टेपभित्र लुकाएर लागूऔषध

शंकर आचार्य

पर्सा — वीरगन्ज भन्सारमा खटिएको सशस्त्र प्रहरीको टोलीले काठमाडौं चन्द्रागिरि नपा ५ का ३१ वर्षीय अनिल सापकोटालाई लागूऔषधसहित पक्राउ गर्‍यो । शरीरमा सेटिङ गरी टेप लगाएर ५४/५४ गोटा डाइजोल्याब, नोफिन र फेनारगन उनको साथबाट बरामद भयो ।

वीरगन्ज नाकाबाट बुधबार शरीरमा टेपिङ गरी लागूऔषध ल्याउँदै गर्दा पक्राउ परेका व्यक्ति । तस्बिर सौजन्य : सशस्त्र प्रहरी गुल्म, वीरगन्ज भन्सार

पछिल्लो समय सीमामा सशस्त्र प्रहरीले कडाइ गरेपछि लागूऔषध तस्करले अपनाएको यो नयाँ शैली हो । विगतमा मालसामानमा वा सवारीसाधनमा लुकाएर तस्करी गर्नेहरू अहिले यो तरिकामा अभ्यस्त भएका छन् । दैनिक जसो यस्ता लागूऔषध तस्कर पक्राउ पर्न थालेका छन् । भीडभाड रहने यो नाका हुँदै लागूऔषध तस्करीमा संलग्न सबै व्यक्ति पक्राउनै पर्छन् भन्ने निश्चित हँुदैन ।

भारतमा प्रतिबन्धित नगरिएका तर नेपालमा प्रतिबन्धित रहेका यी औषधिलाई प्रहरीले नियन्त्रित लागूऔषध भन्ने गरेको छ । भारतबाट यस्ता लागूऔषध ल्याउनेहरू मात्र नभई नेपालबाट गाँजा, चरेस जस्ता लागूऔषध बोकेर भारत जान खोज्नेहरू पनि पक्राउ परिरहेका हुन्छन् ।

प्रहरीले दैनिकजसो यस्ता लागूऔषध प्रयोगकर्ता, ढुवानीकर्ता तथा कारोबारीहरूलाई पक्राउ गरे पनि उनीहरू निरुत्साहित भने भएका छैनन् । दैनिक जसो वीरगन्जबाट पैदल रक्सौल पुगेर लागूऔषध सेवन गरेर फर्किने दुव्र्यसनीहरू सीमामा थुपै्र देखिन्छन् । यसरी फर्कंदा उनीहरूले पनि थोर बहुत यस्ता लागूऔषध बोकेर ल्याएका हुन्छन् । कतिपयले यस्ता लागूऔषध ल्याएर अन्य दुव्र्यसनीलाई बिक्री गर्छन् ।

जिल्ला प्रहरी कार्यालयको तथ्यांकअनुसार गत आर्थिक वर्षमा लागूऔषध तस्करी आरोपमा १४ महिला र १ सय ८१ पुरुष गरी १ सय ९५ जना पक्राउ परेका छन् । तीमध्ये १६ वर्षभन्दा कम उमेरका २, १६ देखि २५ वर्षका १ सय ९, २५ देखि ३५ वर्ष उमेरका ४१, ३६ देखि ४५ वर्षका ३०, ४६ वर्षभन्दा माथिका १३ जना छन् ।

अघिल्लो आवमा पनि १ सय ५१ जना लागूऔषध ढुवानीकर्ता तथा कारोबारीहरू पक्राउ परेका थिए । वीरगन्ज कारागारका झन्डै आधा कैदीबन्दी लागूऔषध मुद्दामा सजाय पाएका वा पुर्पक्षमा रहेकाहरू मात्र छन् ।यसरी मुलुकको सर्वाधिक आयात निर्यात हुने नाका लागूऔषध ढुवानीको परम्परागत ट्रान्जिटका रूपमा बदनाम रहेको छ । सुरक्षाकर्मीको आँखा छलेर लागूऔषध ढुवानी गर्नेको संख्या पक्राउ परेकाहरूभन्दा निक्कै बढी हुन सक्छ ।

नेपालमा नियन्त्रित लागूऔषध भनिने औषधिहरू सीमावर्ती भारतीय सहर रक्सौलका औषधि पसलमा खुलेआम किन्न पाइन्छ । ठूलो परिमाणमा यस्ता औषधि भित्रिनुले रक्सौलमा पनि संगठित गिरोह यसको कारोबारमा लागेको अनुमान गर्न सकिन्छ । त्यस्ता गिरोह यी औषधि नेपाल पठाउने काममा सक्रिय रहेका छन् ।

पक्राउ पर्ने अधिकांशमा १८ देखि २४ वर्ष उमेर समूहका युवा हुने गरेका छन् । तीमध्ये पनि अधिकांश पर्साभन्दा बाहिरी जिल्लाका हुन्छन् । नेपालबाट भारततर्फ लगिने गाँजा र चरेस जस्ता लागूऔषध ढुवानी गर्ने अधिकांश भरिया हुन्छन् । वीरगन्ज भन्सारस्थित सशस्त्र प्रहरी गुल्मका गुल्मपति डीएसपी तिलक खड्का पछिल्लो समय वीरगन्ज नाकामा भीडभाड र जाम कम भएपछि लागूऔषध तस्करलाई पक्राउ गर्न सहज भएको बताउँछन् । ‘अहिले आईसीपी भन्सारबाट अधिकांश मालवाहक सवारीसाधन भित्रिने गरेकाले वीरगन्ज भन्सार नाकामा भीडभाड कम भएको छ,’ उनले भने, ‘यसरी हामीलाई यो नाका भएर आउजाउ गर्ने व्यक्तिलाई निगरानी गर्न केही सहज भएको छ, शंकास्पद व्यक्तिहरूलाई पक्राउ गर्दा शरीरमै टेपले सेटिङ गरी लागूऔषध ल्याउँदै गरेको अवस्थामा फेला पर्छन् ।’

जिल्ला प्रहरी कार्यालयका प्रहरी निरीक्षक ज्ञानकुमार महतो जिल्लामा सर्वाधिक पक्राउ पर्ने अपराधीहरूमा लागूऔषध तस्कर नै हुने गरेको बताउँछन् । बर्सेनि यो क्रम बढ्दै गएको पनि उनले बताए । पक्राउ परेकाहरूको अपराधको विश्लेषण गर्दा उनीहरूले सीमा नाकामा बढी भीडभाड हुने दिउँसो १२ देखि साँझ ६ बजेसम्मको समयमा तस्करीको प्रयास गर्छन् ।

सामाजिक अभियन्ता प्रकाश थारू वीरगन्ज मुलुकको प्रवेशद्वारसँगै लागूऔषधि भित्रिने नाकाका रूपमा पनि बदनाम हुनु भनेको समग्र जिल्लावासीकै लागि लज्जास्पद विषय भएको बताउँछन् । लागूऔषध तस्करीलाई नियन्त्रण गर्न यसका प्रयोगकर्ता युवा शक्तिहरूलाई यसको कुलतबाट बचाउन गैरसरकारी संस्थाहरूको साझा प्रयास आवश्यक रहेको थारूले बताए । ‘यो कुनै एक व्यक्ति वा परिवारको समस्या होइन, लागूऔषध राष्ट्रिय समस्या नै बन्दै गएको छ,’ उनले भने, ‘यसका लागि समाजका सबै वर्गको प्रयास र हातेमालो आवश्यक छ, गैरसरकारी संस्थाहरूले पनि अब यो समस्याविरुद्ध लड्न विशेष सक्रियता अपनाउनुपर्ने बेला भइसकेको छ ।

प्रकाशित : भाद्र ३, २०७५ ०९:५५
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

कानुन कार्यान्वयनमा जोड

सन्तोष सिंह

जनकपुर — दोस्रो नेपाल बालिका सम्मेलन ५ बँुदे जनकपुर घोषणापत्र जारी गर्दै सम्पन्न भएको छ । सम्मेलनले बालविवाह अन्त्यका लागि प्रदेशस्तरीय रणनीति तयार गरी योजनाबद्ध र सुदृढ तवरले अगाडि बढाउने निष्कर्ष निकालेको आयोजक भोरका अध्यक्ष राजकुमार महतोले बताए ।

जनकपुरमा सम्पन्न दोस्रो नेपाल बालिका सम्मेलनमा सहभागीहरू । तस्बिर : कान्तिपुर

मुख्यमन्त्रीको ‘बेटी पढाऊ, बेटी बचाऊ’ अभियानको कार्यविधि तयार गरी जनस्तरसम्मै कार्यान्वयन गराउने, बालविवाहको प्रमुख जड दाइजो प्रथा नियन्त्रण गर्न कानुनको प्रभावकारी कार्यान्वयन गर्नेजस्ता निर्णय घोषणापत्रमा उल्लेख छ । घोषणा पत्रमा बालिका र महिलाको जीवन समृद्धिबिना प्रदेश र देशको समृद्धि सम्भव नभएकाले बालिकाको जीवन रक्षा, सशक्तीकरण र सम्मान गर्न प्रदेश २ मा विशेष योजना ल्याउने महतोले बताए ।

सम्मेलनको अन्तरपुस्ता संवादमा सहभागी जनप्रतिनिधिले बालविवाहको अवस्था स्थानीय सरकारबाट वस्तुस्थिति बुझेका कारण बालविवाहविरुद्ध कानुन बनाएर व्यवहारमा लागू गर्ने प्रतिबद्धता जनाए । अन्तरपुस्ता संवादमा कानुन व्यवसायीले प्रदेश २ मा बालविवाहको समस्या समाधानका लागि सामाजिक मानसिकता परिवर्तन हुनुपर्नेमा जोड दिए । सम्मेलनमा सहभागी किशोरीहरूले कानुन कागजमा सीमित भएकाले व्यवहारमा लागू हुनुपर्ने बताएका थिए । बालविवाह रोक्ने समाजमा असुरक्षित भएकाले कानुन कार्यान्वयनमा उनीहरूले जोड दिए ।

कार्यक्रममा मुख्यमन्त्री लालबाबु राउतले आधा जनसंख्या रहेको महिलाको समृद्धिबिना प्रदेश र मुलुक समृद्धिको कल्पना गर्न नसकिने बताए । नेपाल बालिका सम्मेलनको उद्घाटन सत्रलाई सम्बोधन गर्दै मुख्यमन्त्री राउतले कुनै पनि बहानामा महिलालाई उपेक्षित गर्न नसकिने बताए ।

महिलाको महत्त्वलाई बुझेर प्रदेश सरकारले क्रमबद्ध रूपमा बेटी पढाऊ बेटी बचाऊ लगायतका महिलामैत्री कार्यक्रम ल्याएको उल्लेख गर्दै शिक्षा र रोजगारीमा महिलाको पहुँचलाई सुनिश्चित गर्ने मुख्यमन्त्री राउतले प्रतिबद्धता जनाए । विभिन्न सामाजिक कुरीतिहरूका कारण महिला विभेदमा परेका छन्, मुख्यमन्त्री राउतले भने, ‘सामाजिक कुरीति अन्त गर्न प्रदेश सरकार सशक्त कानुन ल्याउने तयारीमा छ ।’ प्रदेश सरकारले प्रहरी ऐनमा आरक्षणमा महिलाका लागि आधा सिट सुरक्षित गरेको छ, उनले भने । रोजगारीको अवसरमा समेत महिलालाई आधा सिट सुरक्षित गर्ने राउतले बताए ।

कार्यक्रममा आन्तरिक मामिला तथा कानुन मन्त्री ज्ञानेन्द्र यादवले बालविवाह दहेज प्रथा जस्ता कुरीतिहरूले महिलालाई अन्यायमा पारेको बताउँदै कुरीति अन्त गर्न प्रदेश सरकार कुनै कसर बाँकी नराख्ने बताए । प्रदेश २ को सप्तरी र रौतहटमा बालविवाह उच्च रहेकाले बालविवाह न्यूनीकरणका लागि प्रदेश सरकार नीति तथा कार्यक्रममा समेटेको यादवले बताए । प्रदेश सबल र नमुना बनाउन बालविवाह र महिला हिंसा न्यूनीकरणसँगै सामाजिक कुरीति अन्त गर्न प्रदेश सरकार प्रतिबद्ध रहेको बताए । बालिका संरक्षणका लागि प्रदेश सरकारले बेटी पढाऊ, बेटी बचाऊ अभियान ल्याएको बताए ।

प्रकाशित : भाद्र ३, २०७५ ०९:५४
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT