क्रसर उद्योगलाई किसानको उखु

चिनी उद्योगहरुले भुक्तानीमा आलटाल गरेपछि किसानले विकल्पमा क्रसर उद्योगलाई उखु बेच्न थालेका छन्
ओमप्रकाश ठाकुर

सर्लाही — चिनी उद्योगले भुक्तानी गर्न आलटाल गरेपछि किसानले विकल्पमा उखु पेल्ने क्रसरलाई आफ्नो उखु बेच्न थालेका छन् । किसानले नगद पाउन थालेपछि ढिलै भए पनि क्रसर उद्योगमै उखु बिक्री गरिरहेका हुन । 

सर्लाहीको बरहथवा नगरपालिका-१५ पिपराभित्तास्थित सख्खर बनाउने क्रसर उद्योगमा उखु पेल्दै मजदुर ।  तस्विर : ओमप्रकाश/कान्तिपुर

जिल्लाका तीनवटा चिनी उद्योग क्रसिङ सकेर बन्द भइसकेका छन् । यहाँका किसान भने अझै पनि सख्खर बनाउने क्रसर उद्योगमा उखु बिक्री गरिरहेका छन् ।

चिनी उद्योग बन्द भएको करिब एक महिना बितिसक्दा समेत बरहथवा नगरपालिका-१५ पिपराभित्तास्थित सख्खर बनाउने क्रसर उद्योग चलिरहेकै छन् । क्रसर उद्योगमा किसानहरूको भीड छ । यहाँका चिनी उद्योग सञ्चालन भइरहँदा पनि कतिपय किसानले तत्कालै भुक्तानी पाइने आशमा क्रसर उद्योगलाई नै उखु बेचेका थिए ।

चिनी उद्योगमा उखु बिक्री गरेको भुक्तानी लिन वर्षौं कुर्नुभन्दा क्रसर उद्योगमा विक्री गरेको उखुको भुक्तानी तुरुन्त पाइने गरेको बरहथवा नगरपालिका-१४ का किसान लालबाबु रायले बताए । ‘चिनी उद्योगमा उखु बिक्री गरेको तीन वर्ष भइसक्दा समेत भुक्तानी पाइएको छैन, तर क्रसरमा उखु बिक्री गर्ने बित्तिकै रकम हात लाग्छ,’ रायले भने, ‘भुक्तानीको लागि चिनी उद्योगमा वर्षौ कुर्नुभन्दा थोरै मूल्य पाए पनि क्रसरमै उखु बेचेको फाइदा ।’

यहाँ सञ्चालित क्रसर उद्योगले किसानको खेतबाट उखु प्रतिकिलो ७ देखि १० हजार रुपैयाँसम्म खरिद गर्ने गरेका छन् । गत कात्तिकदेखि नै क्रसिङ सुरु गरेको पिपराभित्ताका क्रसर उद्योगले अहिलेसम्ममा ४० हजार क्विन्टल उखु क्रसिङ सकेको उद्योगका सञ्चालक रत्नेश महतोले बताए ।

‘यसवर्ष चिनी उद्योगबाट भुक्तानी नपाएर किसान पीडामा थिए, कतिपय किसानले बाँकी राखेको उद्योगमा उखु बिक्री गरेनन्, हामीलाई नै दिए,’ उनले भने, ‘हामीले नगदै किसानको उखु खरिद गरेका छौं ।’ क्रसर उद्योगमा उत्पादन भएको सख्खर जिल्लाको विभिन्न बजार र छिमेकी जिल्लामासमेत निर्यात हुँदै आएको छ ।

‘उत्पादित सख्खर बेच्न कुनै समस्या छैन, उत्पादन हुनेबित्तिकै बिक्री हुने गरेको छ,’ क्रसर सञ्चालक महतोले भने, ‘चिनी उद्योगले बेलैमापैंसा नदिएपछि किसानले क्रसरमा उखु ल्याउने क्रम पनि बढेको छ ।’

जिल्लाको हरिवनस्थित इन्दुशंकर चिनी उद्योग, पश्चिमी क्षेत्र स्थित अन्नपूर्ण चिनी उद्योग र दक्षिणी क्षेत्रस्थित महालक्ष्मी चिनी उद्योग वैशाखमै बन्द भएका थिए । यीमध्ये इन्दुशंकरले उखु क्रसिङ सुरु गरेदेखि माघ महिनासम्मको भुक्तानी करिबव ४२ करोड भुक्तानीदिएको छ भने महालक्ष्मी र अन्नपूर्णले अहिले सम्मभुक्तानी नै गरेका छैनन् ।

आन्दोलन फिर्ता
सर्लाही- चिनी उद्योगबाट भुक्तानीको माग गर्दै आन्दोलनमा उत्रेका सर्लाहीका दक्षिणी क्षेत्रका किसान र उद्योगका प्रतिनिधिबीच ५ बुँदे सहमति भएपछि आन्दोलन फिर्ता लिएका छन् । यसअघि गतवर्षदेखि बाँकी रहेको उखुको भुक्तानीको माग गर्दै उनीहरू आन्दोलनमा उत्रेका थिए ।

सोमबार स्थानीय प्रशासन, मिल प्रतिनिधि र किसान प्रतिनिधिबीच भएको ५ बुँदे सहमतिपछि किसानले आन्दोलनको सम्पूर्ण कार्यक्रम फिर्ता लिएको जनाएको छ ।

सहमति अनुसार अन्नपूर्ण चिनी उद्योग धनकौलमा मौज्दात रहेको चिनी र मोलासिस बिक्री गरेको रकममध्ये ८५ प्रतिशत रकम पहिले उखु बिक्री गर्ने किसानलाई दिनुपर्ने, विगत वर्षको भुक्तानी दिन बाँकी रहेको १२ करोड ५० लाख रकम असार मसान्तभित्र दिनुपर्ने, राज्यबाट प्रदान गरिने ६५ रुपैयाँ २८ पैसा अनुदान रकम जेठ मसान्तभित्र किसानको खातामा पठाउनु पर्ने, किसानको खातामा जम्मा गर्ने रकम र सो बमोजिमको विवरण तथाभर्पाइ १५÷१५ दिनमा कोष तथा लेखा नियन्त्रक कार्यालयमा उपलब्ध गराउनुपर्ने उल्लेख छ ।

चिनी बिक्री वितरणमा सबैले सहयोग गर्ने र अवरोध गर्नेलाई कारबाही गर्ने, उद्योगले किसानलाई पैसा नदिए उद्योगका पदाधिकारीलाई पनि कारबाही गरिने निर्णय भएको प्रमुख जिल्ला अधिकारी द्रोण पोखरेलले जानकारी दिए ।

पहिले बिक्री गरेको किसानलाई पहिले भुक्तानी र पछि बिक्री गर्नेलाई पछि भुक्तानी दिने र कसैको दबाब वा प्रभावबाट भुक्तानीमा तलमाथि गर्नेलाई पनि कानुन बमोजिम कारबाही गरिने सहमतिका साथ आन्दोलनका सम्पूर्ण कार्यक्रम फिर्ता लिने सहमतिपत्रमा छ ।

आफूहरूको मागमा उद्योगीले सहमति जनाएपछि अनशन तोडिएको आन्दोलनको नेतृत्व गर्दै आएका राष्ट्रिय जनता पार्टी नेपालका सह महामन्त्री राकेश मिश्रले बताए । वार्तामा भएको सहमतिअनुसार किसानले भुक्तानी नपाए असोजपछि पुन: आन्दोलन गर्ने उनले बताए ।

प्रकाशित : जेष्ठ ७, २०७६ ११:१८
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

मनस्थिति बिग्रेकाको संख्या बढ्दो

शिव पुरी

रौतहट — पूर्वबाट आउँदै गरेको एउटा बस शुक्रबार बिहान चन्द्रनिगाहपुर चोकमा रोक्नै लागेका बेला मानसिक मनस्थिति बिग्रेका एक युवकले ढुंगा हाने । ढुंगा बसमा नलागेर सन्तपुरका वृद्ध रामेश्वर चौधरीको खुट्टामा बजारियो ।

उनी सामान्य घाइते भए । मनस्थिति बिग्रेका युवक टुलुटुलु हेरेर बसिरहे । यस्तो घट्ना यहाँ नौलो होइन । सडकमा बेबारिसे जीवन बिताईरहेकाहरूले सधैंजसो यस्तैहरकत गर्छन् ।

चन्द्रपुर ४ स्थित मुख्य चोकमा पछिल्लो समय मनस्थिति बिग्रिएकाहरूको संख्या बढ्दो छ । उनीहरूले सर्वसाधारणलाई आक्रमण गर्ने, सबारीमा ढुंगा हान्ने जस्ता हरकत गर्छन् । बेबारिसे जस्तै लामो समय सडकमै सुत्छन् । स्थानीयले फालेको फोहोर बस्तु खान्छन् ।

अधिकांश राम्ररी बोल्न सक्दैनन् । यहाँ यस्ता महिला र पुरुषको संख्या ६ जति छ । जिल्लाभरिीमा १५ जनाभन्दा बढी रहेको अनुमान छ । पूर्वपश्चिम राजमार्गस्थित जंगलमा भौतारिएर हिँडेकाहरूको संख्या पनि उस्तै छ । मनस्थिति बिग्रिएर हिँडेकाहरूलाई नगरपालीकाले अन्यत्र वा कुनै आश्रममा ब्यवस्थापन गर्नुपर्ने स्थानीयको माग छ ।

कुनै पनि बेला अप्रिय घटना गराउन सक्ने भन्दै कतै लगेर राख्न भनिएको हो । नगरपालीकाका उपप्रमुख रामरति चौधरीले सडकमा आफन्तबाट बिछडिएर भौतारेकाहरूलाई मानवसेवा आश्रममा ब्यवस्थापन गर्नुपर्ने बताइन् । ‘नगरभित्र यो पनि जटिल समस्या बनेको छ । यसलाई कसरी ब्यवस्थापन गर्ने भन्ने विषयमा बहस चलाउनु जरुरी छ,’उनले भनिन्, ‘सबैको साथ सहयोगले यस्ता समस्याको समाधान निकाल्नुपर्छ । यो एउटा मानविय धर्म पनि हो ।’

सडकमा एकोहोरो हिँडिरहेको अवस्थामा कतिपयको सबारीले ठक्कर दिएर मृत्यु समेत हुने गरेको छ । इलाका प्रहरी चन्द्रनिगाहपुरका अनुसार यसै आर्थिक वर्षमा सडकमा बेबारिसे अवस्थामा सबारीको ठक्करबाट ३ जनाको मृत्यु भइसकेको छ ।

प्रहरी नायब निरीक्षक ख्याली सिंहले पछिल्लो समय चन्द्रनिगाहपुर क्षेत्रमा मनस्थिति बिग्रेका महिला तथा पुरुषको संख्या बढेको स्वीकारे । ‘उनीहरूलाई कतै लगेर राख्न जरुरी छ,’ उनले भने, ‘सडकमा जथाभावी हिँड्ने गर्दा दुर्घटनामा पर्न सक्छन् ।’

प्राय जंगल क्षेत्रमा सवारीले ठक्कर दिएर भाग्ने गरेको पाइएको छ । अघिल्लो महिना लमाहा जंगलमा सडकमा हिँडिरहेको पुरुषलाई ठक्कर दिँदा घटनास्थलमा मृत्यु भयो । मनस्थिति बिग्रिएका उनको सनाखत हुन सकेन ।

रातीको समय भएकाले दुर्घटना गराउने सवारी समेत पत्ता लागेन । ठक्कर दिएर सबारी भगाउने गरेको प्रहरीको भनाइ छ । ६ महिना अघि मनस्थिति बिग्रेको एक महिलालाई अज्ञात व्यक्तिले गर्भवती बनाएपछि तत्कालीन प्रमुख जिल्ला अधिकारी मदन भुजेलले हेटांैडास्थित मानव सेवा केन्द्रमा लगेर राखेका थिए ।

नजिकमा मानवसेवा आश्रम नभएकाले पनि उनीहरूलाई व्यवस्थापन गर्न नसकिएको हो । हाल सदरमुकाम गौरमा नगरपालीकाका उपमेयर किरण ठाकुरको पहलमा मानवसेवा केन्द्रको निर्माण सुरु भएको छ ।

भवन निर्माणको काम सकिए पछि रौतहट लगायतका छिमेकी जिल्लाहरूमा सडकमा भौतारिने आमा, बुबा, दाजु, भाइ र बालबालिकालाई आश्रममा बस्न दिने योजना बनाइएको सेवाकेन्द्रको अध्यक्ष समेत रहेको ठाकुरले बताइन् ।
‘हाम्रो उद्देश्य भनेकै सडकमा कोही पनि टुहुरा बालबालिका, अभिभावकहरूले कष्टकर जीवन बिताउनु नपरोस भन्ने हो,’ उनले भनिन्, ‘सेवा केन्द्र सञ्चालनमा आएपछि सबै समस्याको समाधान निस्कन्छ ।’

एक वर्षअघि इलाका प्रहरीले ५ जनालाई मनस्थिति बिग्रेकाहरूलाई बसमा चढाएर राती अन्यत्र पठाइएको थियो । चन्द्रनिगाहपुरका समाजसेवी सपुतबहादुर कार्कीले सडकमा कस्टकर जीवन बिताइरहेकाहरूलाई सबै मिलेर सहयोग गर्नुपर्ने बताए ।

सडकमा हिँडिरहेका बेला उनीहरूले होटलमा बिक्रीका लागि राखिएको समान झिकेर खाइदिन्छन् । त्यस बेला होटल मालिकले उनीहरूमाथि दुब्र्यवहार समेत गरेको पाइन्छ । पानी छ्याप्ने र लखेट्ने गरेको प्रत्यक्ष देख्न सकिन्छ ।

प्रकाशित : जेष्ठ ७, २०७६ ११:१४
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT