खानेपानी उत्पादनमा सुधार आएन

नौ जिल्लाका ६० देखि ७० उद्योगमध्ये आधाजसो उद्योगमा मानव स्वास्थ्यमा नोक्सानी गर्नेखालका पानी उत्पादन
लक्ष्मी साह

बारा — कलैया उपमहानगरपालिका–१४ बघवनस्थित ‘न्यु अक्वा वाटर किङ’ पानी उत्पादन उद्योगमा खाद्य प्रविधि तथा गुण नियन्त्रण कार्यालय हेटौंले मंगलबार अनुगमन गर्दा पानीको सूक्ष्म जीवाणु नष्ट गर्ने यूबी लाइट र ओजोन जेनेरेटर प्रयोगमा थिएन ।

‘वाटर किङ’ ब्रान्डको यी पानी उद्योगमा ती प्रविधि भए पनि खर्च बढ्ने भएकाले उद्योगीले प्राविधिकसमेत राखेको थिएन ।


सरसरफाइ त झनै थिएन । उद्योगमा कामदारहरूले प्रयोग गर्ने हेड नेट, पोसाक, मास्क, ग्लोब त छँदै थिएन । पानी भर्ने र प्रशोधन गर्ने ठाउँ नजिकै चर्पी थियो । चर्पीको पानी यत्रतत्र थियो । उद्योगभित्र चारैतिर पानी जमेको थियो । पानी भर्ने ‘क्लोज रुम’ थिएन, खुला थियो । पानीको शुद्धता परिक्षण गर्ने किड्ससमेत थिएन । पानी नजम्ने ड्रेन थिएन । त्यसैले प्रमुख जिल्ला अधिकारीको समन्वयमा उद्योग सिल गरियो ।

Yamaha


जिल्ला प्रशासन कार्यालयका प्रशासकीय अधिकृत र प्रहरी अधिकृतको रोहबरमा उद्योग सिल गरिएको हो । यसबाहेक जिल्लाका जितपुर सिमरा उपमहानगरपालिका स्थित ‘वीरगन्ज फुड इन्डस्ट्रिजले उत्पादन गर्दै आएको स्टार अक्वा र कलैया उपमहानगरपालिका सिसहनीयास्थित टिनिटी नेचुरल रिसोर्सेज प्रालिले उत्पादन गर्दै आएको इमेज ब्रान्डको पानी उत्पादन उद्योगमा सिल गरिएको प्रमुख जिल्ला अधिकारी गणेश भट्टराईले जानकारी दिए ।


उनका अनुसार पानी उत्पादन उद्योगमा लामो समयदेखि अनुगमन नभएकाले उद्योगीले मनोमानी रुपमा बेथिति बढाएका छन् । त्यसैले मान्छेको बाँच्ने आधार पानीजस्तो संवेदनशील विषयमा जिल्लामा भएका अझै त्यस्ता दूषित पानी उत्पादन गर्ने उद्योगमा अनुगमन गरिने उनले बताए । ‘ती उद्योगको अवस्था हेर्दा ‘थर्ड क्लास’ को थियो,’ खाद्य प्रविधि गुण नियन्त्रण कार्यालय हेटौंडाका प्रमुख राजकुमार रिजालले भने, ‘पानी प्रशोधन गरेर बोतलमा पानी भर्न चाहिने प्राविधिक पनि थिएनन् । कसरी र कसले शुद्ध पानी जाँच्ने ? उद्योगभित्र फोहोर र प्रविधि अभावको कुरै गर्न साध्य छैन ।’


यी उद्योग दृष्टान्त मात्र हुन् । खाद्य प्रविधि गुण नियन्त्रण कार्यालय हेटांैडांका प्रमुख रिजालका अनुसार हेटौंडा कार्यालयअन्तर्गत पर्ने नौ जिल्लाका ६० देखि ७० उद्योगमध्ये आधाजसो उद्योगमा यस्तै बिजोग देखिएको छ । ‘पानी उत्पादनका लागि सरकारले बनाएको मापदण्ड र जारी गरेको निर्देशिकाअनुसार थोरै पनि मेल नखाने छ्याप्छ्याप्ती पानी उत्पादन भइरहेको छ ।’ दुई महिनायता नौ जिल्लामा अनुगमन गर्दा सञ्चालनमा रहेका ती पाँच दर्जन उद्योगमध्ये आधाजसो पानी उद्योगको बेथिति त्यस्तै रहेको उनले बताए । ‘ती उद्योगले थोरै पनि मापदण्ड पूरा गरेको पाइएको छैन् । हचुवामा उद्योग चलाएर पानी उत्पादन गरिरहेका छन् ।’


२०७४ माघमा ती नौ जिल्लाका सबै उद्यागीलाई वीरगन्जमा भेला गरेर सरकारी मापदण्ड पूरा गर्न निर्देशनसहित सरधारका लागि ‘थ्रेट’ दिइएपनि सुधार नभएको रिजालको भनाइ छ । ‘सुधारात्मक कारबाहीले होइन, अब मुद्दा नै चलाउनुपर्ने अवस्था छ,’ उनले भने । उनका अनुसार धनुषाको जनकपुरमा ५, रौतहटमा १, बारामा ३, पर्सामा ३, मकवानपुरको हेटौंडामा ४, चितवनमा १० उद्योगमा अनुगमन गर्दा त्यस्तै बेथिति पाइएकाले उद्योग सिल गरिएको उनले बताए ।


सुधार नगर्ने कतिपय उद्योगको हकमा अवस्था हेरेर मुद्दाको तयारीसमेत गरिएको उनको भनाइ छ । ‘साना उद्यागीले थोरै लगानी गरेर धेरै पैसा कमाउने मनसायले नियतवश जसोजसो दूषित पानी उत्पान गरी बजारमा बिक्री गरिरहेका छन्,’ बाराका प्रशासकीय अधिकृत मुरारी कार्कीले भने, ‘त्यस्तो पानीले मानव स्वास्थ्यमा पुर्‍याउन सक्ने हानिलाई उनीहरूले ख्याल गरेको देखिएन । मानवको स्वास्थ्यसित सिधा खेलबाड गरेका हुन् ।’ स्टार अक्वा, वाटर किङ, इमेज ब्रान्डलगायतमा यस्तो समस्या देखिएको उनले बताए ।


स्टार अक्वा ब्रान्डमा कीरा नै फेला परेको उनले बताए । ‘धेरै नै जनगुनासो छ,’ उनले भने, ‘सात रुपैयाँ पर्ने पानी बजारमा २० देखि ३० रुपैयाँमा बिक्री हुन्छ र त्यो पनि अशुद्ध । त्यस्तो पानी पिउनाले झाडापखाला र आउँ हुन सक्ने जोखिम हुन्छ ।’

प्रकाशित : भाद्र २८, २०७५ १०:०२
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

प्रविधिले तान्यो सामुदायिकमा

सन्तोष सिंह

जनकपुर — निजी विद्यालयमा अध्ययनरत विद्यार्थी सामुदायिक विद्यालयको प्राविधिक शिक्षा अध्ययनतर्फ आकर्षित भएका छन् ।

याज्ञवल्क्य माविका विद्यार्थी उपमहानगरपालिकामा कामको अभ्यास गर्दै । तस्बिर : सन्तोष

कक्षा ८ सम्म निजी विद्यालयमा अध्ययन गरेकी जुसी महतोले प्राविधि शिक्षा अध्ययनका लागि जनकपुरस्थित याज्ञवल्क्य माध्यमिक विद्यालय रोजेकी छन । जुसी कम्प्युटर पढन कक्षा ९ मा सामुदायिक विद्यालय रोजेकी हुन् ।


महँगो शुल्क लिएर बेरोजगार उत्पन्न गराउने क्रम बढिरहेको समयमा विद्यालय तहदेखि नै विद्यार्थीलाई प्राविधिक तथा व्यावसायिक शिक्षा दिएर स्वरोजगार र आत्मनिर्भर बनाउने प्राविधिक शिक्षा अध्ययन गर्ने विद्यार्थी बढेको छ ।


२०७० सालदेखि सुरु गरिएको विद्यालय तहको प्राविधिक शिक्षा अध्ययन गर्ने विद्यार्थी उत्साहित छन् । कक्षा ९ देखि १२ सम्म सम्बन्धित विषयमा स्नातक पढ्न पाउने भएपछि विद्यालय तहमा प्राविधिक विषय बढन विद्यार्थी उत्साहित छन । सामुदायिक विद्यालयमा नि:शुल्क प्राविधि शिक्षा अध्ययन सम्भव भएपछि विद्यार्थि उत्साहित भएका हुन् ।


विद्यालय तहमा प्राविधिक शिक्षा अध्ययन गरी रोजगारीको अवसर पाउने भएकोले कक्षा ९ बाटै विद्यार्थी प्राविधिक शिक्षा अध्ययन गर्न उत्साहित भएको याज्ञवल्क्य माध्यमिक विद्यालयका प्रधानध्यापक सञ्जयकुमार झा बताउँछन् । याज्ञवल्क्य माध्यमिक विद्यालयमा ०७३ देखि प्राविधिक शिक्षाअन्तर्गत कम्प्युटर शिक्षा लागू भएपछि विद्यालयमा विद्यार्थीको चाप बढेको प्रधानाध्यापक झाले बताए ।


प्राविधिक शिक्षाको कम्प्युटर सञ्चालन भएपछि निजी विद्यालायका विद्यार्थी सामुदायिकमा भर्ना हुन आएकाले प्राविधिक शिक्षाका अन्य विषय थप्ने तयारी भइरहेको उनले बताए । विद्यालय तहको पढाइपछि नै रोजगारी पाउने उद्देश्यले विद्यार्थी प्राविधिक शिक्षा अध्ययन गर्न आउने गरेको प्रोग्राम कार्डिनेटर भरतकुमार साह बताउँछन् ।


आर्थिक समस्याका कारण मध्यमवर्गीय परिवारका अभिभावकले विद्यार्थीमा लगानी लगाउन चाहँदैनन्, साहले भने, ‘विद्यालय तहमा नि:शुल्क प्राविधिक शिक्षा सम्भव हुँदा मध्यम परिवारका विद्यार्थीको प्रविधिक शिक्षामा झुकाव बढेको छ ।’ विद्यालय अध्ययनपछि उच्च शिक्षाबाट वञ्चित हुँदा पनि प्राविधिक शिक्षाका विद्यार्थीले सहजै रोजगारी पाउने सम्भवना छ,’ उनले भने ।


कक्षा ९ मा ४८ जना विद्यार्थी प्राविधिकतर्फ कम्प्युटर अध्ययनका लागि धर्ना भएका छन् । विद्यालयमा कक्षा १० बाट एसईई उत्तीर्ण गरेपछि कक्षा ११ मा समेत प्राविधिक शिक्षा सञ्चालनमा आएको छ । धनुषाका ८ विद्यालयमा इलेक्ट्रिकल इन्जिनियरिङ, कृषि विज्ञान, बाली विज्ञान, कम्प्युटर विज्ञान र सिभिल विज्ञान प्राविधिक तथा व्यावसायिक शिक्षा कार्यक्रम लागू भएको शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइ धनुषाले जनाएको छ ।

प्रकाशित : भाद्र २८, २०७५ १०:०२
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT