रामवृक्ष स्मृतिसभामा ओली-दाहाल

श्यामसुन्दर शशि

जनकपुर — माओवादी जनयुद्ध सुरु हुनुभन्दा एक वर्षअघि २०५१ साल भदौ २ गते हत्या भएका मास्टरसाहेवका रूपमा चिनिएका रामवृक्ष यादवको स्मृतिसभामा नेकपामा दुवै अध्यक्ष केपी ओली र पुष्पकमल दाहाल शनिबार उनको गाउँ बरमझिया पुगे ।

नेकपाका यी दुई शीर्ष नेताले मुलुकमा राजनीतिक आन्दोलन सम्पन्न भई समृद्धिको आन्दोलन थालिएको बताए । दुवैले सहिद यादवको सपना साकार पार्न कठिबद्ध रहेको बताए । नेकपाका दुवै शीर्ष नेता हेलिकोप्टरमा बरमझिया पुगेका थिए ।

Yamaha


माओवादी जनयुद्धको क्रममा यादवको परिवारका चारजनाको हत्या भएको थियो । माओवादीका तत्कालीन जिल्ला सेक्रेटरी रोशन जनकपुरीका अनुसार यादव, उनका छोरा शेखर, ज्वाइँ डम्बरनारायण र अर्को नातामै पर्ने भाइसहित चारजनाको जनयुद्धकै लडाइँमा हत्या भएको हो । यादवकी पत्नी रामकुमारीको काठमाडौंमा ग्यासको चुल्हो लिक भएर मृत्यु भएको थियो ।
घोषित रूपमा माओवादी जनयुद्ध २०५२ साल फागुनदेखि सुरु भए पनि बरमझियामा सशस्त्र संघर्ष त्यस अघि नै सुरु भइसकेको थियो ।

जनयुद्धको तयारीमा रहेको एकता केन्द्र मसाल र संयुक्त जनमोर्चा नेपालका केन्द्रिय सदस्य यादव सर्वहारा वर्गको नेतृत्व गरिरहेका थिए । जनयुद्ध सुरु हुनु पूर्व बरमझियामा दुवै पक्षका गरी ४ जनाको हत्या भएको थियो । ०५१ साल भदौ १ गते संयुक्त जनमोर्चा नेपालले आह्वान गरेको नेपाल बन्द कार्यक्रममा सहभागी भएर फर्किदै गर्दा भदौ २ गते उनको गाउँनजिककै कमला नहरनजिक यादवको हत्या भएको थियो ।

उनको हत्या भएकै दिन हत्याका आरोपी ललन सिंहलाई पनि कार्यवाहीको नाममा हत्या गरिएको थियो । स्थानीयका अनुसार पञ्चायतकालमा यादवका पक्षधर विन्देश्वर राम तथा पञ्चायतसमर्थक लटु यादवको पनि हत्या भएको थियो ।

बरमझियामा जारी दुई पक्षीय हत्याको शृङ्खलामा करिब एक दर्जनको हत्या भएको थियो । माओवादी पक्षबाट ज्यान गुमाउनेहरूमा रामवृक्ष यादवका बाहेक उनका एकमात्र २२ वर्षीय छोरा शेखर यादव पनि हुन । शेखर २०५८ पुस १५ गते प्रहरी कारबाहीमा मारिएका थिए । यसैगरी माओवादी समर्थक ईद्रीश नदाफ, जगदीश यादव र कारी साहको पनि प्रहरी कारबाहीमा मृत्यु भएको थियो ।

जनयुद्ध कालमा सुराकी र जन कारबाहीको नाममा माओवादी कार्यकर्ताले रामशरण यादव, गंगाप्रसाद यादव, शिवनारायण यादव, श्रीप्रसाद यादव र दीपनारायण यादवलाई हत्या गरेका थिए । माओवादी जनयुद्ध उत्कर्षमा पुगेका वेला यस गाउँबाट २८ परिवारका १ सय ७ जना विस्थापित भएका थिए ।

पञ्चायतकालदेखि नै दुई पक्षमा विभाजित यस गाउँको वातावरण झण्डै डेढ दशकसम्म तनावपूर्ण रहयो । हिन्दी चलचित्रमा जस्तै सामान्य विवादमा पनि बन्दुक, लाठी, भाला, कोदालो र कुटो निस्किन्थे । दिनदिनैको झगडा र हत्या हिंसाका कारण सामाजिक सम्बन्ध क्षतविक्षत भएको थियो ।

मानवअधिकारवादी रोशनदीप ढकालले द्वन्द्वका घाउ पूरै भरिसकेको छैन तर सामाजिक सम्बन्धमा धेरै सुधार भएको बताए । यादवकी छोरी तथा माओवादी नेतृ सुनिता यादवले पनि गाउँको सामाजिक वातावरण सहज बन्दै गएको बताइन् । ‘अब दुवै पक्षको सम्बन्धमा धेरै सुधार भएको छ । सुधारको क्रम जारी नै छ,’ सुनिताले भनिन् ।

प्रकाशित : भाद्र २, २०७५ २०:४६
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

व्यवसायीको कोटामा युरोप जाँदै कर्मचारी

अब्दुल्लाह मियाँ

काठमाडौँ — नेपाली सुगन्धित जडीबुटीको अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार प्रवर्द्धनमा निजी क्षेत्रलाई प्रोत्साहित गर्ने उद्देश्यले युरोपमा हुन लागेको एक कार्यक्रममा दर्जन सरकारी कर्मचारी सहभागी हुन लागेका छन् । जर्मन अन्तर्राष्ट्रिय विकास नियोग (जीआईजेड) नेपालको आयोजनामा हुने कार्यक्रममा व्यवसायी र निजी क्षेत्रको कोटामा समेत केन्द्र र प्रदेशका कर्मचारी जान लागेका हुन् ।

भदौ १६ देखि २४ सम्म उनीहरूले फ्रान्स र इटाली भ्रमण गर्नेछन् ।

भ्रमणमा संघको वन तथा वातावरण, प्रदेशको उद्योग, पर्यटन तथा वन मन्त्रालय र तत्कालीन वन कार्यालयका प्रमुख (डीएफओ)हरू सहभागी हुनेछन् । जीआईजेडकै जडीबुटी प्रवर्द्धन कार्यक्रम ‘इन्म्याप्स’ का प्रोजेट मेनेजर कल्याण गौलीसहित तीन जना पनि भ्रमणमा जाँदै छन् । भ्रमणमा करिब एक करोड रुपैयाँ खर्च हुने जीआईजेडले जनाएको छ ।
जडीबुटीको व्यापार प्रवद्र्धन गर्ने उद्देश्यले फ्रान्स र इटालीमा आयोजना गरिएको कार्यक्रममा सरकारी कर्मचारी मात्रै जान लागेका हुन् ।
प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद् कार्यालयद्वारा जारी ‘वैदेशिक भ्रमण निर्देशिका २०७५’ मा परामर्शदाता वा ठेकेदारको खर्चमा वैदेशिक भ्रमणका लागि कर्मचारीलाई मनोनयन गर्न नपाइने उल्लेख भए पनि अधिकांश सरकारी कर्मचारी जान लागेका हुन् । भ्रमण टोलीको नेतृत्व गर्न लागेका प्रदेश ५ का उद्योग, पर्यटन, वन तथा वातावरण मन्त्रालयका सचिव धनञ्जय पौडेलले ‘एक्सपोजर भ्रमण’ मा सरकारी रकम खर्च नहुने दाबी गरे । ‘केन्द्रको मन्त्रालयका सचिवज्यूसँग सल्लाह गरेरै कार्यक्रम बनाइएको हो,’ उनले भने ।

कार्यक्रममा संघीय वन मन्त्रालयका सहसचिव चन्द्रमान डंगोल, प्रदेश ५ को वन मन्त्रालयका सचिव पौडेल, ७ को वन मन्त्रालयका सचिव सुधीरकुमार कोइरालासहित वन तथा भू–संरक्षण र वनस्पति विभागका एक–एक जना उपसचिव जाँदै छन् । संघको वन तथा वातावरण मन्त्रालयमा छँदा सहसचिव पौडेल इन्म्याप्स कार्यक्रमका फोकल व्यक्ति थिए । उनको हालै प्रदेश प्रदेश ५ मा सरुवा भएको हो ।

इनम्याप्स कार्यक्रम लागू भएका ६ वटा जिल्लाका तत्कालीन वन कार्यालय (हाल डिभिजन वन कार्यालय) का प्रमुखसमेत भ्रमण गर्नेको सूचीमा छन् । संघीय वन मन्त्रालयले सबै प्रदेशको डिभिजन वन कार्यालयका प्रमुखलाई सरुवाका लागि नाम संकलन गरिरहेको छ । जडीबुटी एसोसिएसन अफ नेपाल (जबान) नेपालगन्जका महासचिव टंक शर्माले निजी क्षेत्रलाई बढी समावेश गर्नुपर्नेमा सरकारी अधिकारीलाई मात्र फोकस गरिएको गुनासो गरे । ‘व्यापार प्रवद्र्धन गर्ने हो भने निजी क्षेत्रको सहभागिता आवश्यक हुन्छ,’ उनले भने, ‘सरकारी कर्मचारी मात्रै घुमेर कसरी प्रवद्र्धन हुने हो, बुझिएन ।’

भ्रमण कार्यक्रममा फ्रान्स र इटालीका नेपाली सुगन्धित तेल र अन्य जडीबुटी प्रयोग गरी परफ्युम बनाइने उद्योग, निजी क्षेत्र, किसान, कोअपरेटिभ र म्युजियम भ्रमण गर्नुका साथै गोष्ठीमा सहभागी हुने उल्लेख छ । टिमुर, चिउरी, मेन्था, क्यामोमाइललगायत जडीबुटीको उत्पादन, प्रवद्र्धन र निर्यातमा सघाउ पुर्‍याउने उद्देश्यले कार्यक्रम आयोजना गरिएको हो ।

निजी क्षेत्रका मुख्य दुई संस्था जडीबुटी एसोसिएसन अफ नेपाल (जबान) नेपालगन्ज र नेपाल जडीबुटी उत्पादक संघ काठमाडौंले भने औपचारिकताका लागि मात्र लैजान खोजिएको भन्दै भ्रमण टोलीमा सहभागी नहुने घोषणा गरेका छन् ।

जीआईजेडमा इन्म्याप्स कार्यक्रमका मेनेजर गौलीले निजी क्षेत्रले विगतमा पनि युरोपलगायत अन्य मुलुकमा जडीबुटीको व्यापारको अवस्था अध्ययन गर्नुका साथै व्यापार मेलामा सहभागी भइसकेकाले यसपटक सरकारी अधिकारीलाई मात्र सहभागी गराउन लागिएको प्रतिक्रिया दिए । ‘सीमित बजेटका कारण सबैलाई सहभागी गराउन सकिएन’ उनले भने ।

जीआईजेडको आर्थिक तथा प्राविधिक सहयोगमा सन् २०१६ देखि तत्कालीन वन तथा भू–संरक्षण मन्त्रालयमार्फत कञ्चनपुर, कैलाली, बाँके, सुर्खेत, दाङ र प्यूठानमा जडीबुटी प्रवर्द्धनसम्बन्धी ‘इन्म्याप्स’ कार्यक्रम चलिरहेको छ । नेपालगन्ज र काठमाडौंका दुवै संस्था त्यसको कार्यान्वयन गर्ने साझेदार हुन् ।

पछिल्लो ९ महिनामा नेपालबाट युरोप, चीन र भारतसहित अरब मुलुकमा करिब ४० करोडको सुगन्धित तेल र करिब ९६ करोडको कच्चा पदार्थ निर्यात भएको छ । विभिन्न कारणले गत आर्थिक वर्षमा ६० करोडको व्यापार घाटा भएको व्यवसायी बताउँछन् ।

निजी क्षेत्रसँगको साझेदारीमा सुगन्धित जडीबुटीको उत्पादन, व्यापार र निकासी बढाउने, आधुनिक प्रविधि भित्र्याउने र क्षमता विकास गर्नेलगायतका विषयमा सम्झौता भए पनि जीआईजेडले निर्यात र प्रविधि अध्ययन कार्यक्रममा निजी क्षेत्रलाई बेवास्ता गरेको नेपाल जडीबुटी उत्पादक संघका अध्यक्ष गोविन्द घिमिरेले दाबी गरे । ‘जडीबुटीको अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार घटिरहेका बेला कर्मचारीहरूले मात्र विदेश घुमेर कसरी सुधार आउने हो, बुझन सकेका छैनौं,’ घिमिरेले शनिबार कान्तिपुरसँग भने, ‘सम्झौतामा साझेदारी गर्ने भनियो अहिले आएर मनलाग्दी गरिएको छ ।’

प्रकाशित : भाद्र २, २०७५ २०:३७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT