महिला हिंसा बढ्यो

‘महिला हिंसा अन्तका लागि नारामा सीमित भएर होइन, हिंसा अन्त गर्छु भन्ने कुरा व्यवहारमा देखाउनुपर्छ’
कान्तिपुर संवाददाता

राजविराज — कानुनको कार्यान्वयन प्रभावकारी रूपमा हुन नसक्दा महिलामाथि हिंसाका घटनाहरू बढ्न थालेको सरोकारवालाहरूले बताएका छन् । 

लैंगिक हिंसाविरुद्धको १६ दिने अभियानअन्तर्गत लैंगिक हिंसा नियन्त्रण जिल्ला संजालद्वारा बिहीबार राजविराजमा आयोजित र्‍यालीका सहभागीहरूले त्यस्तो धारणा राखेका हुन् । उनीहरूले महिला हिंसाका घटनामा पीडकहरू पैसाले उम्किने गरेको आरोप लगाए । उनीहरूले युवामा प्रविधिको गलत प्रयोगले पनि हिंसाले प्रश्रय पाइरहेको बताए ।

Yamaha


लैंगिक हिंसा नियन्त्रण जिल्ला संजालका अध्यक्ष मनोहर पोखरेलले पछिल्लो एक वर्षयता सप्तरी जिल्लामा महिलामाथि हुनेहिंसाका घटना अत्यधिक रूपमा बढेको बताए ।

उनले नीति निर्माताहरूले महिलामैत्री नीति निर्माण गर्नुपर्ने, भएका कानुनको प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन हुनुपर्ने, हिंसा आफू पनि नगर्ने र अरूलाई गर्न पनि नदिने गरी सबै वर्ग समुदायवाट प्रतिबद्धता आउन सके मात्र महिला हिंसा न्यूनीकरण हुन सक्ने बताए । ‘महिला हिंसाका विरुद्धमा कडा कानुन बनाइनुपर्छ, कानुनको प्रभावकारी कार्यान्वयन गर्नुपर्छ,’ पोखरेलले भने, ‘महिलामाथि हिंसा गर्नेलाई सामाजिक रूपमा बहिष्करण गर्ने र अपराधीलाई कतैबाट संरक्षण गरिनु हुँदैन ।’

गैरसरकारी संस्था महासंघ सप्तरीका अध्यक्ष शम्भुनन्दन चौधरीले पछिल्लो समय निर्मला प्रकरणपछि महिला हिंसाका घटना न्यूनीकरण गर्ने सवालमा सरकारको चरित्र उदांगिएको आरोप लगाए । उनले सरकारी स्तरबाट पनि महिला हिंसा न्यूनीकरणमा गम्भिरता नदेखिएको आरोप लगाउँदै महिला हिंसा अन्तका लागि सबैले आफनो ठाउँबाट प्रयास गर्नुपर्ने आवश्यकता औंल्याए ।

‘पहिला आफूबाटै हिंसा अन्त गर्नका लागि सुरु गर्नुपर्छ,’ चौधरीले भने, ‘महिला हिंसा अन्तका लागि नारामा सीमित भएर होइन, हिंसा अन्त गर्छु भन्ने कुरा व्यवहारमा देखाउनुपर्छ ।’ कानुन बनाएर मात्र हिंसा अन्त नहुने बताउँदै उनले कानुनको प्रभावकारी कार्यान्वयनमा पनि जोड दिए ।

महिला मानव अधिकार रक्षक संजालकी अध्यक्ष अनिता देवकोटाले पछिल्लो समय बलात्कारका घटनामा न्यायलय पनि प्रलोभनमा परेको आरोप लगाए । ‘बलात्कारहरू मोटो रकम खर्च गरेर अदालतबाट छुटछन्,’ देवकोटाले भने, ‘घूसको चलखेलका कारण पनि महिलामाथि हिंसाका घटनाहरूले प्रश्रयपाइरहेको छ ।’

उनले महिला हिंसा न्यूनीकरणका लागि तल्लो स्तरदेखि राज्य सञ्चालनको उच्चस्तरसम्म गम्भीर बन्नुपर्ने आवश्यकता औल्याए । विद्यार्थी पूजा जोशीले महिला हिंसा न्यूनीकरणका लागि राज्य संयन्त्रका हरेक अंग जिम्मेवार बन्नुका साथै सामाजिक अगुवाहरू समेत सचेत हुनुपर्ने बताए ।

लैंगिक हिंसा नियन्त्रण संजालकी उपाध्यक्ष ललिता कर्णले सामाजिक रूपमा अगुवाहरूले समाजमा हिंसा न्यूनीकरणका लागि अग्रसरता लिनुपर्नेमा जोड दिए । संजालकी सदस्य बबिता देबले महिला हिंसा न्यूनीकरणका लागि सामाजिक सोच बदल्नुपर्ने बताए ।

‘महिलाका बारेमा रहेका सामाजिक सोच परिवर्तन आवश्यक छ,’ देबले भने, ‘सबैले आफैंबाट हिंसा न्यूनीकरणका लागि अग्रसरता लिनुपर्छ ।’ लैंगिक हिंसासम्बन्धी एकद्वार संकट व्यवस्थापन केन्द्रकी स्रोत व्यक्ति मनिषा सिम्खडाले प्रविधिको दुरुपयोगका कारणले पनि पछिल्लो समय किसोर किशोरीमा हिंसाका घटना बढेको बताउँदै अभिभावकहरूले पनि आफना बालबालिकासित मैत्रीपूर्ण व्यवहार गरी उनीहरूको गतिविधिमाथि निगरानी गर्नुपर्ने बताए ।

उनले विद्यालयस्तरमा नैतिक शिक्षाको अध्यापनलाई अगाडि बढाउनुपर्नेमा जोड दिए । बलात्कार सहितका महिला हिंसा न्यूनीकरणका लागि सामाजिक चेतना बढाउनुपर्ने बताउँदै अपराधीलाई दण्ड दिने सवालमा कानुनको कार्यान्वयन प्रभावकारी हुनुपर्ने बताए ।

प्रकाशित : मंसिर २१, २०७५ ०९:४६
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

कापी–किताब बोक्ने हातमा ‘जाल’

गरिबीका कारण नदीको भर पर्नु परेको अभिभावकको गुनासो छ । 
शिव पुरी

रौतहट — चन्द्रपुर–१ स्थित बागमती नदीको पूर्वपट्टिको किनारमा बिहीबार माछा मार्ने बालकहरू थिए । उनीहरूको हातमा माछा मार्ने स–साना जाल थिए । साथमा माछा राख्ने सिलवरको भाडा ।

रौतहटको चन्द्रपुर नगरपालिका १ स्थित बागमती नदीमा बिहीबार माछा मार्ने जाल मिलाउँदै मलाहा बालक सन्देश सहनी ।मलाहा जातिका अधिकांश बालकहरू विद्यालय जाँदैनन् । उनीहरू माछा मार्न नदी जान्छन् । तस्बिर : शिव/कान्तिपुर

विद्यालय जाने उमेरका बालकहरू दिनभरि माछा मार्छन् । गरिबीका कारण नदीको भर पर्नु परेको अभिभावकको गुनासो छ ।

बागमती कर्मैयाका १० वर्षीयका सन्देश सहनी दिनहँु माछा मार्न नदी पुग्छन् । उनी कर्मैयाको स्थानीय विद्यालयकमा कक्षा ३ मा अध्यनरत छन् । उनी आकलझुकल विद्यालय जान्छन् । ‘दिनभरि माछा मारेर ७ सय जति कमाउँछु,’ उनी भन्छन्, ‘गरिबीका कारण माछा मार्नु परेको हो ।’ ब्याटी्रको करेन्टबाट माछा मार्दै उनको दैनिकी सुरु हुन्छ । उनीहरू ७ जनाको जमात छन् । आफूभन्दा ठूला दाइले करेन्ट लगाएर माछालाई लठ्याउँछन् ।

केही पर सनो जाल बोकेर बसेका सन्देश लठ्ठिएको माछालाई नियन्त्रणमा लिन्छन् । प्रहरीले करेन्ट लगाउन कडाइ गरेपछि केही जाल हानेर माछा मार्न थालेका छन् । केही लुकाएर करेन्ट प्रयोग गर्छन् । ठूलाले ३/४ हजारसम्म कमाउने गरेको सुनाए । यता बागमतीस्थित नयाँ बस्तीका अधिकांश मलाहा जातिका बालकहरू विद्यालय जाँदैनन् ।

उनीहरू माछा मार्न नदी पुग्छन् । दिनभर यसैमा लाग्छन् । बाढीबाट बिस्थापित बस्तीका महिलाहरू बागमती बगरमा ढुंगा, गिटी संकलन गर्न जान्छन् । पुरुषहरू जंगलमा दाउरा लिन र कोही माछा मार्न जान्छन् ।

साना बालक ढाडमा ब्याट्री बोकेर नदीमा माछा मार्दै गरेको दृश्य सधंै जसो देख्न पाइन्छ । उनीहरू विद्यालयभन्दा माछा मार्नलाई बढी प्राथमिकता दिन्छन् । ‘पढेर के गर्नु । घरमा चुलो बल्दैन,’ स्थानीय जनक सहनी भन्छन्, ‘जातै माछा मार्ने हो । यसमा पनि गरिबका कारण यही पेसा गर्नै पर्छ ।’ अधिकांश मलाहा जातिहरू माछा मार्छन् ।

२०५० सालमा बागमती नदीमा आएको बाढीले घरबारविहीन झन्डै २ सय बढी बिस्थापितहरूको जीवन कष्टकर बनेको छ । उनीहरू नजिकको जङ्गलमा काठ काटेर दाउरा बिक्री गर्दै आएका छन् । धेरै जसो बागमतीमा माछा मारेर जीविका चलाउँदै आएका छन् ।

बाढीले घर खेत बगाएपछि तत्कालीन गढौ गाविसका स्थानीय विस्थापित भएका थिए । उनीहरूलाई सबै पौराइस्थित मंगलपुरमा चाइनाको चुची फाउन्डेसनले निर्माण गरेको घरमा पुनर्वास गराइएको थियो ।

रोजगारी र आम्दानीको स्रोत नभएकाले जीविकोपार्जनमा समस्या परेको उनीहरूको गुनासो छ । फाउन्डेसनले एक बिस्थापितलाई एक घरको व्यवस्था गरेको थियो । ‘घर मात्र भएर के गर्नु ?’ विस्थापित रामेश्वर सहनी भन्छन्, ‘रोजगारीका अभावले परिवार पाल्न कठिन छ । पढाउन त परै जाओस् ।’ बाढिले १ बिघा खेतीयोग्य जमिन घर बगाएपछि उनी सुकुम्बासी भएका हुन् । उनी पनि माछा मार्न नदी पुग्छन् ।

लुकाएर करेन्ट लगाउँदैबागमती नदीमा अबैध रूपमा विद्युतीय करेन्ट प्रयोग गरी माछा मारिने गरेको सञ्चार माध्यममा आएपछि प्रहरीले कडाइ गरेको छ । तर लुकाएर उनीहरू करेन्ट प्रयोग गर्छन् । प्रहरीको गतिविधि हेरेर उनीहरू नदी पस्छन् र करेन्ट प्रयोग लगाएर माछा मार्छन् । यस्तो कार्यमा सर्लाही कर्मैयाका सहनीहरू सक्रिय छन् । यसले नदीमा रहेका जीवहरूलाई खतरमा पारेको छ ।

कानुन विपरीत करेन्ट प्रयोग गरी माछा मारेको पाइए पक्रेर जलचर संरक्षण आदेश २०५९ अनुसार कारबाही हुने प्रावधान छ । इलाका प्रहरी चन्द्रनिगाहपुरका डीएसपी युवराज खड्काले आफ्नो इलाकामा नियम विपरीत कुनै पनि काम हुन नदिने बताए । ‘नदीमा करेन्ट प्रयोग गर्न प्रतिबन्ध लगाएका छांै,’ उनले भने, ‘यस्तो कार्य गरेको फेला पारे पक्रेरकारबाही गर्छौं ।’

जलचर संरक्षण आदेशको २०५९ को दफा ३ ले विस्फोटक पदार्थ, बिषालु पदार्थ र विद्युतीय धारको प्रयोग गर्न नदीमा प्रतिबन्ध छ । संरक्षण ऐन २०५५ र संरक्षण आदेश २०५९ ले नदी, खोला, तालमा माछा मार्न वा पक्रन प्रतिबन्ध छ । यसरी करेन्टको प्रयोगले नदीमा रहेको जीवहरूलाई खतरमा पारेको छ ।

स्थानीय मलाहाहरूले ब्याट्रीमा तार अल्झाएर सानो काठमा बेर्छन् । लाठी जस्तै लामो काठमा विद्युतको खुला तार अड्याइन्छ । र नदीमा चोपिन्छ । वरपरका माछा करेन्टको झट्का सहन नसकेर उफ्रन्छ । करेन्ट लगाउने समूहभन्दा पर पानीको धार बगेको स्थानमा जाल थापेर अर्को समूह बस्छ । करेन्टको झट्काले रन्थनिएको माछा सीधैजालमा पर्छ ।

प्रकाशित : मंसिर २१, २०७५ ०९:४५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT