पुल बनाउन अनशन

भरत जर्घामगर

सिरहा — हुलाकी राजमार्गअन्तर्गत सिरहा–धनुषा र सिरहा–सप्तरी जोड्ने कमला र बलान खोलाको पुल ६ महिनाभित्र निर्माण सम्पन्न गर्नुपर्ने माग सहित सिरहाको महावीर चोकमा महिलाले अनिश्चितकालीन रिले अनशन सुरु गरेका छन् ।

कमला–बलान खोलाको पुल ६ महिनाभित्र बनाउन माग गर्दै अनशनरत महिला । तस्बिर: कान्तिपुर

पुल निर्माणको माग गर्दै यसअघि हुलाकी सडक संघर्ष समितिका संयोजक रामरिझन यादवको नेतृत्वमा पुस १७ गतेदेखि रिले अनशन सुरु भएको थियो । यादव नेतृत्वको सातांै दिनको अनशनपछि मंगलबार आठौं दिनदेखि महिलाहरूले २४ घण्टे रिले अनशन सुरु गरेका हुन् ।

Citizen

सरकार र ठेकेदार कम्पनीको लापरवाहीका कारण पुल निर्माण भएको ८ वर्ष ८ महिना बितिसक्दा पनि निर्माण सम्पन्न नभएको भन्दै ६ महिनाभित्र निर्माण सम्पन्न गर्नुपर्ने माग गर्दै हुलाकी सडक संघर्ष समितिले पुस १७ गतेबाट रिले अनशन सुरु गरेको थियो ।
काम थालेको ४२ महिनामै हस्तान्तरण गर्नुपर्ने पुल ८ वर्ष ८ महिना बित्दा समेत ठेकेदार कम्पनीले आधा निर्माण गरेर अलपत्र छाडेपछि सिरहा र सप्तरीका तीन दर्जन गाउँका बासिन्दाले बलान खोला तर्न सास्ती व्यहोर्नु परेको छ ।

हिउँदमा जसोतसो खोला वारपार गरे पनि वर्षामा पानीको बहाव बढी हुँदा ती गाउँ बीच आवतजावत बन्द हुन्छ । पुल निर्माण नहुँदा सिरहातर्फ इटहरवा, सखुवा, ठाडी, कल्याणपुर, सिनुरीया, नरहा भगवानपुर र सप्तरीतर्फ परमानपुर, टिकुलीया, चन्ही, थलाहा, डिगिया, मल्हनीया लगायत तीन दर्जन गाउँका बासिन्दाले बलान खोला तर्न सास्ती व्यहोर्दै आएका छन् । ती क्षेत्रको मुख्य बजार लहान हो । स्थानीय किनमेल र विद्यार्थीलाई राम्रो पठन पाठनका लागि लहान बजार नै धाउँछन् ।

आर्थिक वर्ष २०६७/६८ मा हुलाकी राजमार्गअन्तर्गत बलान खोलामा पुल निर्माणको ठेक्का लागेर ठेकेदार कम्पनीले काम सुरु गर्दा सिरहा र सप्तरी दुवै गाउँका स्थानीय खुसी भएका थिए । ‘वर्षौंदेखि आवतजावतमा सास्ती भोग्यौं, ८ वर्षअघि पुलको काम सुरु भएपछि सहज होला भनेर खुसी भयौं,’ सिरहा कल्याणपुरका ६१ वर्षीय रामविलास ठाकुरले भने, ‘तर ८ वर्ष ८ महिना बित्तिसक्दा पुल बन्न त परै जाओस्, पुल निर्माणका लागि सिरहाबासीले अनशन सुरु गर्नुपरेको छ ।’

उनका अनुसार सिरहातिरको जग्गा उतातिर र सप्तरीपट्टिको जग्गा जमिन यतातिर भएकाले खेती गर्न दुवैतिरका बलान खोला वारिपारि गरिरहन्छन् । हिउँदमा जसोतसो बाली भित्र्याए पनि वर्षायाम पछिको फसल भित्र्याउन बलान खोलामा पुल नभएकै कारण समस्या पर्ने गरेको उनले सुनाए । ‘हिउँदमा समेत बलान खोलामा घुडासम्म पानी रहन्छ,’ स्थानीय सुन्दरलाल पण्डितले भने, ‘वर्षायाममा कम्मर मुनिसम्म पानी अटुट हुन्छ, यस्तोमा आवतजावत गर्ने कठिन हुन्छ, खेती गर्न जान समेत पाइँदैन ।’

मधेसको लाइफलाइन मानिने हुलाकी राजमार्गअन्तर्गत सप्तरी र सिरहाको सीमामा पर्ने बलान खोलामा पुल निर्माणका लागि हुलाकी राजमार्ग परियोजनाले टेन्डर आहान गरेपछि शर्मा–पप्पु कन्स्ट्रक्सनले ठेक्का लिएको थियो । हुलाकी राजमार्ग निर्देशनालय योजना कार्यालय जनकपुरका अनुसार त्यति खेर ४२ महिनामा काम सम्पन्न गर्ने शर्तमा शर्मा–पप्पु कन्स्ट्रक्सनले २८ करोड हाराहारीमा ठेक्का सकारेको थियो । दुई पटक गरी चार वर्ष म्याद थपिसके पनि ५० प्रतिशत मात्र काम भएको छ ।

प्रकाशित : पुस २७, २०७५ ०९:३१
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

मुसहर युवाले थाले खेती अभियान

भरत जर्घामगर

सिरहा — तराई–मधेसमा भूमिपुत्र मानिने मुसहर समुदायको पुख्र्यौली पेसामा माटो काट्नु र टालामा बोक्नु पनि पर्छ । कृषि मजदुरीको ठूलो हिंस्सा मुसहर समुदायले ओगटेका छन् । हलो जोत्नुदेखि बाली भित्र्याउने काम मुसहर समुदायले नै धान्छन् । 

सिरहा सिसवनीका ३५ वर्षीय मनोजकुमार सदाय मुसहर आफ्नो बारीमा लगाएको तरकारी  गोडमेल गर्दै । तस्बिर : भरत/कान्तिपुर

अधिकांश गिरहत (जग्गाधनी) को खेतबारीमा काम गरेर जेनतेन गुजारा चलाउँछन् । दिनरात गिरहतको खेतीमै खटिए पनि त्यसले छाँक टार्न उनीहरूलाई हम्मे पर्छ ।

माटोसँगै दिनरात हातेमालो गर्ने खेतीपातीको सीपमा दख्खल मुसहर अधिकांश सुकुम्बासी छन् । सिरहाका ९५ प्रतिशत मुसहर समुदायको बसोबास ऐलानी जग्गा, सडक, खोला किनार र पोखरीका डिलमा छन् । खेतीपाती सीपमा दख्खल राख्ने तिनै मुसहर समुदायका युवाहरूले सिरहामा ‘आफ्नै बारी, आफ्नै खेती’ अभियान सुरु गरेका छन् । खेतीका लागि जग्गा जोड्न उनीहरूले युवाहरूलाई वैदेशिक रोजगारी जान प्रेरित गर्न थालेका छन् ।

नौ वर्ष वैदेशिक रोजगारीका लागि दुबई स्टिल फ्याक्ट्रीमा काम गरेका सिरहा सिसवनीका ३५ वर्षीय मनोज कुमार सदाय मुसहरले त्यहींको कमाइबाट ४७ हजार कठाको दरले २ बिघा २ कठा जग्गा जोडे । त्यही जग्गामा तरकारी खेतीबाट मनोजको परिवारको गुजारा आरामले चलेको छ । अहिले उनको खेतमा काउली, लसुन, आलु लगायत तरकारी भरिभारउ छ । सिँचाइका लागि उनले जग्गामा ५० हजारमा बोरिङ गाडेका छन् ।

खेतीपातीबाटै मनोजले ४ छोरी र १ छोरालाई वार्षिक ३६ हजार खर्चेर पढाइरहेका छन् । २०५६ सालमा एसएलसी उत्तीर्ण उनले अहिले जिल्लामै मुसहर समुदायलाई खेती अभियानमा होमाएका छन् । ‘पहिला वैदेशिक रोजगारमा जाने, अर्थोपार्जन गरेपछि दिगो खेतीमा लाग्ने अभियान थालेका हौं,’ उनले भने, ‘जन्मेदेखि नै माटोमा खेल्ने मुसहर समुदायलाई खेतीमा सहज हुने भएकाले आम्दानी लिन सक्षम भएका छौं ।’

५० घर मुसहर समुदायको बसोबास रहेको सिसवनी मुसहर बस्तीका घरलौरी युवा वैदेशिक रोजगारीमा छन् भने अधिकांश युवा वैदेशिक रोजगारीबाट फर्के खेतीपाती अभियान सामेल भएका छन् । २०५६ सालमै एसएलसी उत्तीर्ण नन्दीलाल सदायले १० कठठा जग्गा जाडेर खेतीपाती अभियानमा सामेल भएका छन् । बस्तीमै ज्ञान कुमार सदाय मुसहरले ६ कठा जग्गामा पोखरी खनेर वार्षिक २० हजार रूपैयाँमा भाडामा लगाएका छन् ।

बस्ती अधिकांश युवा युवतीदेखि वृद्धवृद्धासम्म आफ्नै जग्गामा खेतीमा तल्लिन भेटिन्छन् । १० वर्षअघिसम्म गिरहतको खेतमा काम गर्दै ६० वर्षीय बच्चु सदाय मुसहर आफ्नै खेतमा मिहिनेत गरेर खेती गरिरहेका छन् । उनका तीन भाइ छोराले वैदेशिक रोजगारीबाट कमाएर जग्गा जोडेपछि उनी दिनरात आफ्नै खेतीमा खटिन्छन् । आफ्नै बारीमा काम गर्न पाएका बच्चु खुसी हुँदै भन्छन्, ‘अहिले आफैं गिरहत (मालिक), आफैं कामदार ।’

सिसवनी मात्र होइन युवाको यो अभियान भगवानपुर गाउँपालिका १ स्थित मुसहर बस्तीमा पनि पुगेको छ । ३६ घरपरिवारको बसोबास रहेको बस्ती उनीहरू आफ्नै खेतीपाती गर्छन् । बस्तीका १३ युवा वैदेशिक रोजगारीमा छन् । वैदेशिक रोजगारीकै कमाइले लखन, मखन र चन्दरको परिवारले २ बिघा जग्गा जोडेका छन् ।

चन्दर परिवार आफ्नै खेतीको उब्जनीले आम्दानी गर्छन् । वैदेशिक रोजगारी र तरकारी खेतीले गाउँको आम्दानी बढेपछि बालबालिकाको शिक्षामा जोड दिन थालेको सुनाउँछन् रामविलास सदाय मुसहर । उनले शिक्षाबिना रोजगारी र सोच परिवर्तन हुँदैन भन्ने निधोमा पुगेर बस्तीमा अनिवार्य बालबालिका पढाउनुपर्ने नियम बनाएको बताए ।

प्रकाशित : पुस २७, २०७५ ०९:३०
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्