मृत्यु संस्कार छोट्याउन पहल

बुवाको मृत्युपछि भोज नखुवाउँदा समाजले गरेको जरिवानासहित २ लाख ५० हजारको अक्षयकोष स्थापना गरी छात्रवृत्ति
विनु तिम्सिना

(विराटनगर) — राजनीतिज्ञ रामरिजन यादवले आफ्नी आमाको किरिया चार दिनमै सकेर मृत्यु संस्कारबारे बहस चलाएका छन् । हिन्दु परम्परा अनुसार मृत्युपछि १३ दिनसम्म किरिया बसिन्छ ।

केही अग्रजहरूले मृत्यु संस्कारलाई पाँच वा सात दिनमा छोट्याउन उपयुक्त हुने आवाज उठाइरहँदा यादवले भने आफ्नी आमाको किरिया ४ दिनमै सम्पन्न गरेका हुन् । उनकी आमा जगियादेवी यादवको पाठेघरका क्यान्सरका कारण गत असार ९ गते मृत्यु भएको थियो । शनिबार विराटनगरमा यादवले आमाको शोकसभाको आयोजना गर्दै मृत्यु संस्कारलाई परिमार्जन गरिनुपर्ने बहस चलाए ।

बहसमा बोल्दै पूर्वप्रधानमन्त्री बाबुराम भट्टराईले सबै धर्मका आधारमा विभिन्न संस्कार बनाइएको बताउँदै कतिपय संस्कार परिकल्पनामा आधारित मात्रै भएकाले त्यसलाई समय अनुकुल परिमार्जन गर्दै लैजानुपर्ने बताए । कतिपय प्रथा र परम्परा अन्धविश्वास र कुसंस्कारले जकडिएका पनि हुनसक्ने भन्दै उनले यसलाई समाजका अगुवाले नै परिमार्जन गर्न जरुरी रहेको बताए ।

‘हामीले मान्दै आएका कतिपय प्रथा र परम्परा अन्धविश्वास र कुसंस्कारले जकडिएका पनि हुनसक्छन्,’ उनले भने, ‘समाजले अगुवाबाटै सिक्ने र अनुसरण गर्ने भएकाले त्यसको सुरुवात अगुवा र विद्वत् वर्गले नै गर्नुपर्छ ।’ राजनीतिक विषयमा बल प्रयोग गरेजस्तो संस्कार परिवर्तनमा बल प्रयोग भने गर्न नमिल्ने भट्टराईको तर्क छ । ‘राजनीतिक विषयमा हामीले बल प्रयोग गर्नसक्छौं तर संस्कार परिवर्तनमा बल प्रयोग या जबरजस्ती गर्दा भने त्यसले अर्को दुर्घटना निम्त्याउन सक्छ,’ उनले भने, ‘त्यसैले समाजका अगुवाले आफूमा लागु गर्दै सामाजिक र सांस्कृतिक जागरण ल्याएर फेर्दै जानुपर्छ ।’

चिन्तक तथा राजनीतिकर्मी प्रदीप गिरि र दर्शनशास्त्री महादेव शाहले ठूलो राजनीतिक परिवर्तन भए पनि सामाजिक र सांस्कृतिक परिवर्तन हुन नसकेको धारणा व्यक्त गरे । गिरिले राजनीतिक क्रान्तिका माध्यमबाट बोझ बन्दै गएका यस्ता संस्कारलाई परिमार्जन गर्दै लानुपर्ने बताए ।

रामरिजन यादवका अनुसार मधेसी समुदाय त्यसमा पनि यादव जातिभित्र मृत्युपछि ठूलो भोजको आयोजना गर्नु अनिवार्य मानिन्छ । तर, यादवले आफ्ना पिताको मृत्युपछि पनि कुनै भोजको आयोजना गरेका थिएनन् । ‘२०६९ सालमा मेरो बुबा बित्नुभयो, बुबाको जीवन रहुन्जेल आफ्नो कर्तव्य सबै पूरा गरेको थिएँ, त्यसैले मृत्युपछि ठूलो भोजको आयोजन गर्न उपयुक्त ठानिन,’ उनले भने, ‘तर समाजले मलाई बहिष्कार गर्‍यो, भोज आयोजना नगरेकोमा दण्डित समेत गर्‍यो ।’

यादवले आफ्ना बुबाको भोज गर्नुको साटो २ लाख रुपैयाँको अक्षय कोष खडा गरेर विपन्न विद्यार्थीलाई छात्रवृति दिने घोषणा गरेका थिए । लगत्तै सिरहाको यादव समाजले उनलाई ५० हजार जरिवाना सहित दण्डित गरेको थियो । उनले ५० हजार जरिवानाको रकम समेत पुन: अक्षय कोषमा जम्मा गरेर आफूले विपन्न बालिकालाई छात्रवृति दिइरहेको उनले बताए ।

समाजले यादवको परिवारलाई सामाजिक बहिस्कार गरेको उनकी आमा जगियादेवीलाई मन परेन । पाठेघरको क्यान्सरले थलिएकी उनले छोरालाई ६ महिनाअघि आफ्नो मृत्युको भोज खुवाउन कसम ख्वाईन् । ‘आमाको कुरा नकार्न त सक्दिन तर मैले महिला भोजको आयोजना गर्ने प्रण गरेको छु,’ उनले भने, ‘बुबाको तिथि पारेर कात्तिक ११ गते महिला भोजको आयोजना गर्छु ।’

यादव समुदायमा मृत्यु संस्कारको भोजमा महिलाको उपस्थिति बर्जित छ । ‘हाम्रो समुदायमा १० वर्ष मुनिका बालिकालाई मात्रै उक्त भोजमा सरिक हुने अनुमति हुन्छ,’ उनले भने, ‘गाउँभरिका पुरुषलाई बोलाएर भोज ख्वाइन्छ तर महिलाहरू भने जान पाउँदैनन् ।’

प्रकाशित : असार २२, २०७६ ११:५३
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

भारतबाट तरकारी आयात घट्यो

विनु तिम्सिना

विराटनगर — तरकारी र फलफूलमा अनिवार्य विषादी अवशेष परीक्षणको व्यवस्था गरिएपछि विराटनगर भन्सार कार्यालय भएर भारतबाट आयात हुने तरकारीमा कमी आएको छ ।

वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालयले तरकारी तथा फलफूलको विषादी अवशेष परीक्षण गरेर मात्र आयात गर्न पाइने कानुन बनाएपछि भारतबाट हुँदै आएको तरकारी र फलफूलको आयातमा निकै कमी आएको विराटनगर भन्सार कार्यालयले जनाएको छ ।
‘नयाँ व्यवस्थाअनुसार तरकारी तथा फलफूल आयातकर्ताले विषादीरहितको प्रमाण ल्याएपछि मात्रै भन्सारले सम्बन्धित ठाउँमा लैजाने अनुमति दिन्छ,’ भन्सार कार्यालयका सूचना अधिकृत मणिराम पौडेलले भने, ‘विषाधि परीक्षणको सट्टा आयात नै लगभग ठप्प भएको छ ।’

सरकारले जीवनाशक विषादीको अवशेष परीक्षण गरेर मात्र आयात गर्न पाइने कानुन बनाई असार ३ गते राजपत्रमा प्रकाशित गरेपछि विराटनगर भन्सार कार्यालयबाट जम्मा ६ कन्टेनर स्याउ, एक मिनी ट्रक आँप र एक मिनी ट्रक कागती मात्रै भित्रिएको पौडेलले बताए ।

चालु आर्थिक वर्षको वैशाखसम्ममा मात्रै विराटनगर भन्सार कार्यालयबाट १२ करोड २२ लाख २६ हजार मूल्य बराबरको ३७ लाख १८ हजार ४ सय ५ किलो हरियो तरकारी र फलफूल आयात भएको भन्सार कार्यालयले जनाएको छ ।

विराटनगरस्थित क्वारेन्टाइन कार्यालयमा विषादी परीक्षण नहुने भएकाले बिर्तामोड पुग्नुपर्ने बाध्यता छ । कार्यालयका वरिष्ठ बाली संरक्षण अधिकृत अरुण घिमिरेका अनुसार क्वारेन्टाइन कार्यालय विराटनगरले कृषिजन्य उपजको रोगकिराको मात्रै जाँच गर्छ । विषादीको परीक्षण बिर्तामोडस्थित विषादी अवशेष द्रुत परीक्षण इकाईले मात्रै गर्ने गरेको उनले बताए ।

गुद्री बजारमा पहाडको तरकारी
भारतबाट तरकारी नआएपछि विराटनगरस्थित गुद्री बजारमा पहाडको तरकारी देखिन थालेको छ । नगन्य मात्रामा पाइने पहाडको तरकारी यतिबेला भने गुद्रीका सबै पसलमा राखिएको छ । गुद्रीमा २५ वर्षदेखि तरकारी बिक्री गर्दै आएकी ममता अधिकारीले आफूले मात्रै इस्कुस, काँक्रा, काउली, सिमीलगायत पहाडको तरकारी बेच्ने गरेकामा तीन–चार दिनयता सबै व्यापारीले बेच्न थालेको बताइन् ।

यतिबेला गुद्रीमा पहाडको काँक्रा, काउली, टमाटर, बोडी, सिमी, ढिँडे खुर्सानी, अकबरे खुर्सानीलगायत तरकारी बिक्रीमा राखिएको छ । विराटनगर महानगरापालिका ८ की गोमा बस्नेतले गुद्री बजारमा पनि पहाडको तरकारी किन्न पाउँदा खुसी लागेको बताइन् । अन्य समयको भन्दा केही महँगो भए पनि पहाडको तरकारी खान पाउँदा खुसी लागेको उनले सुनाइन् ।

किसान उत्साहित
भारतीय तरकारीको आयात प्रभावित बनेपछि आफूहरूले उत्पादन गरेको तरकारीले बजार पाएको भन्दै मोरङका तरकारी किसान खुसी छन् ।

तरकारी खेती गर्दै आएका मोरङको कटहरी गाउँपालिका ४ का कृषक कोपिन्द्र सिंहले यतिबेला आफूहरूले उत्पादन गरेको तरकारीले बजार र मूल्य पाएको बताए । ढेड बिघा जग्गामा लौका, घिरौंला, करेला, बोडी, भिन्डी, काँक्रालगायत हरियो तरकारी खेती गर्दै आएका उनले एक साताअघिसम्म तरकारीले मूल्य र बजार नपाउँदा खेतमै छिप्याएर राख्नुपर्ने बाध्यता रहेको बताए ।

‘एक साताअघिसम्म २ देखि १० रुपैयाँसम्ममा तरकारी बेच्नुपर्ने बाध्यता थियो,’ उनले भने, ‘कतिपय अवस्थामा त बजार पनि पाउँदैनथ्यो तर अहिले बजार र मूल्य दुवै पाएका छौं ।’

भारतीय तरकारीको आयातमा कमी आएपछि बजारमा भने आलु, प्याज र हरियो तरकारीको मूल्य बढेको छ । विराटनगरस्थित गुद्री बजारमा आलु, प्याज तथा हरियो तरकारीका थोक बिक्री केन्द्र २५ वटा छन् । हरीयो तरकारीको थोक बिक्री केन्द्र शक्ति ट्रेडिङका प्रोपराइटर अशोक भगतले भारतीय तरकारीको आयात प्रभावित भएपछि मूल्य वृद्धि भएको बताए ।

एक साताअघिसम्म थोक मूल्य १० रुपैयाँ प्रतिगोटा पर्ने लौका बिहीबार २५ देखि ३० रुपैयाँ, किलोको ६ रुपैयाँ पर्ने भिन्डी २० देखि २५, प्रतिकिलो ६ रुपैयाँ पर्ने बोडी २५ दखि ३० रुपैयाँसम्ममा बिक्री भएको छ । यस्तै २० रुपैयाँ प्रतिकिलो बिक्री भइरहेको आलु अहिले ३० रुपैयाँ र २३ देखि २४ रुपैयाँसम्म प्रतिकिलो पुगेको, प्याज बिहीबार ४० रुपैयाँमा थोकमा बिक्री भएको छ ।
खुद्रा व्यापारीहरूले ४० रुपैयाँ किलोले बिक्री गर्दै आएका परवल ६० रुपैयाँ, १५ रुपैयाँ किलो बिक्री भएको भिन्डी ४० रुपैयाँ, २० रुपैयाँ किलोसम्म बिक्री भएको बोडी बिहीबार ५० रुपैयाँसम्ममा बिक्री भएको छ ।

विषादी परीक्षणका लागि बिर्तामोड पुर्‍याउनुपर्ने बाध्यताका कारण भारतबाट तरकारी आयातमा कमी आएको उनले बताए । ‘तरकारीको विषादी परीक्षण गर्न बिर्तामोड पुर्‍याउनुपर्छ, परीक्षण गराएर फेरि विराटनगर ल्याउन लगभग दुई दिन लागिहाल्छ,’ उनले भने, ‘हरियो तरकारी त कुहिहाल्छ नि ।’

विषादी परीक्षणमा झन्झट भएपछि आफूहरूले भारतीय तरकारीको आयातमै कमी गरेको भगतले बताए । दैनिक ५ टनसम्म तरकारी थोक मूल्यमा बिक्री गर्दै आएका भगतले बिहीबार २ टन तरकारी बिक्री गरेको बताए ।

प्रकाशित : असार १३, २०७६ ०९:०८
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT