बढ्यो गण्डकको बहाब

शंकर आचार्य

पर्सा — झन्डै डेढ दशकपछि यस वर्ष गण्डक नहरको १३ नम्बर ब्लकसम्मै पानी पुगेको छ । नारायणी सिँचाइ व्यवस्थापन डिभिजन कार्यालय बहुअरीका इन्जिनियर एवम् सूचना अधिकारी सुरेश प्रसाद साहका अनुसार हाल १२ नम्बर हुँदै रौतहटको बंकुल क्षेत्रको १३ नम्बर ब्लकसम्मै नहरमा पानी पुगेको छ ।

यस वर्ष नहरको ११ नम्बर ब्लकसम्म सफाइ गरिएपछि पानीको प्रवाह राम्रोसँग भएर १३ नम्बर ब्लकसम्म नहरमा पानी पुगेको हो ।


हाल भारतले नहरमा ५ सय ५० क्युसेकसम्म पानी छोडे पनि त्यो र आकाशे वर्षा पनि थपिदा नहरमा पर्याप्त पानी उपलब्ध भइरहेको उनले बताए । भारतसँगको सम्झौताअनुसार वर्षेनी धान सिजनलाई लक्षित गरी असार १५ मा पानी आउनुपर्नेमा यस वर्ष साउनको पहिलो साता मात्र नहरमा पानी आएको थियो । भारतले यस वर्ष नहरमा सुरुमा ६ सय ५० क्युसेक हाराहारीमा पानी छोडेको थियो । नहरमा बढी छोडा यस वर्ष मर्मत गरिएका स्थानमा नहरको किनार पानीको दबाबले भत्किन थालेपछि भारतीय पक्षले आफंै कम पानी दिइरहेको छ ।
गण्डक नहरमा भारतको पिडारी भन्ने स्थानमा २६८ आरडी (रेड्युस्ड डिस्टेन्स) मा पानीको दबाब थेग्न नसकेर नहरका किनारामा क्षति पुग्न थालेपछि त्यहाँ भारतीय पक्षले साउनको पहिलो साता त्यहाँ नहर मर्मत गर्दै पानी प्रवाह गरेको थियो । तर कम पानीमै पनि यस वर्ष नेपालतर्फ भने थप ३ वटा ब्लकसम्म पानी पुर्‍याउन सफलता मिलेको उनले बताए । नहरका ११ र १२ ब्लकसम्म अर्थात् बाराको कोतवाली हुँदै १३ नम्बर ब्लक रौतहटको बंकुलसम्मै पानी पुर्‍याउन सम्भव भएको उनले बताए ।

Yamaha


८१ किमि लामो यो नहरले पर्सा, बारा र रौतहटको ३१ हजार ४ सय हेक्टर जग्गालाई सिंचित गर्ने लक्ष्य थियो । तर नहरको नियमित मर्मतसम्भार नहुनु र भारतले सम्झौता अनुसारको पानी नदिने कारणले पनि पर्सा र बाराका पूर्वी भेगका केही गाउँमा मुस्किलले पानी पुग्ने गथ्र्यो । रौतहटसम्म पुग्दा नहरमा पानी सुकी सक्थ्यो ।


सन् १९७५ र ७६ मा दुई चरणमा भारत सरकारले नेपाल सरकारलाई गण्डक नहर हस्तान्तरण गरेको हो । पर्साको जानकी टोलाबाट नेपाल प्रवेश गर्ने र रौतहटको बागमतीमा गएर मिसिने नहरलाई पूर्वी नहर भनिन्छ । नेपाल र भारतबीच भएको गण्डक सम्झौता अनुसार नहरमा भारत सरकारले नेपालतर्फ ८ सय ५० क्युसेक पानी छाड्नुपर्ने हो । तर उसले नहरको इतिहासमा यति पानी नेपाललाई दिएको छैन । गत वर्ष असार अन्त्य र साउनको पहिला सातातिर नेपाली पक्षको लबिइका कारण ८ सय २१ क्युसेक हाराहारीमा पानी दिएको थियो । नहरकै इतिहासमा गत वर्ष यसरी सर्वाधिक पानी प्रवाह भएको थियो ।


यस वर्ष करिब डेढ दशकपछि १० नम्बर ब्लकभन्दा पूर्वतर्फ पानी पुगेकाले त्यस भेगका किसान पनि हर्षित भएको साहले बताए । बिगतमा नहरको नियमित सरसफाइ नगरिँदा १० नम्बर ब्लकभन्दा पूर्वतर्फ पानी जान सकेको थिएन । नहरका कुल १५ ब्लकमध्ये रौतहटमा रहेका १३, १४ र १५ गरी ३ ब्लक छन् । अब १४ र १५ गरी २ वटा ब्लकमा मात्रै पानी पुग्न सकेको छैन ।


११ र १२ ब्लकमा पानी पुगेपछि त्यस भेगमा सञ्चालित माछा सुपर जोन कार्यक्रमअन्तर्गतका माछा पोखरीहरूमा पानी पुगेको उनले बताए । गत वर्ष भारतले यो नहरमा ८ सय २१ क्युसेकसम्म पानी छोडेको थियो । तर गत वर्ष भदौको पहिलो साता आएको बाढीसँगै गण्डक नहरको संरचनामा भारत र नेपालतर्फ ठूलो क्षति भएको थियो ।


क्षतिको मर्मत सम्भारको काम सम्पन्न गर्न ढिलो भएकैले भारतले यस वर्ष ढिलो गरी पानी छोडेको हो । नहर मर्मतसम्भारमा भारतकै ढिलासुस्तीका कारण गत वर्ष गहु सिजनमा नहरमा पानी आउन सकेको थिएन ।


भारतसँगको सम्झौता अनुसार वर्षेनी धान सिजनका लागि असार १५ र गहँु सिजनका लागि पुस १० देखि नहरमा पानी आइसक्नुपर्छ ।
गत वर्षको बाढीले नहरको भारतीय भूमिमा रहेको संरचनामा २ दर्जनभन्दा बढी स्थानमा क्षति पुगेको थियो ।

प्रकाशित : भाद्र १५, २०७५ ११:२१
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

मुख्यमन्त्रीकै घर अगाडिको सडकको बिजोग

‘मुख्य मन्त्रीले आफैं सडक बनाउने होइन, स्थानीय तहले बनाइदिने हो, हेरौं हामीले अझै कति दिन कुर्नुपर्ने हो’
शंकर आचार्य

पर्सा — सामान्यतया मन्त्री वा अन्य भीभीआईपीहरूको नियुक्तिसँगै उनीहरूको घर वरपरको सुरक्षा, सार्वजनिक सुविधा वृद्धि गर्ने चलन जस्तै भए पनि २ नम्बर प्रदेशका मुख्य मन्त्री लालबाबु राउतको हकमा यस्तो यो चलन दोहोरिएको छैन ।

२ नम्बर प्रदेशका मुख्य मन्त्री लालबाबु राउतको घर जाने सडकको दयनिय अवस्था । तस्बिर : शंकर

उनको वीरगन्ज महानगर १३ तेजारथटोलस्थित घर जाने बाटोको हालत अझै पनि दयनीय छ । महानगरको मुख्य सडक जोडिएर उनको घरतर्फ पश्चिम जाने सडकको अवस्था उनी मुख्य मन्त्री बनेको लामै समय भइसक्दा पनि सुधार त के सुधारको सामान्य प्रयास समेत गरिएको छैन ।

विगतमा कालोपत्रे रहेको यो सडक गत वर्ष एसियाली विकास बैंकको सहयोगमा महानगरमा सञ्चालित परियोजनाको कारण पावरहाउसदेखि अदालतसम्मको सडक अवरूद्ध भएपछि बैकल्पिक सडकका रूपमा प्रयोग गरिएको थियो । त्यसपछि यो सडक झनै जीर्ण बन्न पुग्यो ।

हाल परियोजनाको काम सम्पन्न भएपछि बैकल्पिक रूपमा प्रयोग गरिएको यो सडकको मर्मतसम्भारसम्मको काम पनि परियोजनाका ठेकेदारले गरिदिएनन् । महानगरमा पनि जनप्रतिनिधि आइसक्दा पनि एकपटक हल्का ग्राभेल छर्ने बाहेक सडकको स्तरोन्नति काम महानगरपालिकाको कार्यालयले गर्न सकेको छैन ।

मुख्यमन्त्री राउत र मेयर बिजय कुमार सरावगी संघीय समाजवादी फोरम नेपाल पार्टीबाटै विजयी भएका हुन् । स्वयं मुख्यमन्त्री राउत आफ्नै घर भएको प्रदेशको सिटबाट चुनाव लडेर विजयी भएका हुन् । मुख्यमन्त्री आफैं पनि तत्कालीन वीरगन्ज उमपहानगरपालिकाको कार्यालयमा अधिकृत रूपमा लामो समय कार्यरत थिए ।

उनको घरसम्म पुग्ने बाटो मात्र जीर्ण छैन, त्यो बाटोमा नाला पनि भत्किएर काम नलाग्ने भई दयनीय छ । सामान्य पानी पर्ना साथ बाटोबाट नाला र वर्षाको पानी बगेर झन्डै खोलामै परिणत हुन्छ । पानी रोकिएपछि पनि वर्षाको पानी जमेर स्थानीयलाई समेत आवागमनमा अप्ठेरो हुन्छ । मुख्य मन्त्री राउतको घर मुख्य सडकबाट करिब २ सय मिटर भित्र छ । मुख्यमन्त्रीकै छिमेकीहरू पनि यो सडक र नालाको यो स्थिति देखेर चकित छन् । स्थानीय शम्भु यादव लामो समयदेखि आफूहरूले हिँडडुल गर्ने सडक जीर्ण भएकाले आफूहरूलाई निक्कै सास्ती भएको बताउँछन् ।

‘मुख्य मन्त्रीको छिमेकी बनेपछि हाम्रो टोलकै कायापलट हुन्छ भनेर हामी खुसी पनि भएका थियौं,’ उनले भने, ‘तर खै केही परिवर्तन पनि देखिएन, महानगरपालिकाको कार्यालयले मुख्य मन्त्रीको सम्मान गरेर एउटा सडक र त्यसको दुबैतर्फको नालालाई व्यवस्थित सम्म गरिदिएन भने अरू बढी के आशा गर्ने ।’

स्थानीय ललन तिवारीले यो समस्याबारे आफूहरूले महानगरपालिकाको कार्यालय तथा मुख्य मन्त्री राउतलाई समेत गुनासो गरी सकेको बताए । ‘महानगरपालिकाको कार्यालय एडीबीको परियोजनाको दोस्रो चरणमा यो सडक परेको र दशैं पछि सडक निर्माण गरिने बताएको छ,’ उनले भने, ‘मुख्य मन्त्रीले आफैं सडक बनाउने होइन, स्थानीय तहले बनाइ दिने हो, हेरौं हामीले अझै कति दिन कुर्नुपर्ने हो ।’

महानगरपालिकाको कार्यालयका सूचना अधिकृत अशोक प्रधानले एडीबी परियोजनाले पहिलो चरणमा समेटन नसकेका सडक निर्माणको काम दोस्रो चरणमा समेटन लागेको बताए । भने, ‘तेजारथटोलका सडकहरू पनि दोस्रो चरणमा समेटिने सुनेको छर तर यकिन साथ भन्न सक्दिनँ ।’

प्रकाशित : भाद्र ११, २०७५ ०९:३२
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT