिनाइ छ । जेनतेन हिउँदमा सवारी साधन सञ्चालन भए पनि वर्षात्मा ती सडक प्रायः ठप्प हुने गरेको स्थानीय विष्णु श्रेष्ठ बताउँछन् ।

चार दशकअघि नगर घोषणा भएको धनकुटा नगरपालिकाका अधिकांश ग्रामीण बस्तीमा स्तरीय सडक छैनन् । नगरको मुख्य चोकबाट नजिकै पर्ने आठपहरिया बस्ती रहेको सान्ताङ, याक्ते लगायतका गाउँ सामान्य कच्ची बाटोमा सीमित छ । वर्षौंपछि यस वर्ष उक्त गाउँका बल्ल साना गाडी पुगेको स्थानीय ७८ वर्षीय जीतबहादुर आठपहरियाले बताए । धनकुटा बजारबाट मुस्किलले चार किलोमिटर दूरीको धनकुटा नगरपालिका ८ स्थित याक्ते तथा तेत्रिदाङ गाउँमा एम्बुलेन्स पुग्न पनि कठिनाइ रहेको रितेश आठपहरियाले बताए ।

महालक्ष्मीले सडकमा ३५ करोड लगानी
महालक्ष्मी नगरपालिकाले एकै वर्षमा झन्डै ३५ करोड सडकमा खर्चिसकेको नगरप्रमुख पर्शुराम नेपालले बताए । नगरपालिका ७ स्थित एउटै वडामा सडक निर्माणको लागि यस वर्ष ५ करोड विनियोजन गरिएको छ ।

अधिकांस वडामा सडक सञ्जालले नजोडिएकोले सडकलाई पहिलो प्राथमिकतामा राखेको उनले बताए । चौबिसे गाउँपालिकाले लाप्से कुरुलेतेनुपा तथा राजारानी हंसमोरङ जोड्ने सडक निर्माणमा झन्डै दुई करोड रकम विनियोजन गरेको पालिका अध्यक्ष खजिन्द्र राईले बताए । सहिदभूमि र साँगुरीगढी गाउँपालिकाले पनि कुल बजेटको अधिकांस रकम सडकमा खर्चिएका छन् ।

सडकका लागि ५ लाखदेखि ५ करोडसम्म विनियोजन गरिएको छ । धनकुटा नगरले सडकमा खुद्रे बजेट बिनियोजन गरेको छ भने, महालक्ष्मीले एउटै सडकमा ५ करोड बढि लगानी गरेको छ । मुढेशनिश्चरे–डाॅडागाउॅ चानुवा सडक निर्माण भएसंगै अब कोसी पहाडी तीन जिल्लालाई मध्यपहाडी लोकमार्गले सबै भन्दा छोटो दुरीमा जोडेको छ ।

धनकुटा, संखुवासभा र तेह्रथुमको मुख्य पर्यटकीय तथा कृषिको मुढेशनिश्चरेदेखि धनकुटाको लेगुवाघाटसम्मको १२ किलोमीटर सडक खण्ड सञ्चालनमा आएको हो । उक्त सडकले अब धनकुटा, संखुवासभा तथा तेह्रथुम जिल्लालाई सजह रुपमा जोड्ने छ । ग्रामिण पुननिर्माण तथा पुनर्स्थापना आयोजना अन्तर्गत १६ करोड ८२ लाख रुपैयाॅको लागतमा सडक निर्माण भएको तत्कालिन जिल्ला प्राविधिक कार्यालयका इन्जिनियर दिपनारायण साहले जानकारी दिए ।

प्रकाशित : वैशाख ६, २०७६ ०९:२९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

धिमालले गरे दान्कावाराङ पूजा

प्रकृति पूजक यिनीहरू हिन्दु धर्ममा जस्तै शिव मान्छन् 
वैशाखको पहिलो साता पूजा
कान्तिपुर संवाददाता

बिर्तामोड — सधैंको वर्षझैं यसपालि पनि बिर्तामोड ५ को निचाझोडा जंगलमा भेला भए धिमाल । बालबच्चादेखि पाका दिनभर दन्कावाराङ पूजामा रमाए । प्रकृति पूजक यिनीहरू हिन्दु धर्ममा जस्तै शिव मान्छन् । शिवलाई धिमाल भाषामा दान्कावाराङ भन्छन् ।

झापा बिर्तामोड– ५ को निचाझोडा क्षेत्रभित्रको प्राचीन गढमा दन्कावाराङ पूजा गरिँदै  । तस्बिर : पर्वत पोर्तेल/कान्तिपुर

अर्थात् दान्कावाराङ यिनीहरूको कुल देवता हो । वैशाखको पहिलो साता उनीहरू दान्कावाराङ पूजा गर्छन् । यही मेसोमा पुर्खालाई सम्झिन्छन् । पुरानो वर्षलाई विदाइसँगै नयाँ वर्षलाई स्वागत गर्छन् । निचाझोडा क्षेत्रभित्र धिमालको प्राचीन गढ छ ।

भर्खरै मन्दिर पनिबनाएका छन् । धिमालहरू आफ्नो कुल देवतालाई पोथी (भुनी) सुंगुर बली दिन्छन् । त्यसलाई प्रसादको रूपमा बाडिने गरिन्छ । वन क्षेत्रभित्र धिमाल सेनाको प्राचीन गढ थियो भन्ने इतिहास छ । त्यसै स्थानमा ऐतिहासिक पोखरी छ । यसलाई गोह्री भन्ने गरिन्छ ।

प्रसिद्ध इतिहासकार वीएच हड्सनलेआफ्ना पुस्तक ‘एस्से अन कोच बोडो एन्ड धिमाल ट्राइव्स’ र हेमिल्टनले ‘एन एकाउन्ट अफ द किङडम अफ नेपाल’ नामक पुस्तकमा यो स्थानको उल्लेख गरिएको छ । पुस्तकमा डेढ हजार वर्ष पहिले कोशीदेखि सिलिगुडी भारत नजिकको महानन्द नदीसम्मको भूभाग धिमालहरूको राज्य रहेको उल्लेख छ ।

नेपाल एकीकरणताका धिमाल र गोर्खाली सेनावीच कोशीको चतरामा ७ दिन लामो युद्ध भएको र त्यही युद्धताका यसै क्षेत्रमा ठूलो धिमाल बस्ती रहेको बताइएको छ । युद्धको त्रासका कारण ज्यान बचाउन पोखरीमा लुकेका धिमाल बाहिर निस्कन नपाएर मारिएका थिए । उनीहरूलाई एक त्रान्त्रिकले ज्यान बचाउन पोखरीमा अलप पारेका थिए । तर, त्रान्त्रिक नै युद्धमा मारिएपछि हजारौं धिमाल त्यही पोखरीभित्रै अलप भएको किंवदन्दी रहेको पात्र धिमालले बताए ।

‘अदृश्य रूपमा रहेका हजारौं धिमालहरू हाल समेत त्यही पोखरीमै रहेको विश्वास हाम्रो छ’, धिमाल ऐतिहासिक गढ संवर्द्धन समितिका अध्यक्ष लक्ष्मी धिमालले भने । धिमाल समुदायका लेखक सोमधिमालका अनुसार ‘मधेसका लिम्बू’ पनि भनिन्छ धिमाललाई । उनीहरू पूर्वी तराईका भूमिपुत्र हुन् ।

प्रकाशित : वैशाख ६, २०७६ ०९:२८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्