‘भ्यागुता भेटिए छोरा, घुँघी भेटिए छोरी’

नि:सन्तान महिलाले राजा हरिदेवसिंहको पूजा र भाकल गर्दै पोखरीमा डुबुल्की मार्दा जीवितै जीव भेटिए सन्तानप्राप्ति हुने विश्वास
भरत जर्घामगर

सिरहा — भारत लदनीयाकी रितु साहले तीन वर्षअघि पाताल पोखरीमा डुबुल्की मार्दा जिउँदो ‘भ्यागुतो’ पक्रिइन् । उनी निकै खुसी भइन् । कारण थियो– सन्तानप्राप्ति प्रतिको विश्वास । यो पोखरीमा नि:सन्तान महिलाले राजा हरिदेवसिंहको पूजा र भाकल गर्दै डुबुल्की मार्दा जीवितै जीव भेटिए सन्तानप्राप्ति हुने विश्वास छ ।


‘विवाह भएको १० वर्ष बितिसक्दा पनि सन्तान नभएपछि भाकल गरी पोखरीमा डुबुल्की मार्दा जीव भेटियो,’ तीन वर्ष अघिको कुरा सुनाउँदै उनले भनिन्, ‘५ महिनाअघि छोरा सन्जयको जन्म भयो, भाकल गरेअनुरूप यसवर्ष बोका बली दिएकी छु ।’


भारतको दरभंगालगायत विभिन्न स्थानमा गएर चिकित्सकीय जाँच गराउँदा पनि सन्तान नभएपछि अन्तिममा दैवीय शक्तिको सहारा लिएको उनले सुनाइन् । सिरहा भवानीपुरकी रेणु महराले दुई वर्षअघि सोही पोखरीमा डुबुल्की मार्दा ‘घुँघी’ (एक प्रकारको शंखेकीरा) फेला पारिन् । उनको पनि विवाह भएको चार वर्ष बित्दा पनि सन्तान भएको थिएन । भाकलपछि जन्मिएकी दुई वर्षको छोरी अन्जलीलाई साथैमा ल्याई उनले यस वर्ष पाठी बली दिइन् । हरेक वर्ष वैशाख २ गतेमात्र पूजा हुने पाताल पोखरी किनारमा राजा हरिदेवसिंहको मन्दिर छ । वैशाख २ गते मात्र कर्णाटवंशी राजा हरिदेवसिंह प्रकट हुने र सोही दिन भाकल गरी पोखरीमा डुबुल्की मार्दा जीवित जीव भेटिए सन्तान प्राप्ति हुने गरेको सुनाउँछन् पुजारी फुलधरसिंह ।


‘पोखरीमा डुबल्की मार्दै वारपार गर्दा भ्यागुतो, सर्प, माछा फेला परे ‘छोरा’ प्राप्ति हुन्छ,’ उनले भने, ‘घुँघी, सितुवा लगायतका जीव फेला परे अधिकांशलाई ‘छोरी’ सन्तान प्राप्ति हुन्छ ।’ उनका अनुसार पोखरीमा डुबुल्की मार्दै पार गरिसकेपछि ५ सय मिटर पर गएर भिजेको कपडा फुकाली त्यहीं छाडेर भेटिएको जीव लिएर घर लैजानुपर्दछ । सन्तान प्राप्ति नभएसम्म भेटिएको जीवका बारेमा दम्पतीबाहेक कसैलाई जानकारी दिनु हुँदैन । पौराणिक कालदेखि नै यहाँ हरेक वर्ष वैशाख २ गते भाकल गर्न र बली चढाउन धर्मावलम्बीहरू आउनुगरेको उनले सुनाए । पुजारीका अनुसार पोखरीमा महिलाहरूले मात्र डुबुल्की मार्नुपर्छ ।


विवाह भएको ९ वर्ष वितिसक्दा पनि बालबच्चा नभएपछि सुनसरी दुहबीकी ललिता चौधरीले बाबा हरिदेवसिंहको मन्दिरमा पूजा गरी पोखरीमा डुबुल्की मारिन् । ७ वर्ष वितिसक्दा पनि बालबच्चा नभएपछि धनुषा बेंगाकी प्रमिला यादवले बाबा हरिदेवसिंहको मन्दिरमा पूजा गरी पोखरीमा डुबुल्की मारिन् ।


‘औषधि उपचारबाट थकित भएपछि सन्तानप्राप्ति हुन्छ भन्ने सुनेर यहाँ भाकल गरेकी छु,’ ललिताले सुनाइन्, ‘दैवीय सहारामा छु, सन्तान प्राप्ति होला भन्ने आशा छ ।’ सिरहाको व्यापारिक केन्द्र लहानबाट १८ किलोमिटर पश्चिम दक्षिणमा अवस्थित पाताल पोखरीमा भाकल गर्न र मेला भर्न सुनसरी, सिरहा, उदयपुर, धनुषा, महोतरी, काठमाडौंलगायत भारतको विहारबाट समेत सर्वसाधारण आउँछन् । स्थानीयले ऐतिहासिक शक्तिपीठमा वर्षको एक दिन मेला र बली चढ्दै आए पनि सन्तान प्राप्तिका बारे खोज अनुसन्धान गर्नुपर्ने बताए । सामुदायिक विकास मञ्चका अध्यक्ष बिनोद चौधरीले भने, ‘सन्तानप्राप्ति हुने जनविश्वास चिकित्सा शास्त्रका लागि चुनौती हो, सन्तानप्राप्ति भइरहेको छ, त्यहीअनुरूप बली चढाइन्छ, अझ थप अनुसन्धान आवश्यक छ ।’

प्रकाशित : वैशाख ३, २०७५ १०:१६
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

हिंस्रक बन्दै निकुञ्जका हात्ती

दुई दिनमा ३ जनाको ज्यान लियो
शंकर आचार्य

पर्सा — पर्सा राष्ट्रिय निकुञ्जमा सुरक्षार्थ खटिएका नेपाली सेनाको आँखा छल्दै मानव प्रवेश बढ्न थालेपछि त्यहाँका हात्ती हिंस्रक बनेका छन् । निकुञ्जमा दुई दिनयता हात्तीको आक्रमणले तीन जनाको ज्यान गएको छ । हात्ती आक्रमणबाट निकुञ्जको रामभौरीभाठा क्षेत्रमा शनिबार २ जनाको र बिहीबार एक जनाको मृत्यु भएको हो ।

ठोरी गाउँपालिका–४ सिमरा टोलका ३९ वर्षीय सागबहादुर दोङ र मकवानपुर, मनहरीका मनमोहन ढकालको शनिबार मृत्यु भएको हो । नयाँ वर्षमा निकुञ्जको भाठा इलाकामा लाग्ने मेला हेर्न उनीहरू सेनाले छुट्टयाएको बाटो प्रयोग नगरेर चोर बाटोबाट निकुञ्ज प्रवेश गरेका थिए । साथी निलबहादुर दोङसँग मोटरसाइकलमा चढेर भाठातर्फ जाँदै गरेका सागबहादुरलाई हात्तीले सुँडले थुतेर पछारेका थिए । उनको घटनास्थलमै मृत्यु भयो । चालक निलबहादुरलाई पनि हात्तीले आक्रमण गरे पनि उनी सामान्य घाइते भए ।


यस्तै, बिहीबार साँझ निकुञ्जको त्यही क्षेत्रमा हात्तीकै आक्रमणले जोगी कमलेश गिरीको ज्यान गएको छ । निकुञ्जमै लामो समयदेखि तपस्यामा बसेका गिरीको घटनास्थलमै ज्यान गएको हो । प्रमुख संरक्षण अधिकृत हरिभद्र आचार्यले दोङद्वय मेला हेर्न सेना खटिएको चारभैया पोस्टको साटो निर्मलबस्तीको चोर बाटोबाट प्रवेश गरेको बताए । हात्तीकै आक्रमणले ज्यान गुमाएका ढकाल पनि गलत बाटोबाटै निकुञ्जमा पसेका थिए । ‘दुबै जना कोर एरियाबाट निकुञ्जमा प्रवेश गरेका थिए,’ आचार्यले भने, ‘ढकाललाई हात्तीले आक्रमण गरेपछि उनी चढेको मोटरसाइकल चालक ज्यान जोगाउन रूखमा चढेर बसे, उनले नै दिएको सूचनाका आधारमा आइतबार बिहान ढकालको शव फेला परेको हो ।’ निकुञ्जभित्र हात्तीले आक्रमण गर्न थाले पनि गलत बाटो प्रयोग गरेर जोखिम मोल्दा ज्यानै जाने घटना बढेको उनले बताए ।


मेला र धार्मिक आस्थाको नाममा जबर्जस्ती निकुञ्जमा प्रवेश गर्दा हिंस्रक बनेको हात्तीले आक्रमण गर्न थालेको आचार्य बताउँछन् । ‘मेलामा व्यापार गर्न हिँडेका व्यापारीको टयाक्टरको ठूलो आवाजले हात्ती तर्सिएको देखिन्छ,’ उनले भने, ‘त्यसपछि हात्ती हिंस्रक बनेको देखिन्छ । मानिस देख्नासाथ आक्रमण गर्न थालेको छ ।’


हात्तीले गिरीको ज्यान लिएपछि निकुञ्ज प्रशासनले शनिबार भाठामा आयोजित मेला रोक्न र सर्वसाधारणलाई निकुञ्ज प्रवेश गर्न नदिन प्रयास गरेको थियो । बलजफती गर्दा मानिसको ज्यान गएको आचार्य बताउँछन् । ‘निकुञ्ज प्रशासनको अनुमति लिएर मात्र निकुञ्जमा प्रवेश गर्नुपर्ने नियमलाई लत्याउँदै जबर्जस्ती हजारौं सर्वसाधारण निकुञ्जमा प्रवेश गरे, मेला समितिले पनि यस्तो अवस्थामा मेला नलगाउनुभन्दा मानेन,’ उनले भने, ‘घटनापछि मेला समितिका कोही पनि सम्पर्कमा छैनन् ।’


फर्किए हात्ती र कर्मचारी
झन्डै १ महिनादेखि निकुञ्जको रामभौरीभाठा पोस्ट क्षेत्रमा आउने एकदारे भाले हात्ती हिंस्रक बनेर मानिसको ज्यानै लिन थालेपछि पोस्टमा खटिएका कर्मचारी र निकुञ्ज गस्तीका लागि त्यहाँ खटिइएका २ हात्तीलाई अमेलगन्जस्थित हात्तीसारमा फिर्ता ल्याइएको आचार्यले बताए । पोस्टमा राखिएका २ ढोइ १३ वर्षकी चित्रसेनकली र ५० वर्षकी मेनकाकली तथा तिनको सेवामा खटिएका ७ कर्मचारी समेतलाई फिर्ता बोलाइएको हो । ‘१ महिनादेखि त्यो आक्रामक हात्ती पोस्टमा आउने, चित्रसेनकलीसँग संसर्ग गर्ने गथ्र्यो, दुबैको राशनको धान, मीठा खाएर दु:ख दिने गथ्र्यो,’ आचार्यले भने, ‘हाल थप आक्रामक भएको हात्तीले निकुञ्जकै हात्ती र कर्मचारीलाई आक्रमण गर्ने अवस्था आएकाले सजगता अपनाइएको हो ।’

प्रकाशित : वैशाख ३, २०७५ १०:१६
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT