चाँदी नदीको सधैं त्रास

शिव पुरी

रौतहट — पूर्वपश्चिम राजमार्गस्थित चन्द्रनिगाहपुर चोकबाट उत्तरतर्फ रहेको चाँदी खोलाले धार परिवर्तन गरेपछि चन्द्रपुर नगरपालिका क्षेत्र बगाउने खतरा बढेको छ । पूर्वी क्षेत्रबाट बग्ने खोला पछिल्लो समय धार परिवर्तन गरी पश्चिमतिर मोडिएर कटान गर्न थालेपछि यहाँ त्रास बढेको हो ।

स्थानीयले कटान रोक्न माग गर्दै आएका छन् । यसका लागि तटबन्ध र स्पर आवश्यक रहेको स्थानीयको भनाइ छ ।

वर्षाका बेला चाँदीखोला खहरेझैं उर्लेर आउँछ । यसले पश्चिम क्षेत्रमा निरन्तर कटान गर्दै आएको छ । जिल्ला भूसंरक्षण कार्यालयले कटान रोक्न २० वटा स्पर निर्माण गरेको छ । अझै २० वटा स्पर आवश्यक रहेको स्थानीय खिला लामिछानेले बताए । लामिछाने अध्यक्ष रहेको उपभोक्ता समितिले अहिले झन्डै १ किलोमिटरसम्म अस्थायी ड्याम बनाइरहेको छ । जलउत्पन्न प्रकोप विभागको बजेटबाट ड्याम निर्माण भइरहेको हो ।

‘निर्माणको काम हँुदै गर्दा बजेट अभावले बन्द हुन लागेको छ,’ उनले भने, ‘यत्रो ठूलो समस्या छ । कटान रोक्न ड्याम निर्माण गर्न चाहिने बजेट उलपब्ध हुँदैन ।’ समितिले जम्मा १० लाखमा ड्यामको काम सुरु गरेको थियो । उनले नदीमा बन्दै गरेको पुल निर्माणको कामले खोलाले धार परिवर्तन गरेको बताए ।

नदीमा शिवशंकर कन्स्ट्रक्सनले पुल निर्माणको काम गरिरहरको छ । बाढीले पुल र कटान रोक्न कन्स्ट्रक्सनले अस्थायी ड्यामको निर्माण सुरु गरेको छ । तर त्यसले रोकथाम नहुने स्थानीयको भनाइ छ । बाढीले कटान सुरु गरेपछि केही दिनअघि वडा अध्यक्ष अमर आलेको अनुरोधमा प्रमुख जिल्ला अधिकारी गोविन्दप्रसाद रिजाल सहितको टोली स्थलगत अध्ययनमा गएको थियो । ‘समयमा रोकथाम गरिएन भने निकट भविष्यमा यसले ठूलो समस्या निम्त्याउँछ,’ उनले भने, ‘कटान रोक्न तटबन्धका लागि माथिल्लो निकायमा कुरा राख्छु ।’ त्यस क्षेत्रमा झन्डै ५ किलोमिटरसम्म स्थायी रूपमा बाँध निर्माण गर्नुपर्ने स्थानीयको माग छ ।

वडा अध्यक्ष आलेले चाँदी नदीको खतरा बढदै गएको भन्दै सम्बन्धित निकायको ध्यानाकर्षण गराएका थिए । वर्षाका बेला ठूलो बाढी आयो भने पश्चिम दक्षिण क्षेत्रबाट खोला पसेर चन्द्रनिगाहपुरलाई ठूलो क्षति पुग्न सक्छ । ‘जंगल क्षेत्रबाट बाढी प्रवेश गर्‍यो भने सिंगो चन्द्रनिगाहपुर बगाउने खतरा छ,’ वडा अध्यक्ष आलेले भने, ‘समयमा सबै सचेत हुनुपर्छ । यहाँ तत्काल स्थायी तटबन्ध गर्नु जरुरी छ ।’ बाढीले क्षति पुर्‍याए पूर्वपश्मिच राजमार्गमा समेत समस्या आउन सक्ने देखिएको छ ।

Yamaha


नदी छेउमा टेकान, कप्तानटोल, ठाडाटोल र मुख्य चोक बजार बढी खतरामा परेको छ । नदी र जंगल छेउमा रहेको यी गाउँमा वर्षाका बेला सधैं त्रासमा बस्नुपर्ने बाध्यता छ । चाँदीले चन्द्रनिगाहपुर मात्र होइन दक्षिण भेगमा समेत कटान गर्दै आएको छ । १० वर्षअघि चाँदीले खैरा बस्ती नै कटान र डुबानम पारेको थियो ।

त्यसपछि सिंगो बस्ती नै विस्थापित भएको थियो । त्यहाँ ठूलो संख्यामा मानिस विस्थापित भए । खेतीयोग्य जमिन कटानमा पर्‍यो । मरधरदेखि दक्षिणका गाउँमा चाँदीको कटानले वर्षेनी समस्या पार्दै आएको छ । यसको स्थायी रोकथाम हुनुपर्ने भन्दै कांग्रेस सांसद देवप्रसाद तिमल्सिनाले प्रतिनिधि सभामै कुरा उठाएका थिए । ‘लालबकैया, बागमती र चाँदी नदीले वर्षेनी कटान डुबान पार्दै आएको छ,’ सांसद तिमल्सिनाले भने, ‘गाउँ बस्ती डुबान, कटान र मानवीय क्षति भएपछि मात्र सरकार तात्छ । अनि राहतको कुरा गर्छ ।’

तत्कालीन प्रधानमन्त्री माधवकुमार नेपालले चाँदी बागमती र लालबकैया नदीको कटान रोक्न स्थायी रूपमा ड्याम,तटबन्ध वा स्पर निर्माण गर्नुपर्ने बताउँदै आएका छन् । उनले कटान रोक्न चासो देखाएका थिए । गृह जिल्ला आउँदा नेता नेपालले तिनै नदीका बारेमा स्थानीय प्रशासनसित जानकारी लिने गर्छन् ।

प्रकाशित : श्रावण १, २०७५ ०९:३५
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

न्यायिक समितिले काम थाल्यो

शंंकर आचार्य

पर्सा — वीरगन्ज महानगरले न्यायिक समितिको इजलास तयार नहुँदै सुनुवाइ सुरु गरेको छ । समितिले आइतबारबाट आफ्नो काम थालेको हो ।समितिकी संयोजक महानगरकी उपप्रमुख शान्ति कार्की तथा निर्वाचित सदस्यहरू तुफेल अख्तर र वैजयिन्तीमाला देवी सहितको टोलीले हाललाई कार्कीकै कार्यकक्षबाट सुनुवाइको काम थालेका हुन् ।

समितिको इजलास तयार हुन थप केही दिन लाग्ने भएकाले मुद्दाको चापलाई मध्यनजर गरी आइतबारबाटै सुनुवाइ थालिएको समिति सदस्य अख्तरले बताए ।


‘समितिमा मुद्दाको चाप बढेको छ,’ उनले भने, ‘इजलास कक्ष पूर्णरूपमा तयार हुन अझै केही दिन लाग्छ । सेवाग्राहीको पटक–पटकको आग्रहपछि हामीले मुद्दाको सुनुवाइ थालेका हौं ।’ हाललाई साताको ३ दिन आइतबार, बुधबार र बिहीबार सुनुवाइ गर्ने निश्चय भएको छ ।

पहिलो दिन आइतबार २ वटा मुद्दाको सुनुवाइ गरिएको थियो । पहिलो मुद्दा शान्ति सुरक्षाको रहेको र उक्त मुद्दा समितिको अधिकार क्षेत्रभित्र नपर्ने र मुद्दामा निवेदक वादी समेत अनुपस्थित भएकाले मुद्दा डिसमिस गरिएको थियो । दोस्रो मुद्दामा सपरिवार शान्ति सुुरक्षा माग भएकोमा दुवै पक्षबाट निवेदन परेपछि मागबमोजिम मिलापत्र गराइएको थियो । चैत १ बाट समितिले मुद्दा दर्ता गर्न सुरु गरेकोमा हालसम्म कुल १ सय २६ मुद्दा दर्ता भएका छन् । समितिको चुनाव असार २० गते भई समितिका सदस्यले असार २१ गते शपथ लिएका थिए । तर इजलास तयार नभएकाले सुनुवाइ सुरु भएको थिएन । समितिले आफ्नो कार्यक्षेत्रभन्दा बाहिरका मुद्दालाई दरपीठ गर्ने निर्णय गरेको छ । समितिमा हाल बढी जसो शान्ति सुरक्षा र जग्गा विवादसम्बन्धी मुद्दा परिरहेका छन् ।

समितिको कार्यक्षेत्र र यसले हेर्ने मुद्दाबारे सर्वसाधारणमा अझै जानकारी नहुँदा यस सम्बन्धमा आवश्यक प्रचार–प्रसार गर्ने योजना पनि समितिको छ । समितिले स्थानीय सरकार सञ्चालन ऐन २०७४ को दफा ४७ को उपदफा १ र २ मा उल्लेख भएका मुद्दाको मात्र सुनुवाइ गर्ने अधिकार रहेको छ । जसमा आलीधुर, बाँध, कुलो–पैनी, पानीघाट बाँडफाँड तथा उपयोग, अर्काको बाली नोक्सान गरेको, चरन, घाँस, दाउरा, ज्याला मजदुरी नदिएको, घरपालुवा पशुपन्छी हराएको वा पाएको, ज्येष्ठ नागरिकको पालनपोषण वा हेरचाह नगरेको, नाबालक छोराछोरी वा पति पत्नीलाई इज्जतअनुसार खान लाउन वा शिक्षादीक्षा नदिएको, वार्षिक २५ लाख रुपैयाँसम्म बिगो भएको घर बहाल, घर–जग्गा विवाद, रूख–बिरुवा लगाएको, घर–बलेसी, साँध–सँधियारको असर, सार्वजनिक जग्गा, बाटो, वस्तुभाउ निकाल्ने निकास, चरिचरन पाटी–पौवा, अन्त्येष्टिस्थल, धार्मिकस्थल वा अन्य कुनै सार्वजनिक स्थलको उपयोग गर्न नदिएको वा बाधा पुर्‍याएको, संघीय वा प्रदेश कानुनले स्थानीय तहबाट निरुपण हुने भनी तोकेका अन्य विवादको न्याय निरुपण गर्न सक्नेछन् । यस्तै जग्गा खिचोला, सम्बन्ध बिच्छेद, अंगभंग बाहेकको बढीमा एक वर्ष कैद हुन सक्ने कुटपिट, गाली बेइज्जती, लुटपिट, पशुपन्छी छाडा छाडेको वा पशुपन्छी राख्दा वा पाल्दा लापरबाही गरी अरूलाई असर पारेको, अरूको आवासमा अनधिकृत प्रवेश गरेको, अर्काको हकभोगमा रहेको जग्गा आवाद वा भोगचलन गरेको, ध्वनि प्रदूषण गरी वा फोहोर फ्याकी छिमेकीलाई असर पुर्‍याएको, प्रचलित कानुनबमोजिम मेलमिलाप हुनसक्ने व्यक्ति वादी भई दायर हुने अन्य देवानी र एक वर्षसम्म कैद हुनसक्ने फौजदारी विवादमा समितिले मेलमिलापको माध्यमबाट मात्र न्याय निरुपण गर्न सक्छ ।

प्रकाशित : श्रावण १, २०७५ ०९:३५
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT