दूधमा संस्थानलाई घाटा

सन्तोष सिंह

धनुषा — किसानसँग सस्तोमा खरिद गरे पनि दुग्ध विकास संस्थानले प्रशोधित दूधमा प्रतिलिटर २२ रुपैयाँँसम्म घाटा व्यहोरेको छ  । किसानसँग प्रतिलिटर ४० रुपैयाँँ ३० पैसामा दूध खरिद गर्ने संस्थानले प्रशोधनमा ५२ रुपैयाँँ ६८ पैसा खर्च गरिरहेको छ  ।

धनुषाको ढल्केबरस्थित जनकपुर दुग्ध वितरण आयोजना । तस्बिर : सन्तोष/कान्तिपुर

दूध खरिदको रकम र प्रशोधन खर्च जोड्दा संस्थानले प्रतिलिटर दूधमा ९१ रुपैयाँँ ९८ पैसा खर्च गरेको छ । तर उसले डिलरलाई प्रशोधित दूध प्रतिलिटर ७० रुपैयाँँ ३० पैसामा मात्र बेच्छन् । डिलरले त्यही दूध उपभोक्तालाई ७५ रुपैयाँँमा भिडाउँछन् ।

दूध तथा दुग्ध पदार्थ बिक्रीमा लक्ष्यअनुसारको प्रगति नगर्नु र डिलर धेरै पुराना भएकाले बिक्रीमा खासै ध्यान नदिँदा सरकारी स्वामित्वमा रहेको दूध विकास संस्थानको ढल्केबर वितरण केन्द्र दिनदिनै घाटा व्यहोर्दैछ । गाउँमा ४० रुपैयाँँ प्रति लिटर दूध बेचेका किसानले डेरिबाट फेरि दूध किन्दा ७५ रुपैयाँँ व्यहोर्नुपर्छ ।

Yamaha

दुग्ध विकास संस्थानले किसानबाट दूध खरिद गरेको मूल्य भन्दा दोब्बरमा बेच्दा पनि प्रतिलिटर २२ रुपैयाँ घाटा व्यहोर्नु परेको छ । कृषकसँग दूध ४० रुपैयाँ प्रतिलिटरका दरले दुग्ध विकास संस्थानले खरिद गरी ७० रुपैयाँ प्रतिलिटर बिक्री गर्छ ।

तर कृषकबाट दूध खरिद गरी संकलन केन्द्रबाट प्रशोधन केन्द्रसम्म ल्याउन र प्रशोधन केन्द्रबाट बिक्री केन्द्रसम्म दूध पुर्‍याउन प्रतिलिटर ९१ रुपैयाँ पर्छ । दूध प्रति लिटर ९१ खर्च गरी बिक्री ७० रुपैयाँमा हुँदा दुग्ध विकास संस्थान जनकपुर दुग्ध वितरण आयोजन ढल्केबरले प्रतिलिटर २२ रुपैयाँ सम्म घाटा व्यहोर्नु परेको छ ।

किसानलाई प्रतिलिटर ४० रुपैयाँ दिने संसथानले प्रतिलिटर संकलन ८ रुपैयाँ ६४ पैसा, प्रशोधन खर्च २६ रुपैयाँ ६ पैसा, बिक्री खर्च प्रतिलिटर ३ रुपैयाँ ६४ पैसा, प्रशासनिक खर्च ८ रुपैयाँ ६९ पैसा, बिजुली पानी खर्च १ रुपैयाँ ९७ र इन्धन २ रुपैयाँ ३२ पैसा गरी ९१ रुपैयाँ ९८ पैसा खर्च हुने गरेको दुग्ध वितरण आयोजन ढल्केबरका प्रमुख योगेन्द्र साहले बताए ।

किसनाले लगानीअनुसार दूधको मूल्य निर्धारण गर्नुपर्ने अवाज उठाइरहदा दुग्ध संस्थान उल्टै दूध संकलन गरी बिक्री गर्दा घाटा व्यहनु परेको छ । दूध वितरण केन्द्र, ढल्केबरले दैनिक २४ सय लिटर दूध संकलन गर्छ । दूध, दही, पनिरमा २ हजार लिटर दूध खपत हुन्छ । केन्द्रले धनुषा, महोत्तरी, सर्लाही, सिन्धुली र उदयपुरबाट दूध संकलन गर्छन् ।

सरकारी संस्थानले कर्मचारी, प्रशोधन, संकलन, बिक्रीको समस्या देखाइरहदा निजी डेरी संस्थानभन्दा महँगोमा किसानबाट दूध खरिद गरी बेच्दा पनि फाइदामा छन् । महोत्तरी पिपरा गाउँपालिका रतनपुरका रामचन्द्र यादव साइकलमा दैनिक ५ लिटर दूध बेच्न जनकपुरको रमानन्द चोकमा आइपुग्छन् ।

जनकपुरको रमानन्दचोकस्थित जनकपुर डेरीमा यादव भैंसीको दूध प्रति लिटर ६५ रुपैयाँँ बेच्छन् । भैंसी पालेर गाउँबाट सहरमा दूध लिएर आउने किसान रामचन्द्र यादवकै अगाडि डेरी सञ्चालकले ग्रहकलाई ७५ रुपैयाँ प्रतिलिटर दूध बेच्छन् ।

घाँस, दाना, स्याहर गरी भैंसी पालेका किसानका लगानी र मिहनतकै केही क्षणमै मुनाफा व्यापारी पाउँछन् । जनकपुर डेरीमा दैनिक गाईको दूध लिएर आउनेमध्ये जनकपुर–८ का बिमल यादव पनि एक हुन् । मिलको दूध ६५ रुपैयाँ प्रतिलिटर खरिद गरी डेरी सञ्चालकले ७० रुपैयाँँ प्रति लिटर बेच्छन् ।

प्रकाशित : कार्तिक १८, २०७५ ०९:३८
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

रेल्वेलाइनमा फ्लाइओभर भएन

शंकर आचार्य

पर्सा — मुलुकको प्रमुख स्थलनाका वीरगन्जको सीमावर्ती भारतीय सहर रक्सौलमा रेल्वे लाइनमाथि फ्लाइ ओभर सडक नहुँदा समस्या भएको छ  । फ्लाइ ओभरको अभावमा रेलको आवागमन हुँदा घण्टांै रेल्वे ढाटले रक्सौल–वीरगन्ज आवागमन नै प्रभावित हुने गरेको छ  ।

पछिल्लो समय रक्सौल रेल्वे स्टेशनमा यात्रुवाहक रेलको आवागमन बढेको छ । त्यस बाहेक रक्सौल र वीरगन्जको सिर्सिया सुक्खा बन्दरगाहमा आउने मालवाहक तथा कन्टेनर वाहक रेलको आवागमन पनि बढेकाले लामो समय रेल्वे ढाट झार्ने गरिएकाले समस्या झनै बढेको छ ।

यसले एक मुलुकबाट अर्को मुलुक आवागमन गर्ने मालवाहक सवारी साधन, यात्रु वाहक सवारी साधनदेखि पैदल यात्रुलाई समेतलाई सास्ती हुने गरेको छ । किनमेल गर्न एक अर्का मुलुकमा आउजाउ गर्ने सर्वसाधारण पनि घण्टौं जाममा बस्नुपर्ने भएको छ ।

विगतमा भारतीयहरू पनि किनमेलका लागि वीरगन्ज आउने चलन रहेकोमा पछिल्लो केही वर्ष नाकामा लाग्ने जामकै कारण उनीहरू पनि वीरगन्ज किनमेल गर्न आउने क्रम घट्दो छ ।

भारतीयहरू विशेष गरी वीरगन्जको आदर्शनगरमा चिनियाँ कपडा तथा इलेक्ट्रोनिक्स मालसामान किनमेल गर्न आउने चलन थियो । पछिल्लो केही वर्ष यता यसरी भारतीयहरू आउने क्रम निक्कै घट्दो छ ।

वीरगन्ज भन्सारको कामकाज चैतको तेस्रो सातादेखि आईसीपी भन्सार कार्यालयबाट समेत हुन थालेपछि वीरगन्ज भन्सार क्षेत्रमा मालवाहक सवारी साधनको भीडभाड बिगतभन्दा कम भएर केही सहज भए पनि भारतीय रेल्वे लाइनमा हुने अवरोधले भने सबै सरोकारवालालाई समस्या भएको छ ।

वीरगन्ज भन्सारस्थित सशस्त्र प्रहरी गुल्मका गुल्मपति प्रहरी नायब उपरीक्षक तिलकबहादुर खडका रक्सौलमा रेल्वे ढाट लामो समय झारिएको बेला त्यहाँबाट लागेको जाम वीरगन्ज भन्सार क्षेत्र हुँदै रजत जयन्ती चोकसम्म पनि पुग्ने गरेको बताउँछन् । आईसीपी भन्सारबाट पनि कामकाज हुन थालेपछि नेपालको भन्सारतर्फ हुने भीडभाड कम भए पनि भारतबाटै सुरु हुने जामको समस्या भने यथावत नै रहेको उनले बताए । यस्तो बेला नाकामा लाग्ने जामको व्यवस्थापन गर्न हम्मेहम्मे पर्ने गरेको उनको अनुभव छ ।

वीरगन्जका उद्योगी व्यवसायी पनि सीमामा रेल्वेको ढाटका कारण हुने गरेको जामका कारण आजित छन् । उनीहरूले व्यक्तिगत रूपमा मात्र नभई वीरगन्ज उद्योग वाणिज्य संघले पनि संस्थागत रूपमै पनि रक्सौलमा फ्लाइओभर तथा विमानस्थल निर्माणको माग लामो समयदेखि गर्दै आएका छन् । भारत सरकारका सरोकारवाला नेता, मन्त्री तथा कार्यालयहरूमा पनि पटकपटक यस्तो आशयको ध्यानाकर्षणपत्र संघले बुझाउँदै आएको छ । तर भारत सरकारले यसतर्फ खासै चासो देखाएको छैन ।

संघका बरिष्ठ उपाध्यक्ष गोपाल केडियाले संघले लामो समयदेखि भारत सरकारसँग रक्सौलमा फ्लाइ ओभर र विमानस्थल निर्माणको माग गर्दै आएको बताए । ‘रक्सौल र वीरगन्ज सहर भारत र नेपाल दुबै मुलुकका लागि मुख्य व्यापारिक नाका हो,’ उनले भने, ‘यो नाका सुचारु भए दुबै मुलुकको व्यापार तथा आर्थिक गतिविधिमा सकारात्मक प्रभाव पर्छ, त्यस कारण पनि भारत सरकारले आफ्नो मुलुकमा रहेको समस्या अविलम्ब समाधान गर्नुपर्छ ।’

रक्सौल नजिकका भारतीय सहरहरू मोतिहारी, मुजफ्फरपुर, बेतिया आदि सहरहरूमा समेत भारत सरकारले फ्लाइओभर निर्माण गरिसकेको छ । तर रक्सौल जस्तो ठूलो र बढी यातायातका साधन चल्ने सहर भने अझै फ्लाइओभरविहीन नै छ ।

रक्सौलस्थित राष्ट्रिय जनता दलका युवा नेता फखरुद्दिन आलम रक्सौल नेपाल–भारत व्यापारको मुख्य नाका भएकाले यहाँ कम्तीमा एउटा फ्लाइ ओभर हुनुपर्नेमा हालसम्म भारत सरकारले त्यसतर्फ पहल नगर्नु दु:खद भएको बताउँछन् । ‘यसले नेपाललाई मात्र नभई भारतलाई पनि घाटा भइरहेको छ,’ उनले भने, ‘नेपालको आयात सहज हुन्छ भने भारतको निर्यात पनि सहज हुन्छ, भारत सरकारले आफ्नो प्रमुख बजारलाई लामो समय अवमूल्यन गरेर बस्नु हुन्न, एउटा फ्लाइओभरका कारण आयात निर्यात व्यापार नै असहज भइरहेको छ भने त्यो पक्कै पनि चिन्ताको विषय हो ।’

प्रकाशित : कार्तिक १८, २०७५ ०९:३७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT