सहिद परिवारलाई बासको समस्या

लक्ष्मी साह

बारा — तीन वर्षअघि यति बेला तेस्रो मधेस आन्दोलनको रापताप थियो । त्यही आन्दोलनका क्रममा प्रहरीको गोली लागेर सहिद भएका कलैया उपमहानगरपालिका–७ का हिफाजत मियाँ अंसारी परिवारको अहिले विजोग छ । उनीसित बस्ने न राम्रो घर छ, न त खानलाई कुनै भर छ ।

परिवारले सरकारबाट १० लाख पाएको थियो । त्यही रकमले परिवारले घडेरी जोडे । तर घर बनाएनन् । ‘नेताहरूले घर बनाइदिने आश्वासन दिएपछि घर नबनाएर घडेरी जोडें । अहिले घर अभावले आँगनमा चुलो बाल्नुपर्छ,’ हिफाजतकी आमा विगन खातुनले भनिन्, ‘खरले घेरेको आँगनको बार टुटिसकेको (भत्केको) छ । फुसको छाप्रो पनि कुन बेला ढल्छ, ठेगान छैन ।’

नेताहरू ‘बाबु’ (छोरा) सहिदको फोटोलाई पोस्टर बनाएर जिते पनि घर नबनाइदिएको उनको भनाइ छ । खातुनले भनिन्, ‘गाँस अभावमा घरमा कहिलेकाहीँ चुलो पनि बल्दैन् ।’ सहिद भएका साइकल मिस्त्री अंसारी घर परिवारलाई छलेर आन्दोलनमा गएका थिए । आन्दोलन चर्किएपछि साइकल बनाउने काम छाडेर आन्दोलनमा होमिएका थिए । ‘साइकल बनाइदिन भनेपछि आन्दोलन छ, अहिले बन्दैन भन्थे,’ उनका छिमेकी अख्तर अंसारीले भने, ‘साहुको कामभन्दा उनलाई त्यो बेला आन्दोलन प्यारो थियो ।’

साइकल मिस्त्रीको काम गरेर मासिक पाँच हजारबाट उसले परिवारका पाँच जनाको गुजारा चलाउँथे । परिवार अहिले मेलापात गरेर जीविका चलाउँछन् । ‘सधैंभरि समस्या मात्र बुझ्छन् सबैले । तर घर र भरका लागि कसैले साेंच्दैनन्, सहिद पत्नी सबिनाले भनिन् ।’ पति सहिद हुँदा पत्नी सबिना पाँच महिनाकी गर्भवती थिइन् । अहिले उनकी दुई वर्षीय छोरा र सासूससुराको साथमा बस्छिन् ।

शारीरिक अपांगता भएकी एउटी छोरी उनले गुमाइसकेकी छिन् । ‘नेतालाई समस्या सुनाउँदा सुनाउँदै आजित भइसकेकीे छु,’ सबिनाले भनिन्, ‘न कुनै रोजगारी पाएँ, न नियमित छाक टार्न कुनै सीप ।’ साइकल मिस्त्रीको काम गरेर बिहान बेलुकाको छाक टार्न परिवारका लागि चामल, दाल, तरकारी दैनिक ल्याउने हिफाजतको दिनचर्या थियो । तर उनी सहिद भएदेखि परिवारलाई छाक टार्न धौधौ छ,’ हिफाजतको छिमेकी अख्तरले भने ।

कलैया ६ का असरफ अली दोस्रो पहिलो मधेस आन्दोलनमा सहिद भए । उनका एक/एक छोरा छोरी, आमा र पत्नी छन् । उनीहरू पनि सानो खपडाको घरमा गुजारा गर्छिन् । सहिद पत्नी शोभा राजबंशी साक्षर भएकाले करारमा अस्पतालमा जागिरे छिन् । त्यो पनि कहिले हटाइदिने त कहिले राख्ने भएकाले उनी पीडित भइरहन्छिन् ।

Yamaha

‘गत प्रदेशसभाको चुनावमा समानुपातिक सांसदका लागि उनको सिफारिस भएको थियो । सांसद बन्न दौडधुपमा कति खर्चिइन् । तर भइनन्,’ शोभाकी सासू (सहिदकी आमा) नजमा खातुनले भनिन्, ‘दशकदेखि घर जस्ताको त्यस्तै छ, थोरै कमाएकोबाट परिवारको छाक टार्ने कि घर बनाउने ? घर नभएर विजोग छ ।’ सोही आन्दोलनमा सहिद भएका अर्का महम्मद मजिद थिए । उनको पनि पारिवाररिक अवस्था ती दुबै सहिदभन्दा फरक छैनन् ।

दशकयता तीनपटक भएको मधेस आन्दोलनमा जिल्लामा पहिलोपटक २ जना र तेस्रोपटक १ जना सहिद भएका थिए । असरफ र मजिद दोस्रो आन्दोलनमा र हिफाजत तेस्रो आन्दोलनका सहिद हुन् ।

असरफ र मजिदको नामले तत्कालीन सांसद प्रमोद गुप्ताले सम्झनाका लागि सहिद असरफ मजिद ममोरियल फाउन्डेन सञ्चालन गरेका छन् । फाउन्डेसनमार्फत आफ्नो संसदीय कोषबाट झन्डै तीन हजारलाई कम्प्युटर तथा अन्य नि:शुल्क सीपमूलक तालिम दिएको उनी बताउँछन् ।

प्रकाशित : भाद्र १७, २०७५ १०:१६
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

बाढीको चपेटामा सय विद्यालय

‘विद्यालयको भौतिक पूर्वाधार बनाउँदा त्यो बेला सोचिएन । मेहनत र लाखौं खर्चिएर बनाइएको विद्यालय अहिले प्रयोगविहीन छ ।’
लक्ष्मी साह

बारा — चारकोसे जंगलसँगै काँट गाउँ भन्ने बस्ती छ, त्यहाँ झन्डै एक हजार ५ सय जनसंख्या छ । बस्तीका बालबालिकालाई पढाउन गाउँले मिलेर झुपडी बनाए । त्यही झुपडीको नाम भयो– नेराप्रावि काँटगाउँ ।

बाढीले कटानको चपेटामा परेको बाराको कोल्हवी नगरपालिका–८ स्थित नेरा प्रावि काँटगाउँ । तस्बिर : लक्ष्मी

विद्यार्थी झुपडीमै पढ्न थाले । पछि दातृ निकाय जाइकाको सहयोगमा त्यहाँ २ कोठे भवन बन्यो । चर्पी बन्यो । चापाकल गाड्यो । विद्यार्थी भवनको आनन्द लिँदै पढ्दै सिक्दै गए ।

भवन बनेको केही वर्ष नबित्दै नजिकैको पसाहा खोलाले विद्यालयलाई धरापमा पार्‍यो । बाढीले खोला सिधै विद्यालयतर्फ फर्केपछि विद्यालयको अस्तित्व नै समाप्त भयो । विद्यार्थी भागाभाग भए । अहिले त्यो विद्यालय भवन ज्युका त्युँ छ । विद्यार्थी अन्यत्रै सरे । अहिले त्यो विद्यालयभन्दा केही पर पूर्वपट्टि टालीले छाएको भवनमा फेरि विद्यार्थी पढ्न थालेका छन् ।

‘झन्डै २ सय विद्यार्थी भएको विद्यालयको भविष्य नै बाढीले खाइदियो, लगानी पनि खेर गयो,’ काँटगाउँका पूर्व वडाअध्यक्ष बिकाउ चौधरीले भने, ‘विद्यालयको भौतिक पूर्वाधार बनाउँदा त्यो बेला सोचिएन । मेहनत र लाखौं खर्चिएर बनाइएको विद्यालय अहिले प्रयोगविहीन छ ।’ अहिले भवन मात्र ठडिएको देखिन्छ । पढाइ हुँदैन ।

साबिक करैया गाविस–८ मा पर्ने उक्त विद्यालय भवन हाल कोल्हवी नगरपालिका ८ मा पर्छ । ‘भवन बनेको केही वर्षमै विद्यालयको उक्त संरचना काम लागेन । चर्पी र चापाकल त्यतिकै खेर गयो,’ उनले भने । आदर्शकोतवाल गाउँपालिका–८ मा काँटगाउँ झैं समस्या छ । जमुनी खोलाले कटान गर्दागर्दै विद्यालय खोलाको किनारमै पुगेको छ । ‘केही वर्षपछि विद्यालय खोलाको धरापमा पर्ने निश्चित छ,’ स्थानीय साबिर अंसारीले भने, ‘त्यहाँबाट पनि विद्यार्थीको उठिबास लाग्छ । खोलाले गर्ने कटान रोक्नेबारे स्थानीय तह वा अन्य निकायबाट पहल भएको छैन । योजना पनि बनाइएको छैन ।’ जिल्लामा बाढीले डुबान र कटानको चपेटामा १ सय विद्यालय रहेको जिल्ला शिक्षा समन्वय इकाइ कार्यालयको तथ्यांकमा छ । नदीको किनारमा त्यस्ता धेरै विद्यालय छन् ।

बाढीको चपेटामा परेर कतिपय विद्यालयमा खानेपानीको स्रोत (चापाकल) र चर्पीसमेत तहसनहस भएको छ । कतिपय ठाउँको भौतिक संरचना जीर्ण भएको छ । विगतमा शिक्षा कार्यालयबाट अनुदान लिएर कतिपय विद्यालयको भौतिक संरचना लथालिंग अवस्थामा छाडिएको छ, जुन बर्खा याममा झन् जीर्ण बनेको छ । कतिय ठाउँको विद्यालय खोला छेउमा भएकाले त्यसको भवन नै जोखिममा परेको छ । चर्पी तथा चापाकलमा बाढीको पानी पसेर समस्या भएको देखिन्छ । बाढीग्रस्त विद्यालय वरपर झाडी र घाँसपात त्यतिकै उम्रेको देखिन्छ । त्यसलाई सफासुग्घर बनाउनेतर्फ कसैको ध्यान गएको देखिँदैन ।

जिशिअ पूर्णबहादर अछामीले बाढीग्रस्त शैक्षिक संस्थालाई जोगाउन सबैको समन्वय हुनुपर्ने बताए । ती विद्यालयको भविष्यबारे जनप्रतिनिधिले चासो लिएको वा विद्यालय जोगाउन योजना ल्याएको देखिँदैन । ‘गत वर्ष सडक तथा नालालगायत पूर्वाधारमा ध्यान दियौं,’ कलैया उपमहानगरपालिका(२४ का वडा अध्यक्ष विक्रम साहले भने, ‘यसपालि बाढीबाट प्रभावित विद्यालयलाई सुधार्ने योजना बनाउँछौं ।’ जिल्ला समन्वय समितिका अध्यक्ष नवलकिशोर सिंहले सडक र नाला आवश्यकताअनुसार बनाउने विषय भए पनि शिक्षाको विकासका लागि शैक्षिक संस्थाहरूको पूर्वाधारको विकास नभई नहुने विषय भएकाले यसलाई प्राथमिकतामा राखेर विकासको काम अगाडि बढाउन सुझाउँछन् ।

जीर्ण बनेका ५५ भवन मर्मत
बाढीको चपेटामा १ सयको हाराहारीमा रहेको विद्यालयमध्ये ५५ विद्यालय छनोट गरी त्यहाँ जीर्ण भएका भौतिक संरचनालाई सुधार गरिएको छ । गत वर्षको बाढीले क्षति पुगेका ती विद्यालयमा सुधार गरिएको हो । ‘बाढीले चापाकल र चर्पी बनाएको थियो । मर्मत सुधारपछि ती संरचना अहिले प्रयोगमा आएका हुन् । चर्पी र खानेपानीको स्रोत चापाकललाई मर्मतसम्भार गरी सञ्चालनमा ल्याइएको छ ।

विश्व शिक्षा कार्यक्रमको सहयोगमा स्थानीय सेवा प्रदायक सामाजिक संस्था जनजागरण युवा क्लबले बाढीले प्रभावित ती विद्यालयमा २३ लाख खर्चेर चर्पी, चापाकल, विद्यालय परिसर तथा वरपर उम्रेका झाडी, झारपातलाई सफासुग्घर पारेको छ । ‘बाढीले चापाकलको पानी पिउनै नसक्ने र चर्पीमा बस्नै नसक्ने अवस्था थियो । मर्मतपछि विद्यार्थीले पानी पनि पिएका छन्, चर्पीमा पनि बस्न पाएका छन्,’ श्री सिमल नेराप्रावि मझौलियाका अध्यक्ष शिवचन्द्र साहले भने ।

विद्यार्थीलाई मनोरञ्जनात्मक स्रोतसाधन र शैक्षिक सामग्रीसमेत उपलब्ध गराएको जिल्ला शिक्षा समन्वय इकाइ कार्यालयका स्रोत व्यक्ति रवीन्द्र मिश्रले बताए । उनका अनुसार यसबाट ५५ विद्यालयका झन्डै १६ हजार विद्यार्थी लाभान्वित भएका छन् । ‘आपतकालीन अवस्थामा समेत शिक्षा लिनबाट बालबालिका वञ्चित नहोऊन् भन्ने उद्देश्यले बाढीले तहनहस पारेका विद्यालयका भौतिक संरचनाको जीर्णोद्धार गरेका छौं,’ सेवाप्रदायक संस्थाका अध्यक्ष भैयाराम यादवले भने, ‘यसबाहेक विद्यालयमा खानेपानी र चर्पी सुविधायुक्त बनाइदिएका छौं ।’

प्रकाशित : भाद्र १४, २०७५ ०८:५६
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT