वीरगञ्जमा समावेशी हवन

शंकर आचार्य

पर्सा — सामान्यतया हवन आदि धार्मिक कार्यमा पुरेत/ब्राह्मणले कर्ताका रूपमा ब्राह्मणलाई नै राख्छन् । यसरी कर्ता ब्राह्मण राख्दा पनि कतिपय पुजन विधि र कार्य पुरेत आफैंले गरेर ब्राह्मण कर्ताप्रति पनि अविश्वास देखाउँछन् ।

वीरगन्जमा शुक्रबार एउटै हवनकुण्डमा आपंmैं कर्ता र आफैं पुरेत बनेर हवन गर्दै ९ जना ब्राह्मण, जनजाति र मधेसीको टोली । तस्बिर : शंकर

तर वीरगन्जमा शुक्रबार सम्पन्न एक धार्मिक अनुष्ठानमा ब्राह्मण, जनजाति, मधेसीसँगै बसेर कर्ताका रूपमा हवन सम्पन्न गरे । उनीहरूले छुवाछूत, विभेद र धर्मकर्म माथिको ब्राह्मण/पुरेतहरूको वर्चश्वलाई तोड्ने गतिलो सन्देश दिएका छन् । अझ हवनका कर्ता केवल पुरुष मात्र हुने परम्परालाई पनि चुनौती दिँदै २ महिला समेत सहभागी भए ।

सन्दर्भ थियो आन्तरिक राजस्व कार्यालय वीरगन्जको नयाँ भवनको पूजा । नवनिर्मित भवनमा कार्यालय सार्नका लागि उक्त भवनको पूजा गर्नुपर्ने भएकाले शुक्रबारको साइत पारेर भवनको पूजा गरिएको थियो ।

Yamaha

पुरेतले भवन पूजाको सामान्य विधि गरेपछि भने हवन आदिको अन्य विधिका कर्ताहरू ९ जनाको समावेशी टोलीले आफैं गर्‍यो । ‘सबै पुरेत, सबै कर्ता’ भनिएको हवनमा प्रमुख राजस्व अनुसन्धान अधिकृत गोपिकृष्ण कोइराला, उनकी पत्नी गायत्री, मदन खडगी, जुलुम खडगी, संजु नेवा, रामचन्द्र ठाकुर, प्रह्लाद कर्ण, दिनेश आचार्य, रामप्रसाद ढुंगाना कर्ताका रूपमा सहभागी भए । यीमध्ये खडगी र नेवा जनजाति नेवार हुन् । कोइराला, आचार्य र ढुंगाना उपाध्याय ब्राह्मण हुन् भने ठाकुर र कर्ण गैरब्राह्मण मधेसी हुन् ।

बिहान साढे ८ बजे सुरु भएको हवन मध्याह्न साढे १२ बजेसम्म लगातार ४ घण्टा चल्यो । सबैले हवनकुण्ड वरिपरि बसी एकै विधिबाट मन्त्रोच्चारण समेत गरी आफैं कर्ता र आफैं पुरेतको भूमिका खेले । प्रमुख राजस्व अनुसन्धान अधिकृत कोइरालाले ब्राह्मणहरूको मात्र पेवाका रूपमा राखिएको धार्मिक विधि तथा अनुष्ठानलाई समयक्रम अनुसार अन्य जातजातिमा पनि बिस्तार हुनुपर्छ भन्ने सन्देश दिने उद्देश्यले समावेशी पूजन विधि गरिएको बताए ।

‘पूजापाठ, त्यसमा पनि हवन विधि ब्राह्मणहरूको पेवाका रूपमा रहँदै आएको छ,’ उनले भने, ‘त्यसो हुनु भएन, म आफैं पनि उपाध्याय ब्राह्मण कुलमा जन्मेको हुँ, वेदको ज्ञानको लाभ गैरब्राह्मणले पनि पाउनुपर्छ, जन्मिदा सबै शुद्र हुन्छन्, पछि कर्मले ब्राह्मण हुने हो, जन्मले ब्राह्मण कोही हुँदैन ।’

भगवानका लागि सबै बराबर हुन् र महिला पुरुष बराबर हुन् भन्ने सन्देश पनि आफूहरूले दिन चाहेको उनले बताए । ‘भगवानले ब्राह्मणका लागि एक थरी र दलितका लागि अर्को थरी पूजन विधि पनि तोकेका छैनन्, त्यसैगरी पुरुष र महिलामा पनि विभेद छैन,’ उनले भने, ‘जातीय संरचना, लिंग, वर्ण र भेदभावको पर्खाल समाजले निर्माण गरेको हो, छुवाछूतको कुनै तुक छैन ।’

अर्का कर्ता जुलुम खडगीले यसरी समावेशी हवनमा सरिक हुन पाउँदा खुसी व्यक्त गरे । ‘यो अत्यन्त राम्रो प्रयास हो,’ उनले भने, ‘पहाडी ब्राह्मण, जनजाति नेवार र गैर ब्राह्मण मधेसी एउटै हवनमा सामूहिक कर्ता बन्नु आफैंमा दुर्लभ संयोग हो ।’ त्यसैगरी अर्का कर्ता रामचन्द्र ठाकुरले शुक्रबारको हवनमा सहभागी हुँदा छुट्टै आनन्द आएको बताए । ‘हवनले तन र मनको शान्ति दिन्छ, त्यसमाथि आजको हवन छुट्टै खाले थियो,’ उनले भने, ‘अत्यन्त सुखद अनुभूति भयो, बिस्तारै परम्परा र कुरीतिहरू यसरी नै परिवर्तन हुँदै जान्छन् ।’

महिला कर्ता सन्जु नेवाले कुनै समय आफ्नो शरीर चल्न नसक्ने अवस्थामा पुगी सकेकोमा पछिल्लो समय धर्मकर्म र ईश्वर माथिको विश्वासलेनै आफू हिँडडुल गर्न सक्ने भएको बताइन् । ‘धर्म र आस्थाको दायरामा कुनै जात जाति वर्गविशेष मात्र आउँदैन,’ उनले भनिन्, ‘ईश्वर सबैका हुन्, ईश्वरका लागि सबै बराबर हुन् ।’

प्रकाशित : भाद्र ९, २०७५ १०:०१
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

भारतीय अनुदानको भवन अलपत्र

नेपाल सरकारले पटकपटक निर्देशन दिए पनि भारतीय सहयोगका योजनाले गति लिन सकेका छैनन् । अनुदानको रकम सदुपयोग हुन सकेन
सन्तोष सिंह

जनकपुर — धनुषाको श्री राष्ट्रिय प्राथमिक विद्यालय जटही कक्षा ८ सम्म पढाइ भएर पुन: कक्षा ५ सम्म पढाइ हुन थालेको छ । विद्यालयमा भारतीय दूतावासको सहयोगमा भवन निर्माण हुने भएपछि कक्षा अपग्रेड भएको थियो ।

भारतीय दूतावासको सहयोगमा ८ वर्षअघि निर्माण सुरु भएको राष्ट्रिय प्राथमिक विद्यालय जटहीको जग । तस्बिर : सन्तोष

तर भवन निर्माण हुन नसक्दा कक्षा अभावमा विद्यालयको पढाइ कक्षा ५ सम्म सीमित भएको हो । भारतीय दूतावासको ६७ लाख १९ हजार आर्थिक सहयोगमा ५ कोठे भवनको २०६७ पुस १ मा तत्कालीन भारतीय राजदूत राकेश सुदले शिलान्यास गरेका थिए । सुदले शिलान्यास गरेको भवनको ८ वर्ष बितिसक्दा जग मात्रै निर्माण भएको छ ।

निर्धारित समयमा भवन निर्माण नहुँदा पटकपटक म्याद थप भए पनि भवन निर्माण पूरा हुन सकेको छैन । वीरगन्जस्थित महावाणिज्य दूताबासबाट अनुगमन आउँदा चाँडै निर्माण सुरु हुने बताए पनि निर्माणमा प्रगति हुन नसकेको विद्यालयका प्रधानध्यापक महेन्द्र कापरले बताए ।

धनुषाकै नगराइनको लगमास्थित राष्ट्रिय प्राथमिक विद्यालयको ७ कोठाको भवन निर्माण पूरा भएको छैन । ०६८ भदौ २ गतेबाट धनुषाको ६ वटा विद्याय भवनका लागि भारतीय सहयोगमा निर्माण थालिएको थियो । नगराइन, जटही, राघोपुर, घोडघाँस, गगुंली, खर्गाका ६ विद्यालय भवनको निर्माण भारतीय सहयोगमा थालिए पनि निर्माण पूरा हुन सकेको छैन । धनुषाको ६ विद्यालयका भवनका निर्माणका लागि भारतीय दूतावासले २ करोड ९० लाख रुपैयाँ उपलब्ध गराएको थियो ।

भवन निर्माण नहुँदा विद्यालयको पढाइमा समेत असर परेको छ । कक्षा कोठा अभावमा विद्यालयले एउटै कक्षा कोठामा दुई कक्षाको विद्यार्थी राखेर पढाउनु परेको शिक्षक गंगा देव यादवले बताए । १५ महिनामै निर्माण सक्ने समय तोकिएको विद्यालय भवन अझै पूरा हुन सकेको छैन । समयमा निर्माण पूरा नहुँदा जगमा पिलरका लागि हालिएको छड खिया लागेर भाँचिएको छ । कतिपय विद्यालयको जग समेत भत्केको छ ।

भारतीय सहयोगमा निर्माण थालिएको विद्यालय भवन समयमै नबन्दा ०७३ असार ३ गते सम्म निर्माण अवधि थपिएको थियो । तर, अझै पनि विद्यालयका भवनहरू जगमा मात्रै सीमित छ ।

विद्यालय भवनको निर्माण अलपत्र परेपछि भारतीय दूतावासको वीरगन्जस्थित वाणिज्य दूतावासका कर्मचारी विद्यालयमा आएर निर्माण पूरा गराउने प्रतिबद्धता जनाए पनि पूरा भने हुन सकेको छैन ।

जय ओम/यू.के.एन. जे.भी. काठमाडांैले ठेक्का लिएर विद्यालय भवन निर्माण अलपत्र बनाएको सहरी विकास तथा भवन निर्माण विभाग डिभिजन कार्यालय जनकपुरले जनाएको छ ।

सहरी विकास तथा भवन निर्माण विभागअन्तर्गत सञ्चालित रुग्ण आयोजनाको छानबिन गरी समस्या समाधान गर्न नेपाल सरकारले पटकपटक निर्देशन दिए पनि भारतीय सहयोगका योजना गति लिन सकेको छैन । विद्यालय र स्वास्थ्य संस्थाको भवनका लागि दूतावासले दिएको अनुदान सदुपयोग हुन सकेको छैन ।

प्रकाशित : भाद्र ९, २०७५ ०९:५७
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT