मुद्दा दर्ता गर्ने बढे

भदौ १ बाट मुलुकी ऐन विस्थापित भई नयाँ कानुन कार्यान्वयनमा आएकाले पुरानो मुलुकी ऐन र कानुनलाई टेकेर मुद्दा दर्ता गराउनेको भीड एक महिनायता बढेको छ
लक्ष्मी साह

बारा — २०७४ भदौ १ (शुक्रबार) बाट मुलुकी ऐन विस्थापित हुने भएकाले एक महिनायता जिल्ला अदालतमा मुद्दा दर्ता गराउनेको भीड बढेको छ ।

साउन ३१ बिहीबार राति १२ बजेसम्म मुद्दा दर्ता गर्न सर्वोच्च अदालतको देशैभरको अदालतलाई निर्देशन भएकाले यहाँ पनि कहिले मध्यरात त कहिले रातभर बसेर मुद्दा दर्ता भइरहेको पाइएको हो ।

‘बिहीबार राति (साउन ३१) १२ बजेसम्म पुरानो कानुन रहन्छ, त्यसपछि ‘सफ्टवेयर चेन्ज’ हुन्छ,’ स्रेस्तेदार मोहन सुवेदीले भने, ‘नयाँ संहिता आउनाले कामको चाप बढेको छ,’ उनले भने, ‘अहिले मुद्दा दर्ता ‘कन्ट्रोल’ गर्न गाह्रो छ ।’ अदालतका अनुसार नयाँ कानुन आउने भएपछि चालु वर्षको साउन महिनाको अन्तिम दिन बिहीबार अपराह्नसम्म ५ सयको हाराहारीमा मुद्दा दर्ता भएका छन् । महिनाको अन्तिमतिर दैनिक ५० देखि १ सय वटासमेत मुद्दा दर्ता गर्नुपरेको उनको भनाइ छ ।

Yamaha

‘खानाको परवाह नगरेर चिया र नास्ताका भरमा केही दिनदेखि मध्य रातसम्म मुद्दा दर्ता गर्नुपरेको छ,’ मुद्दा दर्ता फाँटका राजेश यादवले भने, ‘हदबन्दीताका बाहेक अदालतको इतिहासमा एक महिनामा यतिको संख्यामा मुद्दा दर्ता भएको थिएन ।’ अंश, सम्बन्ध विच्छेद, जग्गा किचलो, हक कायम, लेनदेन, लिखत बदरलगायतका देवानीसंहिताअन्तर्गतका मुद्दा बढी दर्ता भएको उनले बताए ।

मुलुकी फौजदारी र देवानी संहिता ऐनअन्तर्गत दुई खाले मुद्दामध्ये खास गरी देवानीसंहिता ऐनअन्तर्गत मुद्दा (फिराद पत्र) दर्ताको चाप बढेको उनको भनाइ छ । गाउँगाउँबाट मुद्दा दर्ता गर्न आउनेको अदालतमा लर्को देखिन्छ । मुद्दा लेखाउनेको भीडले सबै प्राय: अधिवक्ताका कार्यालय महिनायता भरिभराउ देखिन्छन् । अदालतमा फाँटका कर्मचारीदेखि न्याय सम्पादन गर्ने न्यायाधीश तथा प्रशासनिक फाँटका कर्मचारीलाई मुद्दा दर्ताको चापले भ्याइनभ्याइ छ । यसबाहेक अदालतमा न्यायाधीशलगायत अदालतका हरेक फाँटका कर्मचारीलाई नयाँ कानुन अध्ययन गर्नमा व्यस्ततासमेत बढेको देखिन्छ ।

‘मुद्दा दर्ता गर्दैमा एक महिनादेखि चिया खाने फुर्सद छैन,’ अदालतका अर्का एक कर्मचारीले भने, ‘देवानी संहिताअन्तर्गत मुद्दा बढेका छन । पुरानो कानुनअन्तर्गत दर्ता भएका मुद्दाको बकपत्र, प्रतिउत्तर दिनेको चाप पनि उत्तिकै बढेको उनको भनाइ छ । पुराना कतिपय मुलुकी ऐन खारेज नै भएका छन् ।

छरिएर रहेका पुराना ऐन, कानुन तथा कार्यविधिलाई अहिलेको नयाँ कानुनले एकै ठाउँमा संग्रहित गरेकाले कानुन कार्यान्वयन गर्न सहज हुने बारा जिल्ला अदालत बार एसोसिएसनका पूर्वअध्यक्ष परमहंस केशरी बताउँछन् । ‘नयाँ कानुनअनुसार के हुने हो ? कानुन लाग्छ कि लाग्दैन भन्ने अन्योल बढेकाले मुद्दा दर्ताको चाप बढेको हो,’ अदालतका तहसिल्दार राजकुमार आचार्यले भने, ‘नयाँ कानुनले हद म्याद र म्यादसमेत घटाएकाले थुप्रैले मुद्दा दर्ता गर्न आएका छन् ।’ अब लागू हुने कानुन कार्यान्वयनको दायरा बढाएकाले पनि अन्योल बढेको उनको भनाइ छ ।

सजाय असुली बढ्यो
अदालतमा गत वर्ष सजाय असुली बढेको पाइएको छ । अदालतका अनुसार १७ करोड ३२ लाख २७ हजार जरिवाना असुली गर्न बाँकी रहेकोमा आब ०७४/७५ मा १२ करोड २ लाख जरिवाना असुल गरिएको छ । काठमाडौं महानगरपालिका–२७ का राधाकृष्ण अमात्यसहितबाट बैंकिङ कसुरमा ६ करोड ७५ लाख जरिवाना असुल गरिएको छ । यसैगरी बारा जिल्ला साविक जितपुर भवानीपुर गाविस–३ का अल्फात अंसारीबाट नक्कली मुद्रा मुद्दामा २ करोड ६१ लाख जरिवाना असुल गरिएको छ ।

१ हजार ८ सय २७ वर्ष कैद असुल गर्न बाँकी रहेकामा त्यसमध्ये ८ सय २० वर्ष कैद भुक्तान गराइएको अदालतले जनायो । ‘एकै आर्थिक वर्षमा अधिकतम जरिवाना र कैद असुली गरिएकाले बारा जिल्ला अदालत देशभरमै उत्कृष्ट भएको छ,’ तहसिल्दार आचार्यले भने । उनका अनुसार दुई वर्ष नाघेको ५२ वटा मुद्दा अदालतमा ‘विचाराधीन’ रहिरहेकोमा त्यसलाई घटाएर २ वटामा झारेर ल्याइएको छ ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : भाद्र १, २०७५ ०९:००
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

पहिरोले बस्ती जोखिममा

आनन्द गौतम

ताप्लेजुङ — मंगलबार रातिको वर्षापछि झरेको पहिरोका कारण फक्तालुङ गाउँपालिका ४ इखावुका विभिन्न स्थानमा चिरा परेको छ । साविकका १ र ३ नम्बर वडाका २२ परिवार विस्थापित भएका छन् ।

ताप्लेजुङको फक्तालुङ गाउँपालिका ४ इखावुमा मंगलबार रातिको पहिरोले पुर्‍याएको क्षति । तस्बिर : आनन्द । कान्तिपुर

उनीहरूको तत्काल आफ्नो घरमा बस्ने वातावरण नभएको रानी आधारभूत विद्यालयका प्रधानाध्यापक प्रेम खतिवडाले बताए ।

उनका अनुसार खानीका १५ र साप्चुङका ७ परिवार जोखिममा छन् । जिल्ला विपत् व्यवस्थापन समितिका संयोजक एवं प्रमुख जिल्ला अधिकारी अनुज भण्डारीले भने १४ परिवार विस्थापित भएको बताए । तापेथोक प्रहरी चौकीबाट प्रहरी टोली पठाइएको र उनीहरूले तथ्यांक संकलन गरेको भण्डारी बताए ।

खतिवडाका अनुसार एकदेखि अर्को बस्ती जोड्ने र बालबालिका स्कुल जाने गाउँका ११ वटा पैदलमार्ग अवरुद्ध भएको छ । बाटो नभएका कारण बुधबार र बिहीबार विद्यालयमा विद्यार्थीको उपस्थिति न्यून भएको थियो । बुधबार दिउँसो १ बजे नै विद्यालय बन्द गरेर विद्यार्थीलाई शिक्षकले टोलटोलमा पुर्‍याएको खतिवडाले बताए ।

बुधबार राति गाउँलेहरू डाँडाका घरमा सरेर एकै ठाउँ बसेका थिए । तर कम वर्षा भएकाले थप क्षति हुन नपाएको स्थानीय बताउँछन् । वर्षा भए जुनसुकै बेला पनि भाग्नुपर्ने अवस्था रहेको उनीहरूको कथन छ ।


मंगलबारकै जस्तो वर्षा भए गाउँ नै सखाप हुने अवस्था रहेको खतिवडाको भनाइ छ । उनका अनुसार रातभर दर्केर वर्षा भएको थियो । तर सदरमुकाम फुङलिङमा भने त्यो रात सामान्य वर्षा भएको तथ्यांक छ । पूर्वाञ्चल हावापानी फिल्ड कार्यालयका अनुसार १५ मिलिमिटर मात्रै वर्षा भएको थियो ।

यसअघि यो वर्ष ९० मिलिमिटरसम्म वर्षा भएको छ । इखावु सदरमुकामबाट करिब ४० किलोमिटर दूरीमा छ । खानी र साप्चुङवाको पहिरो सिरेगु डाँडाको टुटेबाट सुरु भएको छ । टुटे यी बस्तीको शीर हो । पहिरोले जमानसिंह तामाङको पूरै घर पुरेको छ । एक हल गोरु घाइते भएको तामाङले बताए । प्रत्येक टोलमा पानीको मूल फुटेको र त्यही पानीले ठाडाखोला बढाएर पहिरोको रूप लिएको जमानसिंह बताउँछन् ।

जिल्ला विपत् व्यवस्थापन समिति संयोजक एवं प्रमुख जिल्ला अधिकारी अनुज भण्डारी रेडक्रसको टोलीले सहयोग गर्ने बताउँछन् । सिंवामा रहेको टोलीले विस्थापितका लागि पाल, कम्बल लगायत व्यवस्था गर्ने जनाए । प्रहरीटोली बुधबारै पुगेर अवस्था अवलोकन गरेकाले त्यसैका आधारमा सहयोग गर्ने उनले बताए । यता, सिरिजंगा गाउँपालिका ७ याम्फुदिनका अविरमान राई र उनका छिमेकी गरी दुई परिवार विस्थापित भएको वडाध्यक्ष टसी लामाले बताए ।

पुगेनन् जनप्रतिनिधि
फक्तालुङ गाउँपालिकाका जनप्रतिनिधि पीडितको अवस्था बुझ्न पुगेका छैनन् । मंगलबार रातिको वर्षाले गाउँबासी विस्थापित भए र बुधबार राति सुरक्षित ठाउँ खोजेर बाहिरै बसे । गाउँपालिकाको केन्द्रमै रहेको प्रहरी चौकीको टोली विवरण संकलनका लागि बुधबारै पहिरो प्रभावित क्षेत्र पुगे ।

त्यहीं भएका गाउँपालिका अध्यक्ष सरोज एभेङ भने बिहीबार दिउँसोसम्म पनि प्रभावित क्षेत्रमा देखा परेनन् । गाउँपालिका केन्द्र र पहिरो गएको क्षेत्रको दुई घण्टा पैदल दूरीमा छ । पहिरोले गाउँबासीको बिचल्ली भएका बेला बुधबार उनी पहिरोको पारिपट्टि छिरुवाबाट ओहोरदोहोर गरिरहेका थिए । अध्यक्ष एभेङले शुक्रबार मात्रै अवलोकनमा जाने बताए ।

‘साथीहरूलाई सुरक्षित ठाउँमा बस्नुहोस् भनेको छु,’ टेलिफोनमा एभेङले भने, ‘भोलि गाउँ कार्यपालिकाको बैठक भएकाले शुक्रबार मात्रै जान लागेका हौं ।’ उनले तत्काल ठूलै क्षति गरिहाल्ने अवस्था नभएकाले वडाध्यक्षसँग त्यस्तो सल्लाह गरेको बताए । विपत् व्यवस्थापन समितिको बैठकले निर्णय गरेर राहत सामग्री प्रदान गर्ने उनले बताए ।

गर्भवती जोगाउन रातभर प्रयास
चिकित्सकले असोजमा मात्रै प्रसूति हुने समय दिइएकी फक्तालुङ गाउँपालिका ४ खानीकी फूलमाया तामाङलाई बुधबार पहिरोले त्रसित बनाएपछि व्यथाले चाप्यो । गाउँलेले स्ट्रेचरमा बोकेर सिंवा स्वास्थ्य चौकीतर्फ दौडाए । उनले एउटा बच्चालाई बाटैमा जन्मदिइन् । तैपनि व्यथाले छाडेन । सिंवा स्वास्थ्य चौकीमा पुर्‍याउँदा स्वास्थ्यकर्मीले पेटमा अर्को पनि बच्चा भएको बताए ।

जिल्ला अस्पतालसँग समन्वय गरेर स्वास्थ्यकर्मीले डेढ घण्टासम्म प्रयास गरे तर सम्भव भएन । स्वास्थ्य चौकी इञ्चार्ज प्रेमकुमारी लिम्बूका अनुसार बच्चाको हात पहिला निस्किएपछि अवस्था जटिल बन्यो र जिल्ला अस्पतालमा रेफर गरे । सदरमुकाम जोड्ने सडक हाङदेवा खोलाले बिगारेपछि यातायात अवरुद्ध भएको थियो ।

प्रमुख जिल्ला अधिकारी भण्डारीले सानिमा हाइड्रोपावरका कर्मचारीसँग समन्वय गरे र मिक्वाखोलाको थुम्वामा रहेको गाडी सिस्ने खोलासम्म पठाए । सदरमुकाम फुङलिङबाट पठाएको एम्बुलेन्सले हाङदेवा खोलाबाट जिल्ला अस्पताल ल्यायो र महिलाको ज्यान बच्यो । अस्पतालका अनुसार दुवै बच्चा र आमाको स्वास्थ्य अवस्था सामान्य छ ।

प्रकाशित : भाद्र १, २०७५ ०८:५७
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT