खानेपानीको प्रतिवेदन सार्वजनिक भएन

रकम हिनामिना भएको आशंकामा माघ १५ गते गठित समितिले वैशाख १५ गते प्रतिवेदन बुझाएको छ
कान्तिपुर संवाददाता

संखुवासभा — रकम हिनामिना भएको आरोपपछि माघ १५ मा गठित खाँदबारी खानेपानी छानबिन समितिले वैशाख १५ गते प्रतिवेदन बुझायो ।

कर्मचारीले महसुललगायत रकम हिनामिना गरेको आरोप लागेपछि छानबिन गरिएको थियो । घटनाको छानबिन प्रतिवेदन उपभोक्ता तथा सरसफाइ संस्थाले सार्वजनिक गर्न मानेको छैन ।

खाँदबारी नगरपालिकाका लेखापाल रुद्रमणि श्रेष्ठ एक सदस्यीय छानबिन समितिका संयोजक हुन् । खानेपानी महसुल र आयोजना सञ्चालनका क्रममा उपभोक्ताबाट उठाइएको ५ प्रतिशत रकम छानबिन गर्ने अधिकार उनलाई दिइएको थियो । ‘प्रतिवेदन तयार पारी खानेपानी उपभोक्ता समिति, जिसस र खाँदबारी नगरपालिकालाई बुझाएको छु,’ उनले भने, ‘प्रतिवेदन सार्वजनिक गर्ने अधिकार मलाई छैन, उपभोक्ता संस्थाले गरेको आधिकारिक हुन्छ ।’

प्रतिवेदन सार्वजनिक गर्न आलटाल गरेपछि उपभोक्ताले अनेक आशंका गरेका छन् । उनीहरू तत्काल प्रतिवेदन सार्वजनिक गर्न माग गरेका छन् । उपभोक्ता जीवनाथ खनाल संस्थाको सुरुआतबाटै छानबिन हुन आवश्यक रहेको बताउँछन् ।

उनले हिसाबकिताब चुस्तदुरुस्त बनाउन हालसम्मकै कारोबारको छानबिन हुनुपर्ने बताए । उपभोक्ताले पटक-पटक हिसाब सार्वजनिक गर्न माग गरे पनि उपभोक्ता समितिले आलटाल गरिरहेको छ ।

जिल्लामा भएका ठूला राजनीतिक दल यो विषयमा बोल्न चाहँदैनन् । राजनीतिक दलको भागबन्डाका आधारमा समिति चयन भएको हो । त्यस कारण पनि उपभोक्ता समिति प्रतिवेदन सार्वजनिक गर्न आटटाल गरिरहेको छ । छानबिनमै प्रश्न उठेको उनको भनाइ छ ।

संस्थाका अध्यक्ष नरेन्द्र राईले तत्कालै सार्वजनिक गर्न नमिल्ने बताए । खाँदबारी नगरपालिकासँग बिस्तारै सल्लाह गरेर मात्र प्रतिवेदन सार्वजनिक गर्ने उनले बताए । उपभोक्ताले पटकपटक हिसाब खोजे पनि नगरपालिका मूकदर्शक मात्र भएर बसेको छ ।

संस्थाले जडान शुल्क भन्दै उपभोक्ताबाट ५ प्रतिशतका दरले २ करोड १५ लाख अग्रिम उठाएको थियो । धेरै अनियमितता देखिएकाले उच्चस्तरीय समिति गठन गरेर थप छानबिन गर्नुपर्ने प्रमुख मुरारी खतिवडाको भनाइ छ । त्यसपछि मात्र प्रतिवेदन सार्वजनिक गरिने उनले बताए । उपभोक्ता संस्थाले भने तीन कर्मचारीलाई निलम्बन गरेको जनायो ।

खाँदबारीमा मागअनुसार उपलब्ध गराउन ४३ किलोमिटर टाढा मकालु-५, मांसिमाको सिमाली खोलाबाट पानी ल्याइएको छ । ३ हजार ४ सय धाराबाट पानी वितरण गर्ने गरी आयोजनाको काम सुरु गरिएको थियो । तर, सिनोटिक र आशिष निर्माण कम्पनीले २ हजार ७ सय ७५ धारा मात्र जडान गरेका छन् ।

आयोजना सञ्चालनका लागि २ हजार ९ सय ५९ घरबाट ५ प्रतिशत रकम जम्मा गर्न लगाइएको थियो । निर्माण कम्पनीले पूरा धारा जडान नगरेको र पानीसमेत नियमित सञ्चालन गर्न नसकिरहेको अवस्थामा संस्थाले आयोजना सम्पन्न भएको सिफारिस दिएको छ ।

रकम जम्मा गरेका उपभोक्ताका घरमा धारा जडान गर्नु निर्माण कम्पनीको जिम्मेवारी हो । २ हजार ७ सय ७५ धारा जडान भए पनि २ हजारवटा मात्र सञ्चालनमा रहेको संस्थाका अध्यक्ष राईले बताए । डिजाइन गलत हुँदा धाराबाट पानी आउन सकिरहेको छैन, उनले भने, २०७२ को भूकम्पले पनि मुहान सुकेका कारण २४ घण्टा पानी वितरण गर्न सकिएन ।

पहिले उपभोक्तासँग ५ प्रतिशत रकम उठाउदा समितिले २४ घण्टा फिल्टर गरिएको पानी उपलब्ध गराउने भनेको थियो । अहिले मुस्किलले २ दिनमा एक पटक धारामा पानी आउने गरेको छ । योजनाभन्दा १ हजार ४ सय कम धारा सञ्चालनमा आउँदा पनि पानीको चरम अभाव छ । आयोजना सम्पन्न भएको डेढ वर्ष बित्न लागे पनि महिनामा दुईपटक मुस्किलले पानी आउने गरेको उपभोक्ता कुमारबहादुर मगरले बताए ।

आयोजना निर्माण २०७० असोजमा सुरु भएको थियो । पाँचपटक म्याद थप गरी २०७४ पुस १६ मा निर्माण कम्पनीले काम सम्पन्न गरेको संस्थाको दाबी छ । कम्पनीले १८ महिनामा सक्नुपर्ने काम ५१ महिना लगाएको थियो ।

निर्माण सम्पन्न भएको एक महिनासम्म मर्मत, सम्भारसहित समस्याको समाधान गर्नुपर्ने जिम्मेवारी ठेकेदारकै हो । यो समय पनि वैशाखमा सकिएको छ । संस्थाका अध्यक्ष राईले समझदारीमा निर्माण पूरा गर्न लगाउने गरी सम्पन्नको सिफारिस दिइएको बताए ।

आयोजनाबाट खाँदबारीका १ देखि ९ वडा, चिचिला गाउँपालिकाको चिचिला बजर क्षेत्र र कुवापानीका उपभोक्तालाई पानी वितरण गर्ने लक्ष्य थियो । यसका लागि नगर विकास कोषबाट २० करोड २ लाख ऋण लिइएको थियो । संस्थाले ऋण १५ वर्षभित्र तिर्नुपर्नेछ । भेरिएसन अर्डर र मूल्य समायोजनसहित आयोजनाको खर्च रकम ४६ करोड ५१ लाख पुगिसकेको संस्थाले जनाएको छ ।

प्रकाशित : जेष्ठ ७, २०७६ ११:०४
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

असिनाले तरकारी नष्ट

डिल्लीराम खतिवडा

उदयपुर — वर्षासँगै परेको असिनाका कारण कटारी नगरपालिका ११ गहुँबारी लगायत क्षेत्रमा सयौं रोपनी जग्गाको तरकारी बाली नष्ट भएको छ । सातायता असिनाका कारण व्यावसायिक रूपमा किसनाले लगाउँदै आएको तरकारी खेती नष्ट भएको हो ।

गहुँबारी, ताप्ले, काफलडाँडा, गोठडाँडा तनी लगायत क्षेत्रमा किसानले व्यावसायिक तरकारी खेती गर्दै आएका छन । मौसमी र बेमौसमी खेती गर्दै आएका यहाँका किसानले उत्पादन गरेको तरकारी माथिल्लो सगरमाथाका खोटाङ, ओखलढुगा र सोलुखुम्बुसम्म बिक्री गर्छन् ।

त्यसैगरी संघीय राजधानी काठमाडौं, वीरगन्ज, विराटनगरलगायत तराईका विभिन्न मुख्य बजारमा यहाँका किसानले उत्पादन गरेको तरकारी बिक्री हुँदै आएको छ । वर्षामास गहुँबारी क्षेत्रमा रायो साग, टमाटर, मुला, खुर्सानी, धनियाँ, हरियो प्याज र लसुन उत्पादन हुने गरेको छ ।

त्यसै गरी यस क्षेत्रमा मुख्य बाली भनेको टमाटर र अदुवा हो । तर यस वर्षको बेमौसमी तरकारी खेनीलाई वैशाख मसान्त र जेठ १, २ गतेको वर्षातसँगै आएको असिनाले नष्ट गरी दिएको किसानले बताए ।

वर्षातले सबैभन्दा बढी गोठडाँड क्षेत्रमा ७७ रोपनी आलु, १५ रोपनी टमाटर, ४२ रोपनी काँक्रा फर्सी, १० रोपनी प्याज, १५ रोपनी घ्यु सिमी, १५ रोपनी सुन्तला जुनार, २ रोपनी आँप, २ रोपनी नस्पानीसमेत गरेर १ सय ८३ रोपनी अर्थात् ४ सय बिघाको खेती नष्ट भएको कटारी नगरपालिकाकी कृषि प्राविधिक मीना राउतले बताइन् ।

‘गहुँबारी, ताप्ले, काफलडाँडा, गोठडाँडा तरकारी खेतीको पकेट क्षेत्र हो,’ प्राविधिक राउतले भनिन्, ‘यहाँका किसान बर्खामास तरकारी खेतीमात्रै गर्छन् ।’ माथिल्लो क्षेत्रमा सुन्तला, स्याउ र तल्लो क्षेत्रमा आँप लगायको फलफूल खेती पनि गर्दै आएको उनले बताइन् ।

गोठडाँडामा विशेष गरेर टमाटर खेती हुने गरेको छ । वर्षैभरि नै टमाटर खेती हुने गोठडाँडामा सबैभन्दा बढी असिनाबाट प्रभावित भएको कृषि प्राविधिक राउतले बताइन् । ‘यहाँका किसानको मुख्य व्यवसाय नै टमाटर खेती हो,’ उनले भनिन्, ‘एउटा किसानले महिनामा न्यूनतम १ लाख रुपैयाँको टमाटरमात्रै बिक्री गर्छन् ।’ तर अहिलेको असिनाले सम्पूर्ण खेती नै नष्ट गरिदिएपछि किसान चिन्तित भएको उनले बताइन् ।

‘मासिक न्यूनतम १ लाखदेखि अधिकतम ५ लाख रुपैयाँसम्म आम्दानी गर्ने किसान छन्,’ गोठडाँडाका किसान ज्ञानबहादुर कार्कीले भने, ‘तर अहिले किसानको उत्पादन बजार लैजाने तयारी हुँदा असिानाले सखाप पारिदियो ।’ वर्षौंपछि खेतीबाली नै नष्ट गर्ने गरी असिना आएको उनले बताए ।

असिनाले सबैभन्दा बढी काँक्रो, फर्सी, टमाटर र प्याज नष्ट गरिदिएको छ । ‘अहिले सबैभन्दा बढी माग र बढी मूल्यमा बिक्री हुने काँक्रो, टमाटर र प्याज नै हो,’ किसान शारदा कटुवालले भनिन्, ‘बारीमै ४० रुपैयाँ किलो टमाटर र ३० रुपैयाँ किलो काँक्रा, फर्सी र हरियो प्यजा बिक्री हुने गरेको थियो ।’ तर असिना पानीले बोटै समेत नष्ट गरिदिएको उनले बताइन् ।

अहिले गहुँबारीमा प्रतिकिलोग्राम ४० रुपैयाँ टमाटर र ३० रुपैयाँका दरले आलु, घ्यु सिमी, काँक्रो, तीतेकरेला र चुचेकरेला बिक्री हुने गरेको किसानले बताए । यो मौसममा जेठ पहिलो साता उत्पादन भएको तरकारीले सजिलै बजार पनि पाउने र मूल्य पनि किसानको लागत अनुसार नै पाउने गरेको किसान बताउँछन् । तर असिनापानीले गर्दा झन्डै ५ करोड मूल्यको तरकारी नष्ट गरिदिएको किसानको गुनासो छ ।

‘असिनापानीले किसानलाई धैरै ठूलो क्षति पुर्‌याएको छ,’ कटारी नगरपालिका ११ वडाध्यक्ष दीपक बुढाथोकीले भने, ‘असिनापानीले तरकारी र फलफूल खेतीमा क्षति पु¥याउँदा किसानलाई गुजारा गर्नै समस्या भएको छ ।’ तरकारी बालीमै निर्भर हुँदै गएका किसानलाई यस किसिमको क्षतिले सोच्न बाध्य बनाएको उनले बताए ।

असिनापानीले क्षति पु¥याएका किसानका लागि नगरपालिकाले सहयोगका लागि केही गर्ने कटारी नगरपालिका प्रमुख ज्ञानेन्द्र श्रेष्ठले बताए । ‘असिना पीडित किसानका लागि के योजना ल्याउने कार्यपालिकाको बैठकले निर्णय गर्नेछ,’ प्रमुख श्रेष्ठले भने, ‘कटारी नगरपालिकाको त्यो क्षेत्र भनेको तरकारीले चिनिएको क्षेत्र हो ।’ त्यसैले किसानलाई कसरी राहत दिन सकिन्छ योजना बनाइने उनले बताए ।

प्रकाशित : जेष्ठ ७, २०७६ ११:०३
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT