रासायनिक मलको अभाव

कान्तिपुर संवाददाता

सर्लाही — धान गोडमेल गरेर मल छर्ने मुख्य समयमा नै सर्लाहीमा रासायनिक मलको अभाव भएको छ । मल अभावकै कारण उत्पादन घट्ने चिन्ता किसानमा छ ।

सर्लाहीमा धान गोड्दै किसान । राशायनिक मलको अभाव भएपछि यो वर्ष धान फस्टाउन सकेको छैन । तस्बिर : कान्तिपुर

कृषि सामग्री केन्द्रले पर्याप्त मात्रामा मल आपूर्ति नगर्दा मल अभाव भएको हो । धान खेतमा गोडमेल गरेर मल छर्ने मुख्य सिजनमा कृषि सामग्री कम्पनी लिमिटेड मलंगवा शाखामा ३ हजार ९ सय बोरा मात्र युरिया मल छ । ती सबै मल जिल्लाको ९० वटा सहकारीलाई भाग लगाएर वितरण भइरहेको कम्पनीका शाखा प्रमुख ब्रजमणि लामाले जानकारी दिए ।

जिल्लामा ४६ हजार हेक्टर क्षेत्रफलमा धान खेती भएको छ ।

Yamaha

उक्त धान खेतका लागि मासिक ५ सय टन मलको आवश्यक रहेको लामाको भनाइ छ । ‘धान खेतको मुख्य सिजन हो, यस सिजनमा मासिक ५ सय टन मलको माग छ,’ उनले भने, ‘मागअनुसारको आपूर्ति हुन नसक्दा मल अभाव भएको हो ।’ सहकारीको नाममा व्यापारीहरूले कृषि सामग्री कम्पनीमा थोरै मात्रामा रहेको मल उठाउन थालेपछि मलमा कालोबजारी हुन थालेको छ ।

किसानका लागि ल्याइएको अनुदानित मल कृषि सामग्रीको शाखाबाट लिँदा भीडभाड हुने भएपछि केही वर्षदेखि कम्पनीले सहकारीमार्फत दिने नीति बनाएको थियो । तर सहकारीमार्फत आपूर्ति गरिने मल समेत व्यापारीकहाँ पुग्न थालेको छ ।

कम्पनीमा ७ सय ६५ रुपैयाँ पर्ने ५० केजीको एक बोरा युरिया मल किसानले स्थानीय व्यापारीसँग १ हजार ५ सयदेखि २ हजार सम्ममा खरिद गरिरहेका छन् । धानमा मल छर्नुपर्ने मुख्य समय भएकाले जति महँगो व्यापारीले दिए पनि मल छर्नुपर्ने बाध्यता किसानको छ ।

किसानका लागि ल्याइएको अनुदानको मल वितरण गर्ने सहकारी संस्थामा मल नपाउने गरेको किसानको भनाइ छ । ‘सहकारी संस्थामा जाँदा मल छैन भन्छ, व्यापारीले पनि सुरुमा मल छैन भन्छ पछि एक बोराको १ हजार ५ सय पर्छ भन्छ ।’ स्थानीय किसान नरेश रायले भने, ‘के गर्नु विकल्प छैन धान खेतमा मल हाल्नै पर्‍यो नभए उत्पादन घट्छ ।’

मलको सहज उपलब्धता नभएका कारण किसान समस्यामा परेका छन् । उनीहरू बढी मूल्य तिरेर भए पनि मल खरिद गरिरहेका छन् ।

एक बिघा धान खेतमा ५० किलो युरिया, ५० किलो डीएपी मलको आवश्यक रहे पनि मल नपाउँदा किसान छटपटिमा परेका हुन् । मलको सहजताका लागि संघीय सरकार, प्रदेश सरकार र स्थानीय सरकार पनि कुनै वास्ता नगरेको किसानको गुनासो छ । ‘कृषिप्रधान देश र कृषि प्रधान प्रदेश भनिएको छ तर किसानले कुनै सुविधा पाएको छैन ।’ हरिपुर– ३ फरहदवाका किसान राम परिजन महतोले भने, ‘हामी मलका लागि छटपटाइरहेका छौं सरकार मुकदर्शक भएर बसिरहेको छ ।’

किसानका लागि आउने मल सहकारीमा नपाउनु, व्यापारीले बढी मूल्यमा मल बिक्री गर्दा पनि कम्पनीका कर्मचारी मौन बस्नुमा उनीहरूको संलग्नता रहेको किसानको आरोप छ । शाखा प्रमुख लामाले आफ्नो एकल प्रयासले मात्र मलको कालोबजारी रोक्न नसकिने बताए ।

प्रकाशित : भाद्र ९, २०७५ १०:०२
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

वीरगञ्जमा समावेशी हवन

शंकर आचार्य

पर्सा — सामान्यतया हवन आदि धार्मिक कार्यमा पुरेत/ब्राह्मणले कर्ताका रूपमा ब्राह्मणलाई नै राख्छन् । यसरी कर्ता ब्राह्मण राख्दा पनि कतिपय पुजन विधि र कार्य पुरेत आफैंले गरेर ब्राह्मण कर्ताप्रति पनि अविश्वास देखाउँछन् ।

वीरगन्जमा शुक्रबार एउटै हवनकुण्डमा आपंmैं कर्ता र आफैं पुरेत बनेर हवन गर्दै ९ जना ब्राह्मण, जनजाति र मधेसीको टोली । तस्बिर : शंकर

तर वीरगन्जमा शुक्रबार सम्पन्न एक धार्मिक अनुष्ठानमा ब्राह्मण, जनजाति, मधेसीसँगै बसेर कर्ताका रूपमा हवन सम्पन्न गरे । उनीहरूले छुवाछूत, विभेद र धर्मकर्म माथिको ब्राह्मण/पुरेतहरूको वर्चश्वलाई तोड्ने गतिलो सन्देश दिएका छन् । अझ हवनका कर्ता केवल पुरुष मात्र हुने परम्परालाई पनि चुनौती दिँदै २ महिला समेत सहभागी भए ।

सन्दर्भ थियो आन्तरिक राजस्व कार्यालय वीरगन्जको नयाँ भवनको पूजा । नवनिर्मित भवनमा कार्यालय सार्नका लागि उक्त भवनको पूजा गर्नुपर्ने भएकाले शुक्रबारको साइत पारेर भवनको पूजा गरिएको थियो ।

पुरेतले भवन पूजाको सामान्य विधि गरेपछि भने हवन आदिको अन्य विधिका कर्ताहरू ९ जनाको समावेशी टोलीले आफैं गर्‍यो । ‘सबै पुरेत, सबै कर्ता’ भनिएको हवनमा प्रमुख राजस्व अनुसन्धान अधिकृत गोपिकृष्ण कोइराला, उनकी पत्नी गायत्री, मदन खडगी, जुलुम खडगी, संजु नेवा, रामचन्द्र ठाकुर, प्रह्लाद कर्ण, दिनेश आचार्य, रामप्रसाद ढुंगाना कर्ताका रूपमा सहभागी भए । यीमध्ये खडगी र नेवा जनजाति नेवार हुन् । कोइराला, आचार्य र ढुंगाना उपाध्याय ब्राह्मण हुन् भने ठाकुर र कर्ण गैरब्राह्मण मधेसी हुन् ।

बिहान साढे ८ बजे सुरु भएको हवन मध्याह्न साढे १२ बजेसम्म लगातार ४ घण्टा चल्यो । सबैले हवनकुण्ड वरिपरि बसी एकै विधिबाट मन्त्रोच्चारण समेत गरी आफैं कर्ता र आफैं पुरेतको भूमिका खेले । प्रमुख राजस्व अनुसन्धान अधिकृत कोइरालाले ब्राह्मणहरूको मात्र पेवाका रूपमा राखिएको धार्मिक विधि तथा अनुष्ठानलाई समयक्रम अनुसार अन्य जातजातिमा पनि बिस्तार हुनुपर्छ भन्ने सन्देश दिने उद्देश्यले समावेशी पूजन विधि गरिएको बताए ।

‘पूजापाठ, त्यसमा पनि हवन विधि ब्राह्मणहरूको पेवाका रूपमा रहँदै आएको छ,’ उनले भने, ‘त्यसो हुनु भएन, म आफैं पनि उपाध्याय ब्राह्मण कुलमा जन्मेको हुँ, वेदको ज्ञानको लाभ गैरब्राह्मणले पनि पाउनुपर्छ, जन्मिदा सबै शुद्र हुन्छन्, पछि कर्मले ब्राह्मण हुने हो, जन्मले ब्राह्मण कोही हुँदैन ।’

भगवानका लागि सबै बराबर हुन् र महिला पुरुष बराबर हुन् भन्ने सन्देश पनि आफूहरूले दिन चाहेको उनले बताए । ‘भगवानले ब्राह्मणका लागि एक थरी र दलितका लागि अर्को थरी पूजन विधि पनि तोकेका छैनन्, त्यसैगरी पुरुष र महिलामा पनि विभेद छैन,’ उनले भने, ‘जातीय संरचना, लिंग, वर्ण र भेदभावको पर्खाल समाजले निर्माण गरेको हो, छुवाछूतको कुनै तुक छैन ।’

अर्का कर्ता जुलुम खडगीले यसरी समावेशी हवनमा सरिक हुन पाउँदा खुसी व्यक्त गरे । ‘यो अत्यन्त राम्रो प्रयास हो,’ उनले भने, ‘पहाडी ब्राह्मण, जनजाति नेवार र गैर ब्राह्मण मधेसी एउटै हवनमा सामूहिक कर्ता बन्नु आफैंमा दुर्लभ संयोग हो ।’ त्यसैगरी अर्का कर्ता रामचन्द्र ठाकुरले शुक्रबारको हवनमा सहभागी हुँदा छुट्टै आनन्द आएको बताए । ‘हवनले तन र मनको शान्ति दिन्छ, त्यसमाथि आजको हवन छुट्टै खाले थियो,’ उनले भने, ‘अत्यन्त सुखद अनुभूति भयो, बिस्तारै परम्परा र कुरीतिहरू यसरी नै परिवर्तन हुँदै जान्छन् ।’

महिला कर्ता सन्जु नेवाले कुनै समय आफ्नो शरीर चल्न नसक्ने अवस्थामा पुगी सकेकोमा पछिल्लो समय धर्मकर्म र ईश्वर माथिको विश्वासलेनै आफू हिँडडुल गर्न सक्ने भएको बताइन् । ‘धर्म र आस्थाको दायरामा कुनै जात जाति वर्गविशेष मात्र आउँदैन,’ उनले भनिन्, ‘ईश्वर सबैका हुन्, ईश्वरका लागि सबै बराबर हुन् ।’

प्रकाशित : भाद्र ९, २०७५ १०:०१
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT