‘रेल्वे लाइनको बहुउपयोग गर्नुपर्छ’

सर्वाधिक उद्योगधन्दा रहेको पर्सा बारा औद्योगिक करिडोरका उद्योगले यो रेल्वे लाइनबाट पनि लाभ लिन सक्ने सम्भाव्यताबारे पनि सुरूमै अध्ययन गर्न जरूरी छ
शंकर आचार्य

पर्सा — मुलुकको आर्थिक राजधानी वीरगन्जका उद्योगी व्यवसायीले प्रस्तावित रक्सौल काठमाडौं रेल्वे लाइनको बहुउपयोग गरिनुपर्नेमा जोड दिएका छन् ।

भारतीय राज्यमन्त्री मान्डाभिया धनुषामा निर्माणाधीन रेल्वे लाइनको सोमबार निरीक्षण गर्दै । तस्बिर : अजित तिवारी

भारत तथा नेपालबीच सम्पन्न दुई देशिय सम्झौतापछि रेल्वे लाइन पटकपटक निर्माण नहुने भएकाले यसको निर्माणअघि यस भेगका आर्थिक विकास तथा अन्य सम्भावनाहरूलाई जोडेर रेल्वे लाइन निर्माण गरिनुपर्ने उनीहरूले सुझाएका छन् ।

यहाँका उद्योगी व्यवसायी मात्र नभई उनीहरूको छाता संगठन वीरगन्ज उद्योग वाणिज्य संघले नै समेत औपचारिक रूपमै यो रेल्वे लाइन निर्माणको माग र त्यसको लविङ गर्न थालेको पनि करिब २ दशक भइसकेको थियो ।

Yamaha

संघका पूर्वअध्यक्ष तथा हाल नेपाल उद्योग वाणिज्य महासंघको यातायात तथा पारवहन समितिका अध्यक्ष समेत रहेका अशोक कुमार टेमानी आफूहरूको लामो समयदेखिको माग पूरा हुन लागेकोमा हर्षित रहेको बताउँछन् । तर यो रेल्वे लाइन निर्माण गरिदा भविष्यमा त्यसको बहुउपयोग हुने गरी निर्माण गर्दा उत्तम हुने उनको भनाइ छ ।

रेल्वे लाइन निर्माण गर्नु अघि सरकारले कम्तीमा वीरगन्जका उद्योगी व्यवसायीसँग त्यससँग सम्बन्धित तथा सरोकारका विषयमा राय सुझाव लिनुपर्ने टेमानी बताउँछन् । ‘रेल लाइन भारतले बनाउँदैछ, यसको डीपीआर पनि उसैले बनाउँदैछ,’ उनले भने, ‘तर रेल लाइन निर्माण गर्नु अघि त्यसको कसरी अधिकतम नेपाली जनता र सर्वाधिक उद्योगधन्दा रहेको पर्सा बारा औद्योगिक करिडोरका उद्योगले यो रेल्वे लाइनबाट पनि लाभ लिन सक्ने सम्भाव्यता बारे पनि सुरुमै अध्ययन गर्न जरुरी छ ।’

यो रेल्वे लाइन र रेल्वे सेवालाई ‘नेपाली मोडेल’ को बनाउनुपर्नेमा उनले जोड दिए । नेपालको रेल्वे विभागले रेल लाइन निर्माणअघि नै रेलबाट आफ्नो मुलुकको आवश्यकता, उपयोगिता आदिबारे अध्ययन गर्न जरुरी रहेको उनले बताए । वीरगन्ज क्षेत्र मुलुककै सर्वाधिक राजश्व संकलन गर्ने क्षेत्र भएकाले पनि वीरगन्ज भएर निर्माण हुने रेल लाइन र यसमा चल्ने रेलले यहाँको उद्योग व्यवसायलाई पनि सक्दो लाभ दिनुपर्ने उनको सुझाव छ ।

यहाका ठूला उद्योगहरूले तेश्रो मुलुक तथा भारतबाट समेत कच्चा पदार्थ आयात गर्दा भारतकै बाटो आयात गर्ने भएकाले रेलको लिक ती उद्योगसम्मै निर्माण गरिदिए उद्योगहरूले सहजै आफ्ना कच्चा पदार्थ उद्योगसम्मै ल्याउन सक्छन् । त्यसले उद्योगहरूको ढुवानी लागत र समयको बचत समेत हुने भएकाले त्यसले उत्पादित बस्तुको मूल्य पनि कम पर्न जाने उनले बताए ।

करिडोरका कतिपय उद्योगले एक रेल्वे र्‍याकभन्दा बढी कन्टेनरमा मालबस्तु ल्याउन थालेका छन् । यस्ता उद्योगसम्मै रेल्वे लिक निर्माण गरिए उनीहरूलाई धेरै राहत हुने टेमानी दाबी गर्छन् । अर्का उद्योगी हरि गौतम यो रेल्वे लाइन नेपालकै लाइफ लाइन साबित हुन सक्ने भएकाले निर्माणअघि गहन रूपमा यसको सम्भाव्यता अध्ययन जरुरी रहेको बताउँछन् ।

राजधानीसँगको सबैभन्दा छोटो दूरीको नाकासँग जोडिन लागेको रेल्वे लाइन राजधानीको चोभारमा निर्माण हुने अर्को सुक्खा बन्दरगाहसँग पनि जोडिने चर्चा रहेकाले यसको उपयोग यात्रुबाहक मात्र नभई मालबाहक रेलका रूपमा पनि गर्न सकिने प्रशस्त सम्भावना रहेको उनले बताए ।

यो रेल मार्गले भारतीय पर्यटकलाई सोझै नेपालको राजधानी सम्म जोड्ने भएकाले पर्यटकको आगमन पनि बढ्ने सम्भावना रहेको उनले बताए ।

भन्सार एजेन्ट श्यामबाबु पटेल भारतमै कतिपय उद्योग परिसरसम्म रेल्वे लिक निर्माण गरिएको र ती उद्योगले आफ्नै परिसरसम्मै आफ्ना कच्चा पदार्थ ल्याउने र उत्पादित बस्तु बजारमा लग्ने प्रयोजनका लागि मालवाहक रेल उपयोग गरी रहेकाले नेपालमा पनि त्यस्तै अभ्यास गर्नुपर्ने बताउँछन् ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : भाद्र १९, २०७५ १०:०२
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

युरिया–डीएपीको विकल्प खोजियो

शंकर आचार्य

पर्सा — युरिया र डीएपी मलको माग धान्न गार्‍हो हुन थालेपछि साल्ट ट्रेडिङ कर्पोरेशन लिमिटेडले यी मलको विकल्पका रूपमा एमोनियम सल्फेट र सिंगल सुपर फस्फेटलाई प्रोत्साहित गरेको छ ।

सर्वाधिक माग रहेका रासायनिक मलहरू युरिया र डीएपीको माग वर्षेनी बढ्दै गएको छ । जति भए पनि पूर्ण रूपले माग धान्न नसक्ने अवस्था आउन थालेपछि कर्पोरेशनले यी मलको विकल्प खोज्न थालेको हो ।

गत वर्षदेखि कर्पोरेशनले देशव्यापी रूपमा एमोनियम सल्फेट र सिंगल सुपर फस्फेटको बिक्री वितरण गरिरहेको छ । कर्पोरेशन अञ्चल कार्यालय वीरगन्जका प्रमुख अमोज लामिछानेका अनुसार गत वर्ष देशभरिमा गरी १० देखि १२ हजार मेट्रिक टन यी मल कर्पोरेशनले बिक्री गरेको छ ।

वीरगन्ज अञ्चल कार्यालयले समेत पर्सादेखि सर्लाहीसम्ममा गरी ५० किलोका ६ हजार ६ सय बोरा एमोनियम सल्फेट र १४ हजार बोरा सिंगल सुपर फस्फेट बिक्री गरेको उनले बताए । गत वर्षदेखि किसानलाई यी मलको उपयोगिता तथा प्रयोग विधिबारे जानकारी दिन किसानको घरदैलोमै पुगेर कर्मचारीले विभिन्न कार्यक्रम गरी रहेको उनले बताए ।

लामिछानेका अनुसार एमोनियम सल्फेट २१ प्रतिशत नाइट्रोजन तथा २४ प्रतिशत सल्फर भएको बहुतत्वयुक्त मल हो । गैरअनुदान (सरकारी अनुदान नभएको) मल बिक्री गर्ने कार्यक्रमअन्तर्गत भारतबाट आयात गरिएको यो मलको प्रयोगबाट नाइट्रोजनका साथै सल्फर पनि प्राप्त हुने हुँदा युरियाको तुलनामा बढी प्रभावकारी हुन्छ ।

नाइट्रोजन तत्त्वका लागि सामान्यतया १ किलोग्राम युरिया बराबर २ दशमलव १९ किलोग्राम एमोनियम सल्फेट उपयोग गर्न सकिन्छ । यसबाट माटोले २४ प्रतिशतका दरले सल्फर प्राप्त गर्छ । यसको प्रयोग गर्ने समय र तरिका समेत युरिया जस्तै हो ।

एमोनियाले माटोमा अम्लियपना बढाउन सक्ने हुँदा यसको प्रयोग गर्दा डीएपीको साटो सिंगल सुपर फस्फेट प्रयोग गर्नु विशेष लाभकारी हुने उनले बताए । सिंगल सुपर फस्फेटमा रहेको क्यालसियमले माटोको अम्लियपना बढ्नबाट रोक्ने र बिरुवाले उचित परिमाणमा मात्र नाइट्रोजन प्रयोग गर्न पाउने हुँदा नाइट्रोजनको नोक्सानी हुनबाट बच्न सकिन्छ ।

त्यसैगरी, सिंगल सुपर फस्फेट बहुतत्वयुक्त रासायनिक मल हो । रासायनिक मलको प्रयोगको इतिहासमा सबैभन्दा लामो समयसम्म प्रचलित रहेको यो मलमा क्यालसियम २१ प्रतिशत, फस्फोरस १६ प्रतिशत र सल्फर १२ प्रतिशत हुन्छ ।

अम्लिय माटोमा यसको प्रयोग गरिएमा अम्लियपनामा सुधार आउने हुँदा अपेक्षित फसल सजिलै प्राप्त गर्न सकिने लामिछाने दाबी गर्छन् । तेलहन बालीका लागि यसले अझै प्रभावशाली रूपमा काम गर्ने उनले बताए ।

कर्पोरेशनले गैरअनुदानमा साधारण सिंगल सुपर फस्फेटका अतिरिक्त जिंक तथा बोरोन युक्त मलको छुट्टाछुट्टै बिक्री गरेकाले किसानले अतिरिक्त सूक्ष्म तत्त्व समयसको प्रयोगबाट पाउने उनले दाबी गरे । सिंगल सुपर फस्फेट मलको तत्त्ववाहक पानीमा घुल्न सक्दैन । तर यसमा रहेको खाद्यतत्त्व फस्फोरस भने पानीमा घुलनशिल प्रकृतिको हुने हुँदा बिरुवाले सजिलो रूपमा फस्फोरस प्राप्त गर्न सक्छ ।

यसका साथै यो मलमा सल्फर र क्यालसियम रहेको हुँदा बिरुवाले क्रमिक रूपमा ३ वटा खाद्यतत्त्व एकैसाथ प्राप्त गर्दछ जुन तत्त्वहरू माटो तथा बिरुवाका लागि अपरिहार्य छ ।

दुबैको मलको मूल्य क्रमश: युरिया र डीएपी मलको मूल्यकै हाराहारीमा रहेकाले किसानलाई महँगो पनि नपर्ने उनले बताए । किसानले यी मलको महत्त्व बुझ्दै गएकाले आगामी दिनमा यी मलको माग क्रमश: बढ्दै जाने उनले आशा व्यक्त गरे ।

प्रकाशित : भाद्र १७, २०७५ १०:११
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT