सधैं डुंगाकै भर

शिव पुरी

रौतहट — राजदेवी नगरपालिका ४ गढैयाका गौरिशंकर पासवान बागमती नदीमा डुंगा चलाउन एका बिहान बतसपुर घाट पुगिसकेका हुन्छन् । नदी पारी खेतमा काम गर्न जाने स्थानीयलाई वारपार गर्न उनी घाटमा डुंगा राखेर कुर्छन् ।

बागमतीमा पुल नबन्दा नदीमा स्थानीयलाई सधै डुंगाकै भर छ । लालबकैया र बागमतीमा डुंगा चढेर स्थानयि वारपार गर्छन् । शनिबार डुंगा दुर्घटनामा परेको टिकुलीया जस्तै यो घाटको अवस्था पनि उस्तै छ ।

राजदेवीको बसतपुर, बडहर्वा, चण्डिया लगायतका गाउँका स्थानीयको खेत बागमती पारि छ । खेतमा काम गर्न उनीहरू डुंगा चढेर जान्छन् । २०५० सालमा बागमती नदीमा आएको
बाढीले अधिकाशको खेत कटानमा पारेको थियो ।

Yamaha

नदीले धार बदलेपछि उनीहरूको खेत पारि परेको छ । अहिले त्यहाँ पुग्न खोला तर्नुपर्छ । त्यो पनि डुंगामा जोखिम मोलेर । ‘अरू बेला खासै डर हुँदैन,’ डुंगा चालक पासवान भन्छन्, ‘बाढीका बेला डुंगा बगाउने निकै खतरा हुन्छ । यस्तो बेला होसियारपूर्वक डुंगा खियाउनुपर्छ ।’

उनी २ वर्षदेखि यही घाटमा डुंगा चलाउँदै आएका छन् । दिनमा ६/७ पटकसम्म वारपार गर्नुपर्छ । खेतीको समय भएकाले किसानलाई लैजाने र ल्याउने जिम्मा उनकै छ । डुंगामा एकपटकमा ८० जनासम्म अटाउँछन् । घाँस लिन, खेत गोड्न र अन्य कामले स्थानीय ओहोर दोहोर गरिरहन्छन् । नदीको चैडाइ झन्डै ५ सय मिटर छ । कुनै बेला डुंगाका क्षमताभन्दा बढी मानिस चढ्ने गर्छन् । यसले पनि समस्या निम्त्याउने गरेको उनले जनाए ।

समयमा पुल नबन्दा सर्लाहीका स्थानीय समेत यही बाटो भएर डुंगा चढेर पारि जान्छन् । उनीहरू मोटरसाइकल, साइकल डुंगामा राखेर वारपार गर्छन् । त्यस बापत डुंगा ठेकेदारले प्रतिमोटरसाइकल ५० रुपैयाँ लिने गर्छ । मानिस चढेमा २० रुपैयाँ रेट तय गरिएको छ ।

धान रोप्ने समयमा डुंगामा वारपार गरेको पैसा लिइँदैन । डुंगा चढे बापत किसानले पैसाको साटो उनीहरूले एकमुष्ट धान दिने गरेका छन् । अन्य बेला डुंगा चढे बापत मानिसको २० रुपैयाँ तिनुपर्छ । ठेकेदारले तीन वटै घाटको ३ वर्षको १० लाखमा ठेक्का सकार गरेको छ ।

यो घाटमा पानीको सतहको अवस्था हेरी डुंगा चलाउने गरिन्छ । ‘हिउँदमा पानीको सतह कम हुने हुँदा खासै डर हुँदैन,’ स्थानीय सुनिता देवीले भनिन्, ‘वर्षाका बेला ज्यानै जाने खतरा अधिक हुन्छ । यो हाम्रो रहर होइन बाध्यता हो । पुल कहिले नबन्ने भयो, सधैं डुंगाकै भर छ ।’ उनी दिनहुँ खेतमा घाँसका लागि जाने गर्छिन् ।

बडहर्वा गाउँ नजिक बागमतीमा पुल बनेपछि खतरा टर्ला भन्ने धेरैको सोचाइ थियो । ठेकेदारले काम गर्न नमानेपछि अहिले त्यस क्षेत्रका स्थानीय थप समस्यामा परेका छन् । रौतहट–सर्लाही सीमा क्षेत्रको बागमती नदीमा निर्माणाधीन अवस्थामा काम रोकिएको बडहर्वा पुलको निर्माण सुरु गर्न सम्बन्धित ठेकेदारले अस्विकार गरेको छ ।

उक्त पुलको ठेक्का लुम्बिनी बिल्डर्सको नाममा भए पनि लगानी पप्पु कन्स्ट्रसनले गरेको हो । पुलको काम ४ वर्षदेखि बन्द छ । हुलाकी आयोजना निर्देशनालयले २ महिनाअघि नै काम सुरु गर्न निर्माण कम्पनीलाई पत्राचार गरिसकेको थियो ।

पुलको २०६७ जेठ ३१ गते सम्झौता भएको हो । २०७० जेठ ३० गते निर्माणको काम सम्पन्न गर्नुपर्ने सम्झौतामा उल्लेख छ । पुलको लम्बाइ ६३३ मिटर हो । चौडाइ डबल लेन्थको छ । पुलको १७ वटा पिलरको काम सकिएको छ ।

अब सुपर स्टक्चरको काम
बाँकी छ । निर्देशनालयका अनुसार अहिलेसम्म ६० प्रतिशत बढी काम सकिएको छ । लुम्बिनी बिल्डर्स प्रालि सिद्धार्थनगरले ३५ करोड ८९ लाख ९ हजार ४ सय ३३ रुपैयाँमा ठेक्का सकार गरेको हो ।

बनेन भत्केको पुल
बारा– बारा–रौतहटको सीमानामा पर्ने अडुवा खोलाको पुल भत्केको एक वर्ष बित्यो । व्यस्त सडकमा पर्ने पुल बनाउन अझै कसैले कतैबाट चासो दिएको छैन ।

१० वर्षअघि यी पुल तत्कालीन रौतहट जिविसले स्थानीय नेताको मागले उपभोक्त समितिमार्फत निर्माण गरेको थियो । तर १० वर्ष नबित्दै पुल गत वर्ष आएको बाढीले पुल भत्कायो । दुवै जिल्ला जोड्ने यो पुल नहुँदा आवागमनमा समस्या भएको स्थानीय बताउँछन् । ‘कृषि उत्पादन ढुवानीका लागि समस्या भएको छ,’ पुल छेउकै गाउँ सोनरनियाका भोला पटेलले भने, ‘कति प्रयासले पुल बनेको थियो ।’

बाराको हरनहिया र रौतहटको मौलापुर सोनरनिया जोड्ने यो पुल भत्किँदा उत्तरदक्षिण तामागढी–सिम्रौनगढ र पूर्वपश्चिम हुलाकी मार्गसित सम्बन्ध टुटेको छ । पुल नभएर आवागमन ठप्प छ । साना र हलुका सवारीका लागि पुल छेउमा डाइभर्सन बनाइएको छ ।

१० वर्षअघि तत्कालीन माओवादीले रातारात ती सडक बनाउँदा जिविसले पुल निर्माण गरेको थियो । ‘जिविसले गुणस्तरहीन पुल बनायो, त्यसैले १० वर्ष नपुग्दै भत्कियो,’ पुल छेउकै अर्का गाउँ भटिनियाका स्थानीय वीवेककुमार यादवले भने, ‘पुल भत्केदेखि अहिलेसम्म वेवारिसे छ ।’

Esewa Pasal

प्रकाशित : भाद्र १६, २०७५ ०९:०६
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

भारतीय गाडीमा ‘कडाइ’

भदौ १५ गतेबाट सबै भारतीय गाडीको अभिलेख राख्न निर्देशन
भारतीय कार, जिप, बस, टयाक्टर, ट्रक प्रयोग गर्दा दैनिक ४ सय ५२ रुपैयाँ भन्सार राजस्व तिर्नुपर्छ
शिव पुरी

रौतहट — जिल्लाभित्र बिनाभन्सार भारतीय गाडीको प्रयोग बढ्न थालेपछि रौतहट प्रहरीले कडाइ गर्ने भएको छ । पछिल्लो समय सदरमुकाम गौर र आसपासका क्षेत्रमा यस्ता गाडीको प्रयोग बढेको छ ।

यसले बेथिति बढाएको भन्दै प्रहरीमाथि प्रश्न उठ्न थालेपछि कडाइ गर्न लागेको हो । यसबाट राजस्व चुहावटमा वृद्धि हुँदै गएको थियो ।


आर्थिक अध्यादेशमा भारतीय गाडी नेपाल प्रवेश गर्दा अस्थायी पैठारीअन्तर्गत शुल्क बुझाएर वर्षमा ३० दिनमात्र चलाउन पाउने प्रावधान छ । तर नियम विपरीत यस्ता गाडी ५/६ वर्षदेखि निर्वाध रूपमा चल्दै आएको छ । सीमा क्षेत्रमा बढ्न सक्ने अपराधका घटनालाई मध्य नजर राख्दै जिल्ल्लाभित्र भन्सार राजस्व तिरेर प्रवेश गरेका गाडीको फोटो सहित अभिलेख राखी कडाइ गर्न लागिएको जिल्ला प्रहरी प्रमुख एसपी केदार ढकालले बताए ।


‘हामीले शुक्रबारबाट भारतीय गाडीको अभिलेख राख्न लागेका छांै,’ उनले भने, ‘पहिले जस्तो जथाभावी बिनाभन्सार प्रवेश गर्न पाउँदैन । नियम विपरीत चलाइने भारतीय गाडीलाई कारबाही गर्छौं ।’ प्रहरीले भारतीय गाडीको चालक वा धनीको फोटो सहित इन्जिन, चेचिस नम्बर स्थायी ठेगाना नेपाल प्रवेश गरेको मिति सहितको अभिलेख राख्न सुरु गरेको हो । भारतीय जिप, कार, मोटरसाइकल, टेम्पोको अभिलेख राख्न ट्राफिक प्रहरीलाई खटाइएको छ ।


जिल्लाभित्र भन्सार राजस्वबिना चलाउने क्रम बढेपछि प्रहरीले कडाइ गर्न थालेको हो । यहाँका प्रभावशाली नेता समेत भारतीय गाडी चढ्छन् । दलहरूको सभा समारोहमा भारतीय गाडीको लाइन लाग्छ । जिल्लामा मन्त्री आउदा यस्तै चलन छ । यस्तो गाडीमा कार्यकर्ताले दलको झन्डा राख्ने गर्छन् । सुरक्षाकर्मीले भन्सार राजस्व र चोरीको हो/होइन जाँच गर्न खोज्यो की माथिबाट दबाब आउने गरेको एक सुरक्षा अधिकारीले बताए । तत्कालीन एसपी महेश बिक्रम शाहले दलका नेतालाई अन्तरक्रिया कार्यक्रममा बोलाएर कडाइ गर्ने अभियान चलाएर बेथिति रोकेका थिए । उनको सरुवापछि जस्ताको त्यस्तै भएको हो ।


भारतीय कार, जिप, बस, टयाक्टर, ट्रक प्रयोग गर्दा दैनिक ४ सय ५२ रुपैयाँ भन्सार राजस्व तिर्नुपर्छ । मोटरसाइकलको १ सय र तीनपांग्रे सवारीको ३ सय तिर्नुपर्छ । टयाक्टरको २ सय र ट्रेलरसमेत भए ४ सय रूपैयाँ ५२ राजस्व तिर्नुपर्छ । कडाइ नभएका कारण अधिकाशले बिनाभन्सार चलाउने गरेका पाइएको छ । त्यसरी राजस्व तिरेर नेपाल प्रवेश गर्ने भारतीय गाडी एक महिनाभन्दा बढी नेपाली भूमिमा बस्न पाउँदैन ।


त्योभन्दा बढी दिनको भन्सार काट्न पाउँदैन । ३५ दिनसम्म भन्सार राजस्वबिना बसेको पाइए गाडी जफत हुने प्रावधान छ । तर अधिकांशले २/३ महिनासम्ममा पनि राजस्व तिरेको पाइँदैन । नेपाल– भारत सीमावर्ती बजारसम्म विहान आएर बेलुकी फर्कन शुल्क तिर्नु पर्दैन । उनीहरू भारतबाट नेपाल प्रवेश गर्दा २/४ दिनको भन्सार राजस्व बुझाउँछन् । बाँकी त्यतिकै चलाउँछन् । राजस्व तिरेर भारतीय गाडी चलाउनेको संख्या अत्यधिक छ ।


दक्षिणी भेगका अधिकांशको घरघरमा भारतीय जिप,कार राखिएका छन् । नेपाली भूमिमा निश्चित दूरीसम्म जान पाउने प्रावधान रहे पनि भन्सार पासबिना पाइँदैन । शिवनगर, गरुडा, गौरका बिभिन्न मोटरग्यारेजहरूमा ठरुलो संख्यामा भारतीय सवारी मर्मतका लागि वर्षौंदेखि राखिएका छन् । त्यस्ता सवारीले भन्सार तिर्दैन ।


नेपाल–भारत खुला सीमाका कारण भारतबाट चोरीका गाडीहरू भित्रिने क्रम केही महिना अघिसम्म बढेको थियो । नक्कली कागजको भरमा भन्सार तिरेपछि त्यस्ता गाडी सहजै नेपाल भित्रिने गरेको थियो । यसरी भित्रेका गाडी विवाह र निर्वाचनका बेला बढी प्रयोग हुने गरेको छ । कांग्रेस, नेकपा, मधेसबादी लगाएतका ठूला दलका स्थानीय नेता, पूर्वसभासद, सांसद, प्रदेशसभा सांसद, स्थानीय जन प्रतिनिधि, व्यापारी, ठेकेदारले यस्ता गाडीको प्रयोग गर्दै आएका छन् ।


बोलेरो, टाटा सुमो, स्कार्पियो जस्ता महँगा भारतीय गाडीको प्रयोग बढदो छ । भारतीय नम्बरप्लेटका यस्ता गाडी चोरीको समेत हुने गरेको छ । नेपालको तुलनामा निकै सस्तो पर्ने हुनाले सीमावर्ती जिल्लाका नेपालीले समेत खरिद गर्न थालेका छन । गाडी नेपालीको भए पनि धनी भने भारतीय हुने गरेको छ । त्यस्ता गाडीले सबारी दुर्घटना गराउँदा समस्या आउने गरेको प्हरीले जनायो ।

प्रकाशित : भाद्र १५, २०७५ ११:२१
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT