जिउँदैलाई मृत्युको प्रमाणपत्र

कान्तिपुर संवाददाता

रौतहट — गरुडा नगरपालिका ९, रघुनाथपुर की ७० वर्षीया पार्वतिया देवी शनिबार घरको बरन्डा छेउमा सुकुल ओछ्याएर एक्लै बसेकी थिइन् । उनी मज्जाले बोल्छिन् । बुढ्यौली शरीर, केही अस्वस्थ भए पनि उनको स्वास्थ्य अवस्था यतिखेर राम्रै छ ।

तर, वडा कार्यालयले उनको मृत्यु भनेर प्रमाणपत्र जारी गरेको छ । त्यसपछि छोराले मालपोत कार्यालय गरुडामा मृत्युको प्रमाण पेस गरी उनको नामको जग्गासमेत पास गराएका छन् । उक्त किर्तेको जिल्ला प्रशासन, अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोग काठमाडौं र गृह मन्त्रालयमा उजुरीसमेत परेको छ ।


वडाध्यक्ष राजेशकुमार सहनीको रोहबरमा गरिएको सर्जमिनका आधारमा स्थानीय पञ्जाधिकारी बासुदेव चौधरीले गएको बैशाख १९ गते छोरा शंकर गोसाईले भरेको अनुसूची ३ को सूचना फारमबमोजिम २०७२ माघ १५ गते दर्ता नम्बर ४७ रहने गरी मृत्यु भएको प्रमाणपत्र बनाइदिएका हुन् ।

Yamaha

त्यसैका आधारमा शंकरले आमाको नामको ३ कठ्ठा ५ धुर, १४ धुर र १९ धुर जमिन वैशाख २३ गते आफ्नो नाममा नामसारी गराएका थिए । त्यसको २ दिनपछि बैशाख २६ गते सर्लाही सुन्दरपुर घर भएकी आफ्नै बहिनी फुलभरीया देवीलाई उक्त जग्गा शंकरले रजिष्ट्रेसन पास गराएका हुन् । यसका लागि वडा कार्यालयबाट नाता प्रमाणित समेत गराएका छन् । वडा अध्यक्ष सहनीको रोहबरमा पार्वतीदेवीको मृत्यु भएको भनेर सर्जमिन गरेका छन । सर्जमिनमा जग्गा पासका लागि मालापोतमा सिफारिस गरिदिन समेत उल्लेख गरिएको छ ।


किर्ते घटना सार्वजनिक भएपछि छिमेकीहरूसमेत झुट बोल्थे । छोरा शंकरले भने बहिनी फुलभरियासित ३ लाख ऋण सापट लिइएकाले त्यसै बापत जग्गा पास गरिदिएको जवाफ दिए । ‘ऋण खाएपछि तिर्नुपर्‍यो नि,’ उनले भने,’ आमा मरेको भनेर प्रमाण बनाएको छैन । सौतेनी आमाको मृत्यु भएको हो ।’ शंकरको कोही पनि सौतनी आमा छैन । गाउँमा कोही नयाँ मानिस पुग्यो भने शंकर लुक्छन् । उनले आमालाई समेत भेट्न दिँदैनन् । घर पछाडिको खेतमा लुकाइदिन्छन् । शंकरले वडा कार्यालयबाट सोही मितिमा बनाइएको नाता प्रमाणपत्रमा पार्वती देवीबाहेक सौतेनी आमाको नाम छैन । जिउँदै मानिसलाई मरेको भनेर मृत्यु दर्ता प्रमाणपत्र बनाइदिएको थाहा पाएपछि स्थानीय राजकुमार दासले जिल्ला प्रशासन गौरमा उजुरी दिएका थिए । उनले किर्ते गरेको प्रमाण सहित उजुरी दिएका हुन् ।


स्थानीयले गृह मन्त्रालयमा समेत छानबिनका लागि उजुरी दिएका थिए । गृहले सत्यतथ्य छानबिन गर्न जिल्ला प्रशासनमा पत्राचार गरेको छ । दासले यथार्थ छानबिन गरी दोषीलाई कारबाही हुनुपर्ने माग अघि सारेका छन् । छानबिनका लागि जिल्ला प्रशासनले अधिकृत अमृत सुवेदीलाई खटाइएको छ । उनले वडा कार्यालयमा पार्वती देवीको मृत्यु दर्ताको प्रमाणपत्र बनाउँदा भएको सबै कागज र भारतीयलाई जन्म दर्ताको सिफारिसको कागज झिकाएका छन् । प्रमुख जिल्ला अधिकारी गोविन्दप्रसाद रिजालले छानबिन गरी दोषीविरुद्ध मुद्दा दर्ता गर्ने तयारी भइरहेको बताए ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : भाद्र २५, २०७५ ०९:३१
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

कुरीतिविरुद्ध महिला

बालविवाह, घरेलु हिंसा, लैंगिक विभेदलगायत सामाजिक विकृतिविरूद्ध सामूहिक छलफल
शाहीमान राई

जनकपुर — घरधन्दा, चुलाचौका र खेतीपाती गर्दै दिनचर्या विताउँदै आएका तराई मधेसका महिला अचेल परम्परादेखि चलिएको अन्धविश्वास, कुरीति र कुसंस्कारविरुद्ध एकजुट हुन थालेका छन् ।

उनीहरू दाइजो प्रथा, बालविवाह, बहुविवाह, बोक्सी, घरेलु हिंसा, महिला हिंसा, बलात्कार, छुवाछूत, लैङगिक विभेद, शिक्षा, स्वास्थ्य, सरसफाइ लगायत सामाजिक विकृति र विसंगतिविरुद्ध सामूहिक रूपमा छलफलमा जुटेका हुन् । गरिब, दलित, विपन्न, असहाय परिवारका महिला व्यवसाय, आयआर्जनका लागि समेत सामूहिक छलफल गर्छन् ।


धनुषाको जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका १७, मानसिंपट्टी तेतरियाकि ४५ वर्षीया रितादेवी यादव छोराको विवाह गर्दा दाइजो (दहेज) नलिने र छोरीलाई कन्यादान गर्दा समेत दाइजो नदिने बताइन् । ‘छोरीलाई दाइजो दिनुभन्दा उच्च शिक्षा पढाउँछु, आफ्नै खुट्टामा उभिने बनाउँछु,’ उनले भनिन्, ‘बुहारी ल्याउँदा होस् या छोरी दिँदा, दाइजो लिदैनौं, दिँदैनौं ।’

एसएलसी उत्तीर्ण जेठी छोरीको विहे १८ वर्षमा गराइदिएकोमा पछुतो मान्दै रितादेवीले कम उमेरमा छोराछोरीको विवाह नगराइदिने प्रतिबद्धता समेत जनाइन् । कक्षा ११ मा पढ्दै गरेकी छोरीको विहे उच्च शिक्षा पूरा गरेपछि मात्र गरिदिने उनको अठोट छ । राज्यले विवाहको उमेर २० वर्ष तोकेकाले सानै उमेरमा छोराछोरीको विवाह गराउन नहुने कुरा उनीहरूले सामूहिक छलफलबाट थाहा पाएको बताइन् ।


दाइजोको कारण छोरी, बुहारीले कुटपिट, घरेलु हिंसा, शारीरिक तथा मानसिक यातना भोग्नुपरेको घटना बारे हरेक साता छलफल गर्छन् । छलफलमा सहभागी हुने समाजमा गरिब, विपन्न, असहाय घरपरिवारका महिला दाइजो, बोक्सी, बालविवाह, बहुविवाह लगायत अनधविश्वास र कुरितीबारे खुलेरै कुरा गर्छन् ।

‘रूढिवादी परम्परा र अन्धविश्वासको कारण प्राय: महिलाले पासविक पीडा भोगिरहेको सम्झेर ल्याउँदा मुटु पोल्ने गरेको छ,’ महिलाहरूले स्थापना गरेको महारानी सचेतना केन्द्रकी सामाजिक कार्यकर्ता हिना यादव भन्छिन् ,‘कुरीति, कुसंस्कारले गरिब दलित विपन्न परिवारलाई जीउनै गाह्रो छ ।’


गरिबी, बेरोजगार, अशिक्षा र सामाजिक विभेदको कारण पिछडिएका वर्ग समुदायको उत्थानका निम्ति बेलायत सरकारको आर्थिक सहयोगमा सञ्चालित सामुदायिक विकास कार्यक्रमले गाउँगाउँमा सचेतना केन्द्र स्थापना गरी महिलालाई समूहमा छलफल गर्ने वातावरण मिलाइदिएको हो ।

सामुदायिक विकास कार्यक्रमअन्तर्गत धनुषाको मानसिंपट्टी तेतरिया, गोठकोयलपुर, पटेर्वा, लकड, बलाहाकठाला, सिपही मडान, चोराकोयलपुर, हठिपुर हठवरा, गलाहा सधारा, दुवरकोट हठलेटवा, ननुपट्टी, पुसवलपुर, पटहर्वा, मुखियापट्टी मुसहरनिया लगायत दुई गाउँपालिका, जनकपुर उपमहानगरपालिकासहित ६ वटा नगरपालिकाको १९ वटा वडामा २ सय ६० सचेतना केन्द्रमा ७ हजार महिला आवद्ध छन् ।


उनीहरू आ–आफ्नो सचेतना केन्द्रमा हरेक साता सामाजिक, आर्थिक परिवर्तनका लागि समाजमा व्याप्त बेथिति, कुरीति, कुसंस्कारको कारण नारीमाथि अपमान भइरहेको बारे समूहमा छलफल गर्दै आएका छन् । युग परिवर्तन भइसक्दा पनि समाजमा गरिब विपन्न महिला, वृद्धबृद्धालाई बोक्सीको आरोप लगाइने, कुटपिट, यातना, सामाजिक बहिष्कार जस्ता अमानवीय व्यवहारका घटना बारे छलफल गरेको मानसिंपट्टीकी २७ वर्षीय रिना यादवले बताइन् । ‘हामीले बोक्सी के हो ? किन भनिन्छ र कस्तोलाई भनिन्छ ? समूहमै छलफल गर्‍यौं, छलफलबाट बोक्सा बोक्सी (दाइ) त कमजोर महिला र वृद्धबृद्धालाई भनिदोरहेछ, भन्ने निष्कर्ष निकाल्यौं,’ सचेतना केन्द्रकी सदस्य रिना यादवले भनिन्।

महिलाको सक्रियता बढेपछि अधिकांश पुरुषले मादक पदार्थ सेवन गर्न छाडेको केन्द्रकी सहजकर्ता रञ्जीता यादवले बताइन् । ‘विगतमा पुरुषहरू रक्सी पिउने, घरमा आएपछि श्रीमतीसित झगडा गर्ने, कुटपिट गर्ने, पीडा नै पीडा अशान्ति हुन्थ्यो,’ उनले भनिन्, ‘अचेल हामी पनि हकअधिकार बारे सचेत भएका छौं, महिला पुरुष बराबर भन्ने कुरा बुझ्यौं ।’ यहाँका २ सचेतना केन्द्रमा ५० गरिब, दलित महिला संगठित छन् ।


पुरुषलाई मदिरा सेवन तथा कुलतबाट छुटाउने, गाउँघर सरसफाइ, फोहरमैला व्यवस्थापन र छोराछोरीलाई विद्यालय पठाउने अभियानमा लागेका छन् । विगतमा सडक, खोलाखोल्सी, खेतबारी जताततै खुला ठाउँमा दिसापिसाव गर्दै आएका उनीहरूले घरघरमा शौचालय बनाएका छन् । खुला शौचालय, फोहोरका कारण बिरामी हुने भएकाले स्वच्छ र स्वास्थ्य जीवनको लागि नियमित सरसफाइ गर्न थालेको अर्का सदस्य ३५ वर्षीया हीरा महराले बताइन् ।

सचेतना केन्द्रमा ५२ साताको छलफलबाट महिलाले जन्म, विवाह, मृत्यु दर्ता, नागरिकता प्रमाणपत्र, नाता प्रमाणित लगायत कानुनी व्यावस्थाबारे व्यावहारिक ज्ञान प्राप्त गरेका छन् । घुम्ती कोषबाट हरेक महिना ५ जनाले सस्तो व्याजमा ऋण लिन र बचत गर्न पाउछन् । समूहको निर्णयबाट सस्तो व्याज कायम गरी पालैपालो सामूहिक जमानीमा कर्जा लिएर बाख्रापालन, संगुर, गाईभैंसी, व्यापार, तरकारी खेती लगायत आयआर्जनका क्रियाकलाप गर्दै आएको सहयोगी संस्था ग्रामीण पुनर्निर्माण नेपालका धनुषा संयोजक खडभूषण साहले बताए । यसका लागि समूहलाई घुम्ती कोष २ करोड ६० लाख प्रदान गरिएको छ ।

प्रकाशित : भाद्र २५, २०७५ ०९:३१
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT