युरिया–डीएपीको विकल्प खोजियो

शंकर आचार्य

पर्सा — युरिया र डीएपी मलको माग धान्न गार्‍हो हुन थालेपछि साल्ट ट्रेडिङ कर्पोरेशन लिमिटेडले यी मलको विकल्पका रूपमा एमोनियम सल्फेट र सिंगल सुपर फस्फेटलाई प्रोत्साहित गरेको छ ।

सर्वाधिक माग रहेका रासायनिक मलहरू युरिया र डीएपीको माग वर्षेनी बढ्दै गएको छ । जति भए पनि पूर्ण रूपले माग धान्न नसक्ने अवस्था आउन थालेपछि कर्पोरेशनले यी मलको विकल्प खोज्न थालेको हो ।

गत वर्षदेखि कर्पोरेशनले देशव्यापी रूपमा एमोनियम सल्फेट र सिंगल सुपर फस्फेटको बिक्री वितरण गरिरहेको छ । कर्पोरेशन अञ्चल कार्यालय वीरगन्जका प्रमुख अमोज लामिछानेका अनुसार गत वर्ष देशभरिमा गरी १० देखि १२ हजार मेट्रिक टन यी मल कर्पोरेशनले बिक्री गरेको छ ।

वीरगन्ज अञ्चल कार्यालयले समेत पर्सादेखि सर्लाहीसम्ममा गरी ५० किलोका ६ हजार ६ सय बोरा एमोनियम सल्फेट र १४ हजार बोरा सिंगल सुपर फस्फेट बिक्री गरेको उनले बताए । गत वर्षदेखि किसानलाई यी मलको उपयोगिता तथा प्रयोग विधिबारे जानकारी दिन किसानको घरदैलोमै पुगेर कर्मचारीले विभिन्न कार्यक्रम गरी रहेको उनले बताए ।

लामिछानेका अनुसार एमोनियम सल्फेट २१ प्रतिशत नाइट्रोजन तथा २४ प्रतिशत सल्फर भएको बहुतत्वयुक्त मल हो । गैरअनुदान (सरकारी अनुदान नभएको) मल बिक्री गर्ने कार्यक्रमअन्तर्गत भारतबाट आयात गरिएको यो मलको प्रयोगबाट नाइट्रोजनका साथै सल्फर पनि प्राप्त हुने हुँदा युरियाको तुलनामा बढी प्रभावकारी हुन्छ ।

नाइट्रोजन तत्त्वका लागि सामान्यतया १ किलोग्राम युरिया बराबर २ दशमलव १९ किलोग्राम एमोनियम सल्फेट उपयोग गर्न सकिन्छ । यसबाट माटोले २४ प्रतिशतका दरले सल्फर प्राप्त गर्छ । यसको प्रयोग गर्ने समय र तरिका समेत युरिया जस्तै हो ।

Yamaha

एमोनियाले माटोमा अम्लियपना बढाउन सक्ने हुँदा यसको प्रयोग गर्दा डीएपीको साटो सिंगल सुपर फस्फेट प्रयोग गर्नु विशेष लाभकारी हुने उनले बताए । सिंगल सुपर फस्फेटमा रहेको क्यालसियमले माटोको अम्लियपना बढ्नबाट रोक्ने र बिरुवाले उचित परिमाणमा मात्र नाइट्रोजन प्रयोग गर्न पाउने हुँदा नाइट्रोजनको नोक्सानी हुनबाट बच्न सकिन्छ ।

त्यसैगरी, सिंगल सुपर फस्फेट बहुतत्वयुक्त रासायनिक मल हो । रासायनिक मलको प्रयोगको इतिहासमा सबैभन्दा लामो समयसम्म प्रचलित रहेको यो मलमा क्यालसियम २१ प्रतिशत, फस्फोरस १६ प्रतिशत र सल्फर १२ प्रतिशत हुन्छ ।

अम्लिय माटोमा यसको प्रयोग गरिएमा अम्लियपनामा सुधार आउने हुँदा अपेक्षित फसल सजिलै प्राप्त गर्न सकिने लामिछाने दाबी गर्छन् । तेलहन बालीका लागि यसले अझै प्रभावशाली रूपमा काम गर्ने उनले बताए ।

कर्पोरेशनले गैरअनुदानमा साधारण सिंगल सुपर फस्फेटका अतिरिक्त जिंक तथा बोरोन युक्त मलको छुट्टाछुट्टै बिक्री गरेकाले किसानले अतिरिक्त सूक्ष्म तत्त्व समयसको प्रयोगबाट पाउने उनले दाबी गरे । सिंगल सुपर फस्फेट मलको तत्त्ववाहक पानीमा घुल्न सक्दैन । तर यसमा रहेको खाद्यतत्त्व फस्फोरस भने पानीमा घुलनशिल प्रकृतिको हुने हुँदा बिरुवाले सजिलो रूपमा फस्फोरस प्राप्त गर्न सक्छ ।

यसका साथै यो मलमा सल्फर र क्यालसियम रहेको हुँदा बिरुवाले क्रमिक रूपमा ३ वटा खाद्यतत्त्व एकैसाथ प्राप्त गर्दछ जुन तत्त्वहरू माटो तथा बिरुवाका लागि अपरिहार्य छ ।

दुबैको मलको मूल्य क्रमश: युरिया र डीएपी मलको मूल्यकै हाराहारीमा रहेकाले किसानलाई महँगो पनि नपर्ने उनले बताए । किसानले यी मलको महत्त्व बुझ्दै गएकाले आगामी दिनमा यी मलको माग क्रमश: बढ्दै जाने उनले आशा व्यक्त गरे ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : भाद्र १७, २०७५ १०:११
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

एकीकृत खेतीमा किसान

परिवारमा खेती गर्नेको संख्या घटेपछि एकीकृत खेती गरिँदै
जमिनको उत्पादकत्व बढ्यो
अर्जुन राजवंशी

गौरादह (झापा) — जिल्लाका किसान एकीकृत खेतीतर्फ आकर्षित भएका छन् । परिवारमा खेती गर्नेको संख्या घट्दै गएपछि किसान एकीकृत खेतीतर्फ लागेका हुन् ।

एकीकृत खेती गर्दै आएको झापाको गौरादहस्थित नमुना एकीकृत सहकारी खेतीको गोदाम र कार्यालय भवन । तस्बिर : अर्जुन

गौरादह नगरपालिकास्थित महारानीझोडा साना किसान कृषि सहकारी संस्थाले एकीकृत खेतीलाई प्रवद्र्धन गरेको छ । संस्थाले नमुना एकीकृत सहकारी खेती र जागृति एकीकृत सहकारी खेतीमार्फत सामूहिक खेती प्रणालीलाई विकास गरेको हो ।

सहकारीले हाल एक सय हेक्टर क्षेत्रफलमा एकीकृत खेती गर्दै आएको छ । स्थानीय ९० किसानबाट २५ वर्षका लागि खेत भाडामा लिएर सामूहिक खेतीलाई अघि बढाएको सहकारीकी अध्यक्ष मीना ढकालले बताइन् । एकीकृत खेती ०७१ देखि गर्दै आएको उनले बताइन् । एकीकृत खेती प्रणालीका कारण किसानको जमिनको उत्पादकत्व बढेको छ । खेती भाडामा लिँदा ४ पीएच अम्लियनपन रहेकोमा हाल बढेर ५.५ पीएच पुर्‍याएको नमुना एकीकृत सहकारी खेतीका अध्यक्ष बेधनिधि चापागाईंले बताए ।

विगतभन्दा एकीकृत खेतीबाट किसानले आम्दानी राम्रो पाउने गरेका छन् । किसानले एकीकृत खेती प्रणालीमा रोजगारी समेत पाएका छन् । किसानले खेत भाडामा दिएबापत वार्षिक प्रतिबिघा ३२ मन धान पाउने गरेका छन् ।संस्थाले ‘एक घर एक रोजगार’ कार्यक्रमलाई प्रभावकारी रूपमा अघि बढाएको छ ।

खेती संस्थालाई दिएपछि दैनिक काम गर्न इच्छुक किसानलाई संस्थाले प्रतिघण्टा ५० रुपैयाँका दरले हाजिरा समेत दिने गरेको छ । वार्षिक एक सय घण्टा काम गर्ने किसानलाई श्रमबोनस १० प्रतिशत र सेयर बोनसबाट ४० प्रतिशत नाफा बाँड्दै आएको छ । संस्थाले किसानका साना–साना टुक्रा खेतलाई जोडेर चक्लाबन्दी गरेको छ ।

संस्थाले चक्लाबन्दीअन्तर्गत १० बिघाको एउटा फाँट बनाएको छ । समान रूपमा सिँचाइ पुग्ने गरी खेत सम्याएको छ । खेतमा आधुनिक मेसिनरीका सामान पुग्नेगरी बाटो बनाइएको छ ।

संस्थाले खेत बाँझो राख्ने अवस्थालाई शून्यमा झारेको छ । दुई बाली धान खेती गर्ने गरेको छ । त्यसबाहेक मकै, गहुँ, तोरी र घाँस खेती गर्दै आएको छ । सहकारीले सामूहिक गाईपालन पनि गरेको छ । संस्थाले माछापालन पनि गरिरहेको छ ।

किसान महिला दिदीबहिनीलाई स्वरोजगार बनाउने उद्देश्यले संस्थाले नमुना अचार उद्योग पनि सञ्चालन गरेको छ । ‘अधिकांश किसानका छोराछोरी विदेश गएका छन् । स्वदेशमै भएकाहरू पनि पढेलेखेर राम्रो जागिरे भएका छन्’, किसान हेमनाथ घिमिरेले भने, ‘गाउँमा खेती गर्ने मान्छे नै छैनन् ।

कसैलाई अधिया दिँदा पछि मोहियानी लाग्ने डर । त्यसैले संस्थालाई खेत दिने किसान बढ्दै गएका छन् ।’ संस्थालाई खेती दिँदा राम्रो भएको किसान तुलसीराम ढकालले बताए । ‘हामीले धेरै माटो त दिएका छैनौं । तर, संस्थालाई खेती दिँदा राम्रो भएको छ । वार्षिक रूपमा मूल्यांकनअनुसारको आम्दानी दिएको छ ।

नाफा पनि बाँढेको छ । सबैभन्दा राम्रो खेतको अवस्था सुध्रिएको छ,’ उनले भने । एकीकृत खेती प्रणाली जिल्लाका अन्य स्थानमा पनि विस्तार हुने क्रममा छ । जिल्लाको कचनकवल गाउँपालिकामा सञ्चालित प्रधानमन्त्री कृषि आधुनिकीकरण परियोजनाअन्तर्गत धान सुपर जोन क्षेत्रमा पनि एकीकृत खेती अघि बढाउन किसान छलफलमा जुटेका छन् । परियोजनाले एक हजार हेक्टर क्षेत्रफलमा किसानलाई आधुनिक प्रणालीअन्तर्गत खेती गर्न अनुदानसहितको सहयोग गर्दै आएको छ ।

‘आधुनिक मेसिनरी प्रयोगबिना अब खेती गर्ने विकल्प छैन । त्यसका लागि चक्लाबन्दी खेती निर्विकल्प छ,’ सुपर जोन एकाइका प्रमुख वरिष्ठ कृषि अधिकृत मेघनाथ तिम्सिनाले भने, ‘ठूलो संख्यामा चक्लाबन्दी गरेर खेती गर्नलाई एकीकृत खेतीमै जानुपर्छ । हामी यसका लागि निरन्तर छलफलमा छौं ।’

प्रकाशित : भाद्र १७, २०७५ १०:०६
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT