अयोध्याबाट जनकपुर आउँदै जन्ती

सन्तोष सिंह

अयोध्या — अपराजित सहर अयोध्यालाई कसैले जित्न नसकेको सहर भनिन्छ । अयोध्यामा बध नभएका कारण अबध भनिन्छ । यो सहरमा माछा, मासु र मदिरा निषेध छ ।

भारतको अयोध्यास्थित लक्ष्मण किल्ला । तस्बिर : सन्तोष/कान्तिपुर

नेपाल जनकपुरकी छोरी सीता र भारत अयोध्याका राजकुमार रामको वैवाहिक सम्बन्धले दुई देशबीच बेटीरोटीको सम्बन्ध गाँसिएको हो ।

Yamaha

जनकपरकी राजकुमारी सीतासँग विवाह गरेपछि अयोध्याका राजा राम भगवान् बनेको अध्योध्याबासी बताउँछन् । विवाह पञ्चमीका अवसरमा अयोध्याबाट जनकपुर रामको जन्ती आउने परम्परा अझै कायम छ ।

मंसिर २६ गते जानकपुरमा आयोजना हुन लागेको रामजानकी विवाह महोत्सवमा यस वर्ष उत्तर प्रदेशका मुख्यमन्त्री योगी आदित्यनाथ जन्ती आउने तयारीले जनकपुर र अयोध्या बीचको सम्बन्ध थप प्रगाढ बन्ने दुई देशका साधु सन्त बताउँछन् । यति बेला जनकपुरमा जन्तीलाई स्वागत गर्ने चटारो छ । अयोध्यामा जन्ती आउन सन्त महन्थ तयारीमा जुटेका छन् ।

उतर प्रदेशको प्रयागराजमा १२ वर्षको अन्तरालमा लाग्ने कुम्भ मेला यस वर्ष परेकाले अयोध्याका साधु कुम्भको तयारीमा रहेको चार वर्षअघि विवाह पञ्चमीमा अयोध्याबाट जन्तीको नेतृत्व गरेका दिगम्बर अखडाका महन्थ सुरेश दास बताउँछन् । मिथिला र अवधको सम्बन्ध गहिरो छ, दिगम्बर अखडाका महन्थ दासले भने,‘अयोध्या र जनकपुरमा वर्षेनी विवाह महोत्सवमा मनाइन्छ ।

तर, जनकपुर ५ वर्षमा जन्ती जाने चलन छ । अयोध्यामा विवाह महोत्सवका अवसरमा हरेक मन्दिरबट झाँकी निकालेर नगर परिक्रमा गरी फर्किन्छ । यसले दुई धार्मिक स्थलको सम्बन्ध झन गहिरो भएको छ । मिथिला नै यस्तो भूमि हो, जहाँ सबै सन्त छन् ।

अयोध्यामा जनकपुरको उपस्थिति लक्ष्मण किल्लाका महन्थ मैथिली रमण शरणले गर्छन् । दुई देशको राजनीतिमा चर्चा पाउने अयोध्या र जनकपुरको पछिल्ला वर्षहरूमा टाढिएको मैथिली रमण शरण बताउँछन् ।

दुई देशबाट सरकारको नेतृत्व गर्नेहरू अयोध्याबाट जनकपुर र जनकपुरबाट अयोध्या आए त्रेता युगको सम्बन्ध प्रगाढ बन्ने छ, उनले भने, ‘उत्तर प्रदेशका मुख्यमन्त्री योगीको विवाह पञ्चमीमा हुने सहभागिताले दुई सहरमा धार्मिक पर्यटकको आगमन बढने छ ।

रामजानकी विवाह महोत्सवका अवसर पारेर अयोध्याको राम जन्मभूमि स्थलबाट डोल निस्कने परम्परा पछिललो वर्ष स्थगित भएर छुट्टछुट्टै मन्दिरबाट निस्किन थालेको छ । नगर निगम अयोध्याका महापौर (नगरका मेयर) ऋषिकेश उपाध्यायले अयोध्याबाट विवाहपञ्चमीका अवसरमा जनकपुर जन्तीको नेतृत्व दुई सहरका नगरबीच समन्वय हुनुपर्ने बताउँछन् ।

मिथिला र अयोध्याको सम्बन्ध सांकृतिक र धार्मिक रूपले थप प्रगाढ बनाउन अयोध्याका तर्फबाट नगर निगम प्रमुखको हैसियतले भूमिका निर्वाह गर्नेछ, उपाध्यायले भने, ‘अयोध्या र जनकपुर विकासका लागि दुई देशबीच भएको सहमति कार्यान्वयनका लागि पहल गर्नेछु ।’ नगरनिगमका तर्फबाट नयाँ कार्ययोजना बनाएर दुई धार्मिक स्थलको विकासका लागि पहल आवश्यक रहेको उपाध्याय बताउँछन् ।

अयोध्या सीताका कारण परिचित भए पनि जनकपुर र अयोध्या राजनीति सिकार बनेको प्रेस कल्ब अयोध्याका प्रेसिडेन्ट महेन्द्र त्रिपाठी बताउँछन् । मिथिलाकी राजकुमारी सीतासँग विवाह भएपछि अयोध्याका राजकुमार राम भगवान् बनेका थिए । सीताकै कारण राम भगवान् भए, उनले भने, ‘अयोध्याबाट जनकपुर जान्छन् । तर अयोध्याबाट पनि जनकपुरबासीलाई आमन्त्रण गर्नु आवयक छ ।’
योगीको योग
भारत उत्तरप्रदेशका मुख्यमन्त्री योगी आदित्यनाथ नेपाल भ्रमणमा पटकपटक आएर जनकपुर आउने उनको इच्छ पूरा हुन सकेको थिएन ।

तर, २६ मंसिरमा हुन लागेको रामजानकी विवाह महोत्सवमा भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीका तर्फबाट भारतको प्रतिनिधि भएर जनकपुर आउँदै छन् । योगी विवाहपञ्चमीमा सहभागी हुन आफू व्यग्रतापूर्वक प्रतीक्षारत रहेको बताउँछन् ।

योगी जानकीको माइके (माइत) आउन आफू आतुर छन् । पटक–पटक नेपाल आए पनि जनकपुर जान नसकेको र विवाह महोत्सवमा जनकपुर भ्रमण पूर्णरूपमा सांस्कृतिक यात्रा हुने योगी बताउँछन् । दुई देशलाई सांस्कृतिक सम्बन्धका रूपमा जोड्ने सशक्त माध्यम विवाहपञ्चमी रहेको बताउँदै सांस्कृतिक यात्राले जनकपुर र अयोध्या मिल्ने महत्त्वपूर्ण अवसरका रूपमा योगीले लिएका छन् ।

प्रकाशित : मंसिर २१, २०७५ ०९:५१
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

गायिकाले बाँडिन् सिरक र कम्बल

कान्तिपुर संवाददाता

पर्सा — टोलकी ज्योती देवीको मुहारमा बुधबार लामो समयपछि मुस्कान देखिएको थियो । गायिका अन्जु पन्तले उनको हातमा २ वटा सिरक दिएपछि उनको मुहारमा मुस्कान देखिएको हो । 

गायिका अन्जु पन्त वीरगन्ज ३१ बेल्वास्थित जमुनियाटाडीको बिपन्नलाई आफ्नो फाउन्डेशनबाट सिरक बितरण गर्दै । तस्बिर : शंकर आचार्य/कान्तिपुर

सातायता बढेको जाडोकाकारण लालाबाला राति कसरी निदाउँछन् भनी उनले गरी रहेको चिन्ता सिरकले दुरगरेको थियो । ‘अब मेरा लालाबाला राति कठ्यांग्रिने भएनन्,’ ज्योतीले भनिन्, ‘मेरा बालबच्चा कपडाको गुद्रा ओढेर सुतेको र रातभरि जाडोले कापेको दृश्यले मन कटक खान्थ्यो ।’

टोलकै हरि पासवानले पनि गायिक पन्तबाट २ वटा सिरक उपहार पाए । वृद्ध बुवाआमा र ससाना छोराछोरीले दिउँसो घाम तापेर जाडो छले पनि राति उनीहरूलाई जाडोले पिरोलेको दृश्य उनी सधंै हेर्दै थिए । गरिबीका कारण बिहान बेलुका हातमुख जोर्न धौधौ परेको हरिको परिवारले पनि बोरा र गुद्रा ओढेर जाडो छल्दै थियो । ‘कम्बल र सिरक आजसम्म हामीले ओढेका छैनाैं,’ हरिले भने, ‘जीवनमा पहिलो पटक मेरो हातमा कम्बल परेको छ, अब राति जाडोले निद्रा टुटने भएन ।’

वीरगन्ज महानगरकोवडा नं ३१ बेल्वास्थित बौगी खोला पूर्वमा रहेको यो टोलका २२ घरधुरीलाई गायिक अन्जु पन्तले आफ्नो फाउन्डेशनमार्फत बुधबार जाडो छल्न कम्बल वितरण गरेपछि धेरै स्थानीयले यस्तै प्रतिक्रिया दिए । चरम गरिबीको मार झेलिरहेको यो बस्तीमा राम र पासवान जातिको मात्रबसोबास छ । तराईमा यी जाति कथित दलितभित्रको पनि महादलितभित्र पर्छन् ।

ऐलानी जग्गामा रहेको यो बस्तीका सबै घरधुरी चरम गरिबीको रेखामुनि छन् । आफ्नो खेतीबारी नरहेकाले ज्यालामजदुरी गरी जीविकोपार्जन गर्छन् । घरमूलीले काम नपाएको दिनमा साँझपख उनीहरूको घरमा चुलो बल्दैन । शिक्षा, स्वास्थ्य, सरसफाइ आदिको मामिलामा पनि टोल निक्कै पिछडिएको छ । सातायता तराईमा बढेको जाडोले यो टोल अछुतो छैन ।

गाउँकै हुने खानेहरू फेरिफेरि स्वेटर र ज्याकेट लाउँछन् तर यो टोलका बासिन्दाको आङमा अझै एकसरो पातला लुगा मात्र छन् । अति विपन्न बस्तीका बासिन्दाहरू कम्बल पाएपछि उनीहरूको मुहारको खुसी देखेर गायिका पन्त पनि भावबिभोर भएकी थिइन् । आफू तराईको अति विपन्न बस्तीमा यसरी पहिलो पटक आएको उनले बताइन् ।

‘वीरगन्ज महानगरमै पनि यति विपन्नता र पछौटेपन छ मैले देखेकी थिइन,’ उनले भनिन्, ‘यो टोलवासीलाई वर्षेनी जाडोले पिरोल्ने गरेको खबर पाएपछि म यसरी उहाँहरूको पीडा थोरै भए पनि कम हुन्छ भनेर आएकी हुँ ।’ पन्तले आफ्नो फाउन्डेशनमार्फत सातायता पर्सा तथा सर्लाहीका विभिन्न विद्यालयमा पाठ्य सामग्री, सिरक वितरण गर्दै आएकी छन् ।

प्रकाशित : मंसिर २१, २०७५ ०९:४९
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT